Zaterdag 04/12/2021

'Poetsen en verzorgen zijntwee dingen'

Zorgbehoevenden doen steeds vaker een beroep op dienstencheques om hun huis te laten poetsen. Zulke poetsmedewerkers missen volgens het ACV de juiste opleiding om correct te kunnen omgaan met bijvoorbeeld dementerende tachtigers.

Anderhalf jaar geleden werd Kelly (*) door het dienstenchequebedrijf waar ze werkt, geplaatst bij twee tachtigers. Vier uur per week zou ze er poetsen. Maar daar bleef het al snel niet bij. Kelly deed ook boodschappen, zag er op toe dat het koppel zijn medicatie nam en ververste hen bij ongelukjes. "Natuurlijk wist ik niet hoe ik dat moest doen, een pamper van een tachtiger vervangen. Je probeert, en hoopt dat het goed is."

Alle belanghebbenden zijn het erover eens dat medewerkers van dienstenchequebedrijf geen zorgtaken zouden moeten opnemen. Zowel minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V), de Vlaamse Ouderenraad en zelfs Federgon, de werkgeversfederatie van de dienstenchequesector, meent dat zij daarvoor niet zijn opgeleid. Maar ACV Voeding en Diensten gaat nu nog een stap verder: geen enkele poetshulp van een dienstenchequebedrijf zou aan de slag mogen gaan in het huis van een zorgbehoevende. Daaronder vallen volgens de vakbond niet alleen 65-plussers, maar bijvoorbeeld ook jongere mensen met een beperking. Vandaag staat de kwestie op de agenda in het Vlaamse Parlement, waar een hoorzitting zal plaatsvinden in de commissie Welzijn nadat er meer dan 19.000 handtekeningen werden verzameld.

Niet opgeleid voor sociaal contact

"Je hebt poetsen, en poetsen met een plus", zegt Angie Vijlders (39). Angie doet het laatste. Al vijftien jaar werkt ze voor Familiehulp. Eerst als huishoudhulp, nu ook als verzorgende. Dat betekent dat ze voor zorgbehoevenden die thuis blijven schoonmaakt, maar ook boodschappen doet en administratie bijhoudt. Geen vanzelfsprekende job als je afwisselend bij palliatieve, psychisch zieke en dementerende mensen aan de deur staat. "Gelukkig heb ik hiervoor de juiste opleidingen gekregen. Ik heb geleerd hoe ik moet reageren op een driftbui en hoe ik moet reageren op de opmerkingen van iemand met Alzheimer."

Dat kon ze niet voor ze bij Familiehulp werkte, en vooral bij tweeverdieners poetste. "Een huis schoonmaken waarvan je de sleutel krijgt en waar niemand is, is helemaal anders dan poetsen op een plek waar een dementerende cliënt je trekkertje afneemt om haar haren te kammen."

Op dit moment komen veel ouderen terecht bij dienstenchequebedrijven omdat de huishoudhulp goedkoper uitvalt dan poetshulp uit de aanvullende thuiszorg. Het zorgt ervoor dat zelfs OCMW's of diensten gezinszorg en aanvullende thuiszorg mensen doorverwijzen naar het systeem van de dienstencheques. Bij ongewijzigd beleid zal die verschuiving alleen nog maar groter worden. Uit onderzoek blijkt immers dat Vlaanderen tegen 2030 zo'n 45 procent meer thuiswonenden met een zorgbehoefte zal tellen.

Het ACV stelt dat de poetsdiensten van de aanvullende thuiszorg - een afdeling binnen de gezinszorg - voor deze groep Vlamingen is opgericht. Het gaat concreet om een twintigtal diensten, met zo'n 3.500 werknemers. Zij worden gesubsidieerd door het Agentschap Zorg en Gezondheid. "Het systeem van de dienstencheques is in het leven geroepen als een tewerkstellingsmaatregel, voornamelijk om werkende gezinnen te helpen", zegt Bart Vannetelbosch, nationaal secretaris van ACV Voeding en Diensten. "Dat is iets heel anders dan iemand in een zorgsituatie bijstaan. Mensen in die situatie hebben immers niet alleen nood aan een net huis, zij willen evengoed sociaal contact. En daar zijn de medewerkers van de dienstenchequebedrijven niet voor opgeleid."

