Dinsdag 28/09/2021

Opinie

Poetin vormt volgende generatie leiders, maar stoomt geen echte leider klaar

Russisch president Vladimir Poetin.  Beeld AP
Russisch president Vladimir Poetin.Beeld AP

Ivan Krastev is voorzitter van het Center for Liberal Strategies, lid van het Institute for Human Sciences in Wenen en de auteur van het recente 'After Europe'.

Vladimir Poetins indrukwekkende verkiezingsoverwinning van vorige week luidt het begin in van een nieuw tijdperk voor Rusland: dat van na Poetin. Want de legitimiteit van zijn vierde ambtstermijn zal afhangen van zijn vermogen om de gewone Russen ervan te overtuigen dat zijn bewind zal standhouden wanneer hij niet langer in het Kremlin zit.

In de ogen van het Russische publiek is Poetin als de stichter van een nieuwe Russische staat, de redder van de Russische eer, de man die het land weer tot een grootmacht heeft gemaakt. En in tegenstelling tot wat men zich in het Westen voorstelt, zijn veel Russen onder de 25 jaar zijn grootste fans. Ze stemmen niet alleen op hem, ze zien hem ook als een model. "Er is geen debat over Poetin", schrijven Andrei Kolesnikov en Denis Volkov in een recent rapport voor het Carnegie Moscow Center. "Vrijwel niemand twijfelt aan zijn legitimiteit als president. Hij is een vaste waarde, het portret aan de muur dat niet meer kan worden weggehaald."

Ivan Krastev. Beeld Marcel Wogram
Ivan Krastev.Beeld Marcel Wogram

De vraag is wat er zal gebeuren met de mensen die geen portret aan de muur hebben. Eind 2011 publiceerde het tijdschrift Russian Reporter een studie waaruit bleek dat de Russische elite (de 300 topfuncties in het bestuur) grotendeels bestond uit mensen die Poetin hadden gekend voor hij president werd. Met andere woorden, Rusland wordt al achttien jaar door een vriendenclubje geregeerd.

Dat zal niet veranderen, maar alles wijst erop dat de president de overlevingskansen van het systeem wil verbeteren door het voor loyale en vooral jonge buitenstaanders open te stellen. Als substituut voor politieke verandering is hij bereid een nieuwe generatie aan de macht te laten komen. Dat is de Poetin-generatie, samengesteld uit politici die onder zijn bewind zijn opgegroeid en gevormd. Het proces is al begonnen: in de maanden voor de verkiezingen werden negen jonge politici tot regionaal gouverneur benoemd.

De president hoopt dat deze generatie zijn belangrijkste realisatie in stand zal houden: de wedergeboorte van Rusland als een grootmacht die in staat en vastberaden is zich tegen de Verenigde Staten te verzetten. Voor Poetin is een onafhankelijk buitenlandbeleid geen instrument maar een einddoel.

Geen team

De jonge technocraten van deze nieuwe generatie verschillen qua achtergrond en ervaring, maar hebben één ding gemeen: ze zijn trouw aan het regime maar kennen zijn gebreken. Ze beschouwen zich niet als visionaire leiders maar als crisismanagers. Ze vertrouwen de technologie en wantrouwen de politiek. Ze weten hoe ze Poetins instructies moeten uitvoeren maar niet hoe ze hem kunnen tegenspreken.

Het contrast met Jeltsins jonge hervormers in de late jaren 90 is onthullend. Die laatsten hadden een duidelijk politiek profiel. Ze waren liberaal en westersgezind, werkten als een team en steunden elkaar. Ze hadden politieke ambities en beschouwden zich los van hun connectie met het Kremlin als een politieke macht. Poetins jonge technocraten daarentegen zijn experts in logistiek zonder duidelijke politieke overtuigingen of trouw aan een bepaald publiek. Ze zijn geen team en ze komen niet op voor elkaar.

Tot in een vrij recent verleden was het na elke Russische verkiezing de vraag wie in het Kremlin het overwicht zou krijgen: westersgezinde hervormers of antiwesterse haviken. Die vraag is niet langer relevant. Het feit dat ze Engels spreken, aan Harvard hebben gestudeerd of voor een grote westerse onderneming hebben gewerkt, vertelt je weinig over de politieke opvattingen van de toekomstige leiders van Rusland. De technocraten van de Poetin-generatie zijn westers in stijl maar niet pro-westers.

Alleen mensen met gematigde ambities

De generatiewissel die in Rusland in aantocht is, vertelt ons ook weinig over de toekomst van het bewind, want president Poetin is niet alleen de grootste troef maar ook het zwakste punt van het systeem. Hij domineert het politieke toneel totaal en laat alleen mensen met gematigde ambities toe aan de top, mensen die efficiënt voor de president kunnen werken maar geen president zouden kunnen zijn.

De ironie is dat Poetin deze nieuwe technocraten aan de macht brengt als alternatief voor zijn mislukte poging om Dimitri Medvedev als zijn opvolger te installeren. De toekomst van Rusland is nog even onduidelijk als toen Poetin na één ambtstermijn van Medvedev besliste om het heft weer in handen te nemen.

© 2018 The New York Times Company

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234