Dinsdag 11/05/2021

Poetin gelooft die Europese elites niet meer

De Russen weten onderhand dat ze in Brussel, Londen of Parijs niet vechten voor grote principes, maar enkel geven om geld

Het Westen gelooft zijn ogen niet - Vladimir Poetin is zojuist Oekraïne binnengevallen. Duitse diplomaten, Franse eurocraten en Amerikaanse deskundigen zijn allemaal verbijsterd. Waarom stelt Rusland zijn banden met het Westen ter waarde van een biljoen dollar in de waagschaal?

De westerse leiders zijn verbijsterd omdat ze niet beseften dat de bezitters van Rusland de Europeanen niet meer zo respecteren als indertijd na de Koude Oorlog. Rusland beschouwt het Westen niet meer als een bondgenootschap dat op kruistocht is. Rusland denkt dat alles in het Westen inmiddels om geld draait.

De handlangers van Poetin weten dit persoonlijk. De Russische machthebbers kopen Europa al jarenlang op. Ze hebben herenhuizen en luxe appartementen van het Londense West End tot de Franse Côte d'Azure. Hun kinderen zitten veilig op Britse kostscholen en Zwitserse finishing schools. En hun geld wordt opgepot bij Oostenrijkse banken en in Britse belastingparadijzen.

De kring vertrouwelingen van Poetin is niet meer bang voor de Europese gevestigde orde. Vroeger zagen ze in iedereen een lid van MI6. Nu weten ze wel beter. Ze hebben uit de eerste hand gezien hoe kruiperig de westerse aristocraten en magnaten opeens worden als hun miljarden op het spel staan. Ze beschouwen hen nu als huichelaars - diezelfde Europese elites die hen helpen hun vermogens te verbergen.

Eens luisterden de machtigen van Rusland als de Europese ambassades verklaringen aflegden waarin de barokke corruptie van Russische staatsbedrijven werd afgekeurd. Maar dat is voorbij. Omdat ze heel goed weten dat juist Europese bankiers, zakenmensen en advocaten voor hen het vuile werk opknappen om de opbrengsten van de corruptie in schuilplaatsen van de Nederlandse Antillen tot de Britse Maagdeneilanden onder te brengen.

En dan praten we niet over veel geld. Maar over heel veel geld. Notabene Poetins eigen Centrale Bank heeft berekend dat tweederde van de 56 miljard dollar die in 2012 Rusland heeft verlaten, mogelijk op illegale activiteiten is terug te voeren. Bijvoorbeeld smeergeld, drugsgeld of belastingfraude. Dit is het geld waarvoor chique Engels bankiers in Londen de rode loper uitrollen.

Achter de Europese corruptie ziet Rusland de Amerikaanse zwakte. Het Kremlin gelooft niet dat de Europese landen - met uitzondering van Duitsland - echt onafhankelijk zijn van de Verenigde Staten. Het ziet ze als vazalstaten die Washington net als in de Koude Oorlog ook nu weer zou kunnen dwingen niet dergelijke zaken met het Kremlin te doen.

Als Rusland ziet dat Spanje, Italië, Griekenland en Portugal elkaar overbieden om de beste zakenpartner van Rusland binnen de EU te zijn (in ruil voor het zwijgen over de mensenrechten), zien ze de Amerikaanse controle over Europa langzaam vervliegen.

In Moskou hoort Rusland de Amerikaanse zwakte intussen uit de Moskouse ambassade. Eens was het Kremlin bang dat een buitenlands avontuur zou leiden tot economische Koude-Oorlogssancties die pijn deden: een exportverbod op onmisbare onderdelen voor zijn olie-industrie, of zelfs een bevriezing van zijn tegoeden in de westerse bankensector. Ook dat is voorbij.

Rusland ziet een Amerika dat wordt afgeleid: het Oekraïense gambiet van Poetin was een schok voor het establishment van de Amerikaanse buitenlandse politiek. Dit geeft de voorkeur aan gesprekken met China of deelname aan de Israëlisch-Palestijnse vredesbesprekingen. Rusland ziet een kwetsbaar Amerika: in Afghanistan, in Syrië en Iran - een Verenigde Staten die wanhopig behoefte hebben aan Russische steun om hun leveranties voort te zetten, vredesconferenties te beleggen of sancties af te dwingen.

