Woensdag 30/11/2022

Achtergrond

Poetin neemt een nog grotere rol in de oorlog op zich. Zijn betrokkenheid veroorzaakt spanningen

Mensen fotograferen een vernield Russisch militair voertuig in het onlangs heroverde dorp Kamyanka in Oekraïne op vrijdag 23 september 2022. Beeld Nicole Tung/The New York Times
Mensen fotograferen een vernield Russisch militair voertuig in het onlangs heroverde dorp Kamyanka in Oekraïne op vrijdag 23 september 2022.Beeld Nicole Tung/The New York Times

De Russische president Vladimir Poetin heeft zich volgens Amerikaanse functionarissen de afgelopen weken vaker rechtstreeks bemoeid met de strategische planning van de oorlog in Oekraïne. Hij heeft onder meer verzoeken afgewezen van zijn commandanten ter plaatse die zich wilden terugtrekken uit de vitale zuidelijke stad Cherson.

Julian E. BarnesHelene CooperEric Schmitt en Michael Schwirtz

Een terugtrekking uit Cherson zou het Russische leger in staat stellen zich ordelijk over de rivier de Dnipro terug te trekken, waardoor de materiële installaties behouden zouden blijven en het leven van de soldaten zou worden gered.

Maar een dergelijke terugtrekking zou opnieuw een vernederende publieke erkenning zijn van het falen van Poetin in de oorlog. Het zou Oekraïne een tweede grote overwinning in één maand opleveren. Cherson was de eerste grote stad die bij de eerste invasie in handen van de Russen viel en blijft de enige regionale hoofdstad die door Moskou wordt gecontroleerd. De herovering ervan zou een grote prestatie zijn voor president Volodymyr Zelensky van Oekraïne.

Poetin wil koste wat het kost de overwinning behalen en heeft de oorlog meer in de openbaarheid gebracht nu het Russische leger steeds meer in opspraak lijkt te komen. Daarom heeft hij deze week een oproep gedaan waardoor 300.000 Russische burgers in militaire dienst zouden kunnen komen. Deze maand heeft Moskou laten zien dat het te weinig troepen heeft om zijn offensief voort te zetten, een tekort heeft aan geavanceerde precisiewapens en er niet in is geslaagd het Oekraïense luchtruim te domineren.

Maar Amerikaanse functionarissen die op de hoogte zijn van zeer gevoelige informatie, zeggen dat Poetin achter de schermen een nog grotere rol in de oorlog op zich neemt, onder meer door commandanten te vertellen dat hij de strategische beslissingen in het veld zelf neemt. Hoewel Poetin een aantal aanbevelingen van militaire commandanten heeft aanvaard, waaronder het mobiliseren van burgers, heeft zijn betrokkenheid spanningen veroorzaakt, aldus Amerikaanse functionarissen.

De functionarissen zeiden dat de afwijzing van een militaire terugtrekking uit Cherson door Poetin ook heeft geleid tot een daling van het moreel onder de Russische troepen. Zij zijn grotendeels afgesneden van hun aanvoerlijnen, en lijken te geloven dat ze zouden kunnen worden achtergelaten in de strijd tegen Oekraïense troepen.

“De situatie in Oekraïne is duidelijk dynamisch”, zei generaal Mark A. Milley, voorzitter van het Amerikaanse militaire adviesorgaan de Joint Chiefs of Staff, vrijdag in een interview. “Het is te vroeg voor een uitgebreide beoordeling, maar het mag duidelijk zijn dat het strategische initiatief is verschoven naar de Oekraïners.” Maar hij waarschuwde dat er nog een “lange weg te gaan is”.

Gevaarlijke situatie

De meningsverschillen van Poetin over de gevechtslijnen in Cherson illustreren hoe cruciaal de oorlog in het zuiden van Oekraïne voor beide partijen is, aldus Amerikaanse functionarissen. Ondanks de recente vooruitgang van Oekraïne in het noordoosten is het gebied rond Cherson een cruciaal deel van de oorlog, met grote strategische gevolgen voor Kiev en Moskou.

Sommige Amerikaanse functionarissen zeiden dat zij problemen zagen aankomen voor het Russische leger in het zuidelijke gebied. Een hoge Amerikaanse functionaris zei deze week dat Oekraïne goed op weg was om in het zuiden de winst te herhalen die zijn troepen eerder deze maand tijdens een bliksemoffensief in het noordoosten hadden geboekt. Als Oekraïne de Russische troepen verder terugdringt, kan de zwaarbevochten landbrug van Poetin naar de Krim, het grondgebied dat het in 2014 op Oekraïne veroverde en annexeerde, uiteindelijk in gevaar komen, vertellen Amerikaanse functionarissen.