Ook hebben de mensen van de gesubsideerde poetsdiensten binnen de thuiszorg een belangrijke signaalfunctie. "Ze werken in een team, met ook maatschappelijk werkers en verzorgenden. Als de poetsers merken dat iemand verward is, of er erg op achteruit gaat, dan kunnen ze dat meteen melden. Bij dienstenchequemedewerkers is dat niet zo: die kunnen nergens terecht." Hoeveel dienstenchequemedewerkers in zorgsituaties werken, is volgens het ACV niet duidelijk. "We weten wel dat 12 procent bij tachtigplussers aan de slag is. Dat wil niet zeggen dat al die tachtigplussers extra zorg nodig hebben, maar het is wel een indicatie."

Vannetelbosch zegt vooral bezorgd te zijn over de toekomst en welke rol commerciële bedrijven dan in de zorg spelen. Vandaag zal het ACV deze zorgen op tafel leggen binnen de commissie Welzijn. "We willen aangeven dat het nodig is om meer in de non-profitpoetsdiensten te investeren en ze beter af te bakenen tegenover de dienstenchequebedrijven. Bij een poetsdienst zit je al snel aan een tarief van 12 euro per uur, terwijl je bij dienstenchequebedrijven door de fiscale aftrek aan 6,3 euro per uur zit."

De Vlaamse Ouderenraad ondersteunt de oproep van de vakbond. Volgens directeur Mie Moerenhout verandert de aard van het poetsen als dit gebeurt bij een dementerende thuis. "Als je daarbij thuis komt, dan kun je zo'n persoon niet als een meubelstuk behandelen. Zij zitten erbij en willen wellicht communiceren. Daarop zijn de medewerkers van de dienstenchequebedrijven niet voorbereid. Zij weten niet hoe dementerende ouderen moeten worden benaderd."

Onderscheid behouden

Herwig Muyldermans, algemeen directeur van Federgon, begrijpt de uithaal van het ACV niet. Hij ziet geen enkel probleem. "Huishoudhulp via dienstencheques en zorg zijn twee verschillende soorten dienstverlening. Iemand die helpt bij het poetsen, moet vooral helpen bij het poetsen. Zodra er andere zorgnoden zijn, dan is het aan andere mensen, die daarin thuis zijn, om tussen te komen. Wij willen dat onderscheid behouden en we dachten dat de vakbond dat ook wenste. Het is gevaarlijk om zorg- en huishoudhulp te vermengen. Jongens toch, een verpleegster moet toch ook niet poetsen in een ziekenhuis? Dat doet het kuispersoneel."

Muyldermans zegt ook al herhaaldelijk te hebben gepleit voor een opleiding voor de werknemers van dienstenchequebedrijven. "Zo weten ze ook hoe ze met bijvoorbeeld dementerende ouderen moeten omgaan. Niet zodat ze zouden meestappen in de zorg, maar wel zodat ze beter weten hoe ze moeten reageren. Alleen blijkt de zorgsector daar niet voor open te staan." Muyldermans zegt die terughoudendheid te betreuren. "Maar ik blijf erbij: poetsen en verzorgen, dat zijn twee aparte zaken."

Op het kabinet van minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) klinkt het dat dienstenchequemedewerkers onder geen enkel beding zorgtaken mogen uitvoeren. Daarnaast bestaat de intentie om vanaf 2017 meer middelen te voorzien voor de gezinszorg en aanvullende thuiszorg, zodat deze diensten tegemoet kunnen komen aan de groeiende vraag. Over de vraag of huishoudhulpen van dienstenchequebedrijven mogen blijven poetsen bij zorgbehoevende Vlamingen, kon Vandeurzen zich gisteravond niet uitspreken.

(*) Kelly wil niet met haar achternaam/bedrijf in de krant

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234