Dinsdag 22/06/2021

'Poetin is marionet van geheime dienst'

Andrej Loegovoj, een ex-agent van de Russische geheime dienst FSB, is er door het Britse gerecht van beschuldigd zijn 'collega' Alexander Litvinenko te hebben vermoord. De Morgen sprak met Litvinenko's vriend, de historicus Yuri Felshtinsky. 'De FSB heeft Poetin gemaakt, houdt hem aan de macht en zal ook voor zijn opvolger zorgen.'

Door Frank Schlömer

In een boek dat Alexander Litvinenko samen met Yuri Felshtinsky heeft geschreven, wordt uitvoerig onthuld wat de Russische geheime dienst zo nogal op zijn actief heeft. Het boek heeft als titel Terreur van binnenuit en is net in het Nederlands verschenen.

Yuri Felshtinsky is al uit Rusland vertrokken toen het nog Sovjet-Unie heette. Hij woont in de buurt van Boston in de VS en heeft de Amerikaanse nationaliteit gekregen. Hij is er zich van bewust dat hij risico's loopt, maar geniet geen bijzondere bescherming. "Ik hoop dat mijn Amerikaanse pas een voldoende bescherming voor mij is, maar ik ben wel op mijn hoede. Ik ga zeker niet op reis naar Rusland, zelfs als ze mij een visum zouden geven."

In uw boek poneert u nogal stellig dat Alexander Litvinenko om het leven is gebracht door de Russische geheime dienst FSB.

Yuri Felshtinsky: "Alles wijst erop dat dit klopt. We weten dat FSB-officieren de hand in het spel hadden en de aanklacht van de Britse justitie tegen Andrej Loegovoj, een ex-FSB'er, is toch wel duidelijk. De houding van de Russische overheid spreekt bovendien boekdelen. Er is zo goed als geen onderzoek uitgevoerd naar de moord en nu het Britse gerecht met bewijzen komt van de FSB-betrokkenheid, weigert Moskou de dader uit te leveren. Er is ook nog het element polonium 210, een uitermate giftige stof waar in Rusland zo goed als niemand aan kan raken, behalve iemand met veel geld en hooggeplaatste vrienden. Het Britse onderzoek heeft de doorslag gegeven en leidt nu tot de beschuldiging. De Russen deden niets, behalve alles ontkennen."

En wat zou dan wel het motief zijn?

"Je zou kunnen zeggen dat er geen echt motief was, behalve het vermoeden dat Litvinenko veel wist en veel weten is in Rusland altijd al gevaarlijk geweest. Dit Poetin-Rusland is geen democratie en iedereen weet dat de geheime dienst er een vrijbuitersrol speelt en ook kan spelen, omwille van de hoge politieke bescherming. Maar er zijn er natuurlijk weinigen dat dat ook openlijk durven zeggen zoals Litvinenko deed. Na zijn aanklachten tegen de FSB is de opdracht gegeven hem uit te schakelen en moordenaars vinden is in Rusland geen kunst."

U insinueert zelfs dat president Poetin minstens weet had van het moordplan. Waarom zou een staatshoofd een kleine garnaal als Litvinenko willen laten liquideren?

"Poetin heeft die opdracht natuurlijk niet zelf gegeven, daar staat hij wel boven. Maar hij weet alles wat de FSB doet, hij is zelf een van de prominentste leden van die instelling geweest. Zonder zijn medeweten gebeurt niets. Waarom is in Rusland nog nooit iemand gestraft voor de moorden op talrijke kritische journalisten? Nooit is een van die moorden opgehelderd, omdat men het niet wil.

"De FSB is een terroristische organisatie, waar Poetin alles over weet en die in zijn dienst staat. Hij is perfect op de hoogte van de moorden op onafhankelijke journalisten, maar hij vond het niet eens nodig om het brutale liquideren van Anna Politkovskaja echt te veroordelen. Zij wist gewoon te veel over Tsjetsjenië. Die zogenaamde oorlog is nu gedaan omdat hij zijn rol vervuld heeft. Hij moest de Russische bevolking namelijk overtuigen van een terroristische dreiging en aantonen dat Poetin gelukkig een sterke leider is die daar tegen durft optreden. Er is een marionettenregering in Grozny en het Kremlin heeft het Tsjetsjeniëconflict nu niet meer nodig."

In het Westen wordt Poetin eerder beschouwd als de man die Rusland, met vallen en opstaan, op weg zet naar een moderne democratie.

"Dat dachten en hoopten wij in het begin ook. Belangrijke delen van ons boek zijn al in 2001 geschreven en toen hadden we nog hoop, maar na verloop van tijd is wel duidelijk geworden dat wij ons mispakt hebben aan Poetin. Wij hoopten op een jonge dynamische president, die het land uit het moeras en de wetteloosheid van de Jeltsinperiode zou trekken, maar de maskers zijn allang gevallen. Rusland is geen democratie geworden en inmiddels ligt Poetin met de helft van de wereld overhoop. Door de energiekraan als politiek wapen te gebruiken tegen voormalige Sovjetrepublieken, onderstreepte hij het machtsstreven van het huidige Rusland. Het aansturen op conflicten met Estland en Polen is op zich niet zo belangrijk, maar heeft wel een hoge symbolische waarde omdat het eigenlijk om conflicten met de Europese Unie gaat. Poetin blijkt niet de democraat die de Russen verwacht hadden en hij heeft lak aan wat het Westen denkt."

Is Poetin een nieuwe Stalin?

"Neen, dat niet. Stalin en Hitler waren selfmade politici die misdaden op grote schaal begingen en Poetin is een goed geschoold politiek kaderlid van de geheime dienst, die zeker weet moet hebben van bepaalde misdaden in het land, maar de vergelijking met Stalin gaat niet op."

De beweringen in uw boek worden door Moskou als ongegrond weggeschoven en toch werd het in Rusland verboden.

"Ja, omdat het een sterk dossier is tegen de FSB, die de politieke macht in het land in handen heeft. Zelfs in het Westen hadden we problemen om een uitgever te vinden. Men geloofde ons verhaal niet en men wilde Moskou niet bruuskeren omdat Rusland toch een partner is. Dat het misdaadsyndicaat FSB daar aan de touwtjes trekt, willen velen ook in het Westen niet weten."

Voor u lijkt Poetin wel een marionet van de geheime dienst?

"Dat is ook zo. De FSB heeft hem aan de macht gebracht en dat gebeurde niet eens op een verdoken manier. Ze hebben er openlijk voor gezorgd dat een van hen Russisch staatshoofd is geworden en daarom hebben ze zijn voorganger Boris Jeltsin onder druk gezet. In de overgangsperiode na de val van de Sovjet-Unie zijn talloze onwettige dingen gebeurd, ook rond Jeltsin, maar de deal was dat Poetin nooit iets tegen hem zou ondernemen als hijzelf president zou zijn en dat is tot aan Jeltsins recente dood ook niet gebeurd."

Alexander Litvinenko en Yuri Felshtinsky, Terreur van binnenuit, Amsterdam, Forum, 14,95 euro.

Yuri Felshtinsky (rechts van Litvinenko):

Litvinenko wist veel en veel weten is in Rusland altijd al gevaarlijk geweest

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234