Oekraïense soldaten rijden op tanks in Bakhmut, de stad in de frontlinie in het oosten van Oekraïne, op woensdag 21 september 2022. Beeld Tyler Hicks/The New York Times
Oekraïense soldaten rijden op tanks in Bakhmut, de stad in de frontlinie in het oosten van Oekraïne, op woensdag 21 september 2022.Beeld Tyler Hicks/The New York Times

De verdeeldheid over Cherson is slechts de laatste onenigheid tussen Poetin en zijn topcommandanten. Hoge Russische officieren zetten herhaaldelijk vraagtekens bij de aanvankelijke plannen voor de oorlog, zeggen Amerikaanse functionarissen, in het bijzonder bij een eerste fase die voorzag in een snelle aanval op Kiev, de Oekraïense hoofdstad. De Russische officieren meenden dat Poetin met onvoldoende troepen en wapens ten strijde trok, aldus Amerikaanse functionarissen.

De bezorgdheid van de Russische officieren bleek juist en na de nederlaag van het Russische leger buiten Kiev versoepelde Poetin zijn controle over de militaire planning. Hij stond hoge generaals toe om een nieuwe strategie te ontwikkelen die gericht was op massale artillerieaanvallen, weten de Amerikaanse functionarissen. De nieuwe strategie was in feite een uitputtingsslag die inspeelde op de kracht van het Russische leger en erin slaagde het leger vooruit te stuwen in Oost-Oekraïne.

Sinds Poetin zijn commandanten heeft bevolen de strijd in Kherson voort te zetten, heeft het Russische leger geprobeerd de Oekraïense opmars daar te stoppen. Vorige week bliezen de Russen een dam in de Inhoelets-rivier op om het huidige tegenoffensief te bemoeilijken.

Maar bij Oekraïense aanvallen zijn oversteekplaatsen over de Dnipro-rivier opgeblazen, waardoor de Russische troepen grotendeels zijn afgesneden van hun aanvoerlijnen aan de andere kant. De Russen hebben pontonbruggen moeten gebruiken om de rivier over te steken, die vervolgens door Oekraïens geschut werden getroffen, aldus Oekraïense functionarissen. “Ze hebben daar eenheden die afgesneden en omsingeld zullen zijn als de Oekraïners door de linies breken”, zegt Seth G. Jones, senior vicepresident bij het Center for Strategic and International Studies. “Ik kan niet genoeg benadrukken hoe gevaarlijk de situatie voor hen is.”

Terugtrekken voorbij de Dnipro zou de Russische commandanten waarschijnlijk in staat stellen de linie in het zuiden met minder troepen te behouden. Dat zou hen meer speelruimte geven om troepen van Cherson naar andere gebieden te verplaatsen, hetzij om terug te slaan tegen het tegenoffensief van Charkiv in het noordoosten, om de verdedigingslinies in de oostelijke Donbas-regio te versterken of om een nieuw front in het zuiden te openen.

Maar Poetin heeft zijn commandanten gezegd dat hij de strategie bepaalt.

“In deze oorlog is er een constante wanverhouding tussen de politieke doelstellingen van Poetin en de militaire middelen om ze te bereiken”, zegt Michael Kofman, hoofd Rusland-studies van het Amerikaanse National Security Analysis, een onderzoeksinstituut op het gebied van defensie. “Op belangrijke beslissingsmomenten heeft Poetin getalmd, geweigerd de realiteit te erkennen, totdat de opties van kwaad tot erger gingen.”

Vernietigde Russische militaire voertuigen in Izium, Oekraïne. Beeld Nicole Tung/The New York Times
Vernietigde Russische militaire voertuigen in Izium, Oekraïne.Beeld Nicole Tung/The New York Times

Het terugtrekken van Russische troepen voorbij de Dnipro-rivier zou ook in tegenstelling zijn met het referendum van Poetin over aansluiting bij de Russische Federatie. Het houden van dergelijke schijnstemmingen is een belangrijke doelstelling van Moskou. Het blokkeren ervan blijft een van de topprioriteiten van Kiev.

Nu het verzet in Rusland toeneemt en militairen het land proberen te ontvluchten om de oproep tot algemene mobilisatie te ontlopen, denken Amerikaanse functionarissen dat een nieuwe Oekraïense overwinning de populariteit van de oorlog verder zou doen afnemen. Dat is iets wat Poetin niet kan riskeren. In de dagen na de aankondiging van de oproep door de Russische president zijn op Twitter veel gedeelde video’s te zien van boze dienstplichtigen die worden uitgescholden door schreeuwende Russische militairen. “De speeltijd is voorbij”, schreeuwt een militair in een video. “Jullie zijn nu soldaten!”

2022 The New York Times Company

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234