Maandag 06/12/2021

'Pokémon en PlayStation zijn geen gevaar voor uw kind'

Vroeger speelden kinderen met de knikkers, gingen ze naar de muziekschool en speelden ze verstoppertje. Nu lopen ze vooral warm voor chatten, surfen, gsm, Pokémon en spelcomputers. Het verdwijnen van het kind-zijn? 'Niets van', zegt Bruno Vanobbergen van de vakgroep pedagogiek aan de Universiteit Gent. Hij werkte net een doctoraat af over de commercialisering van de leefwereld van kinderen en waarschuwt daarin voor morele paniek.

Gent

Van onze medewerker

Thomas Dierckens

Bruno Vanobbergen: "Als je vraagt aan kinderen wat hun favoriete bezigheden zijn dan antwoorden ze steevast computerspelletjes spelen, televisie kijken en surfen. Meer dan 80 procent van de Vlaamse kinderen heeft nu toegang tot een pc en meer dan de helft kan surfen. Bijna alle twaalfjarigen hebben tegenwoordig een gsm ter beschikking. In de literatuur is er sprake van een 'media rich bedroom', omdat kinderen vaak op de eigen kamer een televisietoestel en een computer hebben, waardoor de vrijetijdsbesteding van het publieke naar het private verschuift. In mijn doctoraat noem ik dat het 'gemediatiseerd kind-zijn'".

Bedrijven richten zich ook steeds meer op kinderen.

"Kinderen beschikken tegenwoordig over een flinke geldsom die ze zelf kunnen besteden. Daarnaast zijn ze een belangrijke beïnvloedingsmarkt voor de aankopen van de ouders. Je ziet ook dat bedrijven die in feite geen producten voor kinderen hebben, zich toch op zeer jonge kinderen richten. Als ze die op zeer jonge leeftijd voor zich winnen, hebben ze die voor de rest van hun leven te pakken. Kijk maar naar het logo van Shell. Kinderen onthouden dat zeer gemakkelijk, net als de ster van Mercedes. Uit onderzoek blijkt dat kinderen onmiddellijk de juiste naam aan het passende logo weten te koppelen."

Kan het kwaad dat kinderen zo vroeg worden geconfronteerd met reclame?

"Kinderen maken al op vrij jonge leeftijd het onderscheid tussen tekenfilms en reclame. We mogen niet verzeild geraken in een romantisch kindbeeld dat uitgaat van een naïef, beïnvloedbaar en volgzaam uitgangspunt. Het klopt dat voor kinderen tussen acht en zestien jaar de identiteitsontwikkeling heel belangrijk is en dat bedrijven daar gretig op inspelen. Maar kinderen zijn heus wel actieve wezens die dat kunnen duiden. Volwassenen geven vaak de indruk dat ze boven de kinderwereld staan en klagen over de commercialisering van de kinderwereld, terwijl ze zelf ook in een gecommercialiseerde wereld leven. Ik pleit dan ook voor de opheffing van het onderscheid tussen de kinder- en volwassenwereld."

Hanteren de marketingjongens ook minder zichtbare tactieken om jonge consumenten te beïnvloeden?

"Wat vaak voorkomt, is 'cross-selling', waarbij er verschillende producten worden gelinkt. De reclame voor Happy Meal van McDonald's verwijst bijvoorbeeld naar Disney en als je naar de site van Barbie surft, krijg je binnen de kortste keren mails in je mailbox voor andere producten. Dat is iets waar ik tegen ben omdat het zo weinig transparant is. Daarom is die vijf-minutenregel voor reclame rond kinderprogramma's ook zo zinloos. Het gevolg is dat de producten gewoonweg in het programma zitten in plaats van ernaast."

Heeft de televisie invloed op kinderen?

"In de media zitten er vaak allerlei stereotypen die een invloed hebben op de perceptie van kinderen. Als je aan een kind vraagt wat een indiaan is, krijg je een clichébeeld van de indiaan zoals in de tekenfilms. Maar kinderen die gedrag overnemen van op televisie, daar geloof ik niet in. Neem nu dat voorval van dat dertienjarige meisje dat begin dit jaar in Rotselaar om het leven kwam door een spelletje te spelen op de treinrails. Toen staken sommigen de schuld op de Freaky Frank show op JIMtv, terwijl er totaal geen verband is tussen die twee."

Neil Postman sprak in 1983 van het verdwijnen van het kind-zijn, is daar iets van waar?

"Het kind-zijn verdwijnt zeker niet. Ik noem dat een vorm van morele paniek. Je mag niet vergeten dat kinderen naast televisie kijken of computerspelletjes spelen, ook graag sporten, samen spelen met andere kinderen of muziek luisteren. Je moet er wel voor zorgen dat kinderen niet eenzijdig veel tijd besteden aan een bepaalde vorm van vrijetijdsbesteding. Ik heb ook een PlayStation en waak erover dat ik niet te lang aan een stuk speel. Diversiteit is zeer belangrijk bij de vrijetijdsbesteding."

Het is wel zo dat kinderen steeds minder tijd met hun ouders spenderen.

"Dat klopt en dat is een belangrijk gegeven. Daar is er een taak weggelegd voor de ouders. Het zijn trouwens de kinderen zelf die in enquêtes naar voren schuiven dat er binnen het gezin te weinig tijd wordt doorgebracht met de ouders. Dat is nu net het hypocriete, ouders klagen over de schadelijkheid van de media terwijl ze zelf te weinig tijd besteden aan hun kinderen."

'Ouders klagen over de schadelijkheid van de media terwijl ze zelf te weinig tijd besteden aan hun kinderen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234