Moskou is niet zenuwachtig. De Russische elite heeft zich gigantisch blootgegeven - alles wat haar dierbaar is, zit nu vast in Europese bezittingen en banktegoeden. Theoretisch is ze hierdoor kwetsbaar. De EU zou haar met een plotselinge golf van witwasonderzoeken en visumverboden van hun rijkdom kunnen afsnijden. Maar keer op keer heeft ze de Europese regeringen zien terugschrikken voor wetgeving die ook maar iets weg heeft van de Amerikaanse Magnitski-wet, die een handjevol vertegenwoordigers van de misdaad belet om de Verenigde Staten binnen te komen.

Smerig geheimpje

Door dit alles is Poetin ervan overtuigd geraakt - zeer overtuigd - dat de Europese elite zich drukker maakt om geld verdienen dan om het tegen hem op te nemen. Het bewijs is er. Nadat de Russische strijdmacht in 2008 de rand van de Georgische hoofdstad Tbilisi bereikte, volgden er verklaringen en dreigementen, maar geen kik over de Russische miljarden. Nadat de Russische oppositie aan showprocessen werd onderworpen, volgden er bezorgde brieven van de Europese Unie, maar werd opnieuw gezwegen over de Russische miljarden.

Het Kremlin denkt het smerige geheimpje van Europa nu te kennen. Het Kremlin denkt de Europese gevestigde orde haarfijn door te hebben. De ongure types die het Rusland van Poetin leiden, zien het soort politici als in de laatste dagen van de Sovjet-Unie. In de jaren 1980 praatte de Sovjet-Unie over het internationaal marxisme, maar geloofde er al niet meer in. Het huidige Brussel, zo meent Rusland, praat wel over de mensenrechten, maar gelooft er niet meer in. Europa wordt in werkelijkheid geleid door een elite met de moraal van een hedgefonds: geld verdienen tegen elke prijs en het wegsluizen naar het buitenland.

Het Kremlin ziet het bewijs in de voormalige leiders van Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland. Tony Blair adviseert nu de dictatuur in Kazachstan hoe ze haar imago in het Westen kan verbeteren. Nicholas Sarkozy overwoog een hedgefonds op te richten met geld van het absolutistische Qatar. En Gerhard Schröder is president van het Nord-Streamconsortium - een pijpleiding die Rusland via de Oostzee rechtstreeks met Duitsland verbindt en waarin Gazprom een meerderheidsbelang heeft.

Rusland is ervan overtuigd dat er geen westerse economische tegenaanval zal komen. Het gelooft dat de Europeanen geen sancties tegen het geld van de Russische oligarchen zullen treffen. Het gelooft dat de Amerikanen de Russische oligarchen niet zullen straffen door hun banktegoeden te blokkeren. Rusland weet zeker dat een militaire tegenaanval uitgesloten is. Het verwacht dat Amerika alleen iets voor de vorm zal doen. De G-8 afzeggen? Wat maakt het uit?

Omdat Poetin niet bang is voor het Westen, kan hij zich richten op het belangrijkste in Rusland: het behoud van de macht. Toen Poetin aankondigde dat hij eind 2011 weer president zou worden, was de voornaamste knorrige vraag: waarom?

Het bewind had geen verhaal te verkopen. Wat wilde Poetin bereiken door nooit meer af te treden? Zichzelf verrijken? De marionet die hij als president terzijde schoof, Dmitri Medvedev, had tenminste nog een moderniseringsverhaal verkocht. Waarom was Poetin weer president geworden, anders dan uit machtshonger? Spindoctors van het Kremlin hadden niets te spinnen.

