Dinsdag 05/07/2022

AnalyseEmbargo

Poetin kijkt toe terwijl Rusland gecanceld wordt door heel het Westen

In het wassenbeeldenmuseum Musée Grévin in Parijs verdwijnt Poetin in de kast. Het Westen doet hem en zijn land in de ban.  Beeld AFP
In het wassenbeeldenmuseum Musée Grévin in Parijs verdwijnt Poetin in de kast. Het Westen doet hem en zijn land in de ban.Beeld AFP

Als er één schaap over de dam is, volgen er meer. De jongste variatie op dit gezegde luidt: als enkele belangrijke bedrijven hun activiteiten staken in Rusland, kunnen andere niet achterblijven.

Olaf Tempelman

Shell, BP en ExxonMobil maakten deze week achter elkaar bekend dat ze zich terugtrekken uit Rusland. Apple, Siemens en Dell staakten achter elkaar hun verkoop aan Rusland. Boeing en Airbus zetten alle dienstverlening aan Russische klandizie stop. Volvo stopt met de export naar Rusland, BMW met de productie in Rusland én de export naar Rusland, Renault legt volgende week de assemblage in Rusland stil. Disney, Warner Bros en Sony Pictures brengen geen films meer in roulatie in Rusland.

Ook in de sport volgen de maatregelen elkaar op. De FIFA ontzegde Rusland deelname aan het WK. De Formule 1-federatie FIA zette een streep door de Grand Prix van Rusland. De Internationale Judo Federatie ontnam de bekende judoka Vladimir Poetin zijn erepresidentschap. Badminton, volleybal, hockey, skiën en nog flink wat andere sporten: Russen kunnen niet meer aan internationale toernooien deelnemen namens hun land. Atleten met een beperking uit Rusland en Wit-Rusland werden donderdag vlak voor het begin uitgesloten van deelname aan de Paralympische Winterspelen.

Spelen van Los Angeles

In 1980 boycotten de Verenigde Staten de Olympische Spelen in Moskou, in 1984 boycotte de Sovjet-Unie de spelen van Los Angeles. Sinds jaar en dag staan er landen bloot aan sancties en embargo’s. Dat honderden bedrijven en organisaties in enkele dagen tijd één land de wacht aanzeggen, is nieuw. Poetins oorlog in Oekraïne is, kun je betogen, de aanleiding voor een soort geopolitieke variant van wat de ‘cancelcultuur’ is gaan heten. Deze week leek voor het eerst een land in plaats van een individu gecanceld.

Wikipedia definieert ‘cancelcultuur’ als “een fenomeen waarbij bekende mensen worden geboycot nadat zij in een maatschappelijk discours of in de publiciteit aan kritiek zijn blootgesteld”. Vervang ‘bekende mensen’ door ‘bekende landen’ en je hebt een aardige omschrijving van waar Rusland deze week mee te maken kreeg.

Patriarchale wereld

Het is waarschijnlijk dat Poetin dit niet zag aankomen. Die cancelcultuur is geen verschijnsel waarin hij is ingewijd, het is een westers fenomeen van de laatste vijf à tien jaar. Die cultuur waaide uit de Verenigde Staten over naar Europa, maar heeft de oostelijke regionen nooit bereikt. In Rusland waren emancipatoire bewegingen decennialang veroordeeld tot de marge van de samenleving, totdat Poetin ze simpelweg geheel verbood. Terwijl de cancelcultuur opgang maakte in Noord-Amerika en West-Europa, wierp de leider van Rusland zich juist op als boegbeeld van de ouderwetse, patriarchale, masculiene wereld. In Rusland is er maar één die banvloeken kan uitspreken, en dat is de leider die in zijn blote bast paard rijdt.

In Moskou sloten alle filialen van re:Store omdat Apple geen producten meer levert. Beeld Photo News
In Moskou sloten alle filialen van re:Store omdat Apple geen producten meer levert.Beeld Photo News

Het is een publiek geheim dat Rusland zijn equivalenten heeft van Harvey Weinstein en Kevin Spacey, en dat die enig leedvermaak hadden toen die zagen welk gedrag westerse beroemdheden tegenwoordig hun carrière kan kosten. Maar Russische artiesten, sporters en ondernemers krijgen nu toch met cancel culture te maken, zij het in een geopolitieke variant. Landen kunnen daarin een soort staatkundige equivalenten van Harvey Weinstein worden. Orkesten braken deze week niet met de Russische dirigent Valeri Gergiev om diens eigen gedrag, maar om dat van een regime waarvan hij geen afstand neemt.

Sneeuwbaleffect

Zoals Poetin waarschijnlijk niet vermoedde dat zijn “beperkte militaire operatie” zou leiden tot “het cancelen van Rusland”, zo vermoedden bedrijven en organisaties waarschijnlijk niet dat ze Rusland zouden gaan cancelen. Kenmerkend voor die cancelcultuur zijn onvoorspelbaarheid en oplopende emoties. Als het eenmaal is begonnen, kan het snel gaan en treedt het bekende sneeuwbaleffect op. Wie niet van zich laat horen, riskeert imagoschade. Wellicht voelden ze er bij Renault begin deze week nog weinig voor de productie in Rusland stil te leggen, maar toen BMW dat aankondigde, kon een andere autofabrikant niet achterblijven.

Het kan bemoedigend zijn voor inwoners van Oekraïne dat westerse bedrijven bereid blijken miljarden te laten schieten uit protest tegen de grove schending van de territoriale integriteit van hun land, en de oorlogsmisdaden die Rusland er begaat. Het kan óók een bitter gevoel teweegbrengen. Westerse bedrijven blijken plots in staat tot iets waarvan in Oekraïne tot voorkort slechts werd gedroomd. Helaas doen deze bedrijven dat pas nu de Russische militaire onderwerping van Oekraïne in volle gang is.

Zo weinig als inwoners er nu nog aan hebben dat BP zijn aandeel in de Russische staatsoliemaatschappij Rosneft afstoot, Dell geen schermen meer in verkoopt in malls in Moskou en Disney er geen films meer uitbrengt, zoveel hadden ze eraan gehad als jaren geleden de expansie van Gazprom in West-Europa een halt was toegeroepen. Het had Oekraïne geholpen als de twee Nord Stream-pijplijnen nooit waren aangelegd en als de Duitse regering Gerhard Schröder had verhinderd meteen na zijn kanselierschap aan het werk te gaan voor Gazprom. Het had Oekraïne geholpen als de Nederlandse Gasunie niet begin deze week, maar begin deze eeuw kritisch had gekeken naar de gang van zaken in Poetins Rusland. Helemaal niets van wat het Poetin-regime in Oekraïne doet, is nieuw.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234