In december 2011 werd Moskou opgeschrikt door massale protesten. Voor de ogen van het Kremlin verzamelden zich meer dan 100.000 mensen die eisten dat Rusland anders geregeerd zou worden. De betogers werden van de straat verjaagd, maar het probleem van het bewind om zich te rechtvaardigen bleef bestaan. Poetin had zich aan het Russische volk verkocht als de man die het land na de chaos van de jaren negentig zou stabiliseren en stijgende inkomens zou bezorgen. Maar toen de Russen niet zozeer meer bang waren voor chaos, maar eerder voor stagnatie toen de economie terugliep - was het onduidelijk waar deze 'stabiliteit' toe diende.

Op dat moment kwam de grote propagandacampagne genaamd de Euraziatische Unie van pas. Zo heet het vage nieuwe geheel dat Poetin van de voormalige Sovjet-staten wil maken - met als eerste stap de oprichting van een douane-unie met Wit-Rusland en Kazachstan, en naar Poetin had gehoopt een Oekraïne onder leiding van Viktor Janoekovitsj. Het gaat hier niet zozeer om een imperium, het gaat om het gebruik van een imperium als dekmantel voor de potsierlijke omvang van Russische corruptie en ter rechtvaardiging van het bewind.

Verloren land

Rusland zou Oekraïne liever in zijn geheel hebben opgeslokt, maar de show moet doorgaan. De Russische tv heeft elke avond in het journaal gloriedaden van Poetin nodig. De Russische politiek gaat over 'spinnen', niet over inhoud. De echte inhoud van de Russische politiek is de onttrekking van miljarden dollars aan het land en de wegsluizing hiervan naar tropische westerse belastingparadijzen, en daarom heeft de Russische politiek eeuwigdurende public relations en eeuwigdurend Poetinistisch drama nodig om dit alles voor het Russische volk verborgen te houden. Verontwaardigd omdat Poetin een Kremlin-vloot van luxevliegtuigen ter waarde van 1 miljard dollar heeft opgebouwd? Boos omdat een derde van het budget van 51 miljard dollar voor de Spelen in Sotsji aan smeergeld is opgegaan? Vergeet het maar. Rusland is weer in opmars.

Daarom is de Krim Poetin ten voeten uit. De Krim is geen Zuid-Ossetië. Dit is niet een afgelegen Georgisch bergdorp bewoond door een dubieuze etnische groepering waarvan de Russen nog nooit hebben gehoord. De Krim is het hart van de Russische romantiek. Het schiereiland is het enige deel van de klassieke wereld dat Rusland ooit heeft veroverd. En daarom werd de tsaristische aristocratie er verliefd op. De Krim symboliseerde de 18de- en 19de-eeuwse Russische fantasie om Constantinopel te veroveren en de Grieks-orthodoxe christenen van hun moslimbewind te bevrijden. De Krim werd de keizerlijke speeltuin: in poëzie en paleizen verheerlijkt als de parel in de Russische kroon.

De Krim is het enige verloren land waar de Russen echt om treuren. De reden is het toerisme. De Sovjet-Unie zette de tsaristische mythe voort en verbouwde het schiereiland tot een reusachtig vakantieoord met gezondheidskolonies voor arbeiders en pionierskampen. Anders bijvoorbeeld de Russische steden van Noord-Kazachstan is de Krim een plek waar Russen echt zijn geweest. Ook nu gaan jaarlijks nog meer dan een miljoen Russen op vakantie naar de Krim. Het is niet zomaar een schiereiland, het is de Russische Club Med en de keizerlijke romantiek ineen.

Vladimir Poetin weet dit. Hij weet dat miljoenen Russen hem als held zullen bejubelen als hij hun de Krim teruggeeft. Hij weet dat de Europese bureaucraten scherpe verklaringen zullen afleggen en daarna de Russische elite weer verder zullen helpen bij de aankoop van Londense herenhuizen en Franse kastelen. Hij weet heel goed dat de Verenigde Staten Europa niet meer kunnen dwingen om anders zaken te doen. Hij weet heel goed dat de Verenigde Staten hoogstens nog wat theatrale legermanoeuvres kunnen uitvoeren, maar verder niets meer kunnen doen.

Daarom is Vladimir Poetin zojuist de Krim binnengevallen.

Volgens hem heeft hij niets te verliezen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234