Woensdag 28/10/2020

Poetin denkt dat hij wat er van Syrië over is op orde kan brengen met wat spierballenvertoon van moeder Rusland

Een Russische oorlogsbodem passeert de Turkse Bosporus op weg naar de Middellandse Zee.Beeld AP

Roger Cohen is columnist bij The International New York Times.

Onder de stralend blauwe hemel van Rhodos bedacht ik me dat de ijver waarmee vandaag geprobeerd wordt om nette etnisch-nationaal-religieuze lijnen te trekken - door de werkelijkheid van mengvormen heen - louter wordt geëvenaard door de futiliteit ervan.

Ik beklom de klokkentoren. Naast mij, verweerd door de wind, lag de stad Rhodos: het kasteel van de rooms-katholieke orde van de Ridders van St. Jan, die Rhodos ruim twee eeuwen tot het hoofdkwartier hadden gemaakt van hun strijd om het Heilige Land; de minaretten van de moskeeën die gebouwd waren door de Ottomanen, die de Ridders van Rhodos in 1522 hadden verslagen; het Plein van de Joodse Martelaren, waar een plaquette herinnert aan de uitroeiing van de Joden van Rhodos en Kos door de nazi's in 1944.

Christenen, joden en moslims hebben over deze gladde, lichtgevende stenen gelopen. Zij hebben met elkaar gevochten, ja. Ze hebben ook samengewoond en er vrede mee gehad dat hun respectievelijke gebedshuizen dicht bij elkaar stonden. De Turkse consul heeft tientallen Joden tegen de Duitsers beschermd.

Achter de stadsmuur lag de zee. Ik keek er overheen en dacht aan Aleppo en het kerkhof van Syrië, niet zo ver weg. Daar woedde de strijd om het trekken van nieuwe sektarische lijnen. Soennieten en sjiieten, Koerden en Alawieten, buitenlandse machten en apparatsjiks van het regime, streden tegen elkaar in het land van een moordzuchtige dictator en een barbaarse jihadistische cultuur.

Roger Cohen.Beeld rv

De Syrische joden zijn al lange tijd verdwenen, en ook veel van de Syrische christenen nu. President Vladimir Poetin denkt dat hij wat er van het land over is op orde kan brengen met wat spierballenvertoon van moeder Rusland. Ik wens hem veel geluk in dat knekelhuis.

Ook Syrië zal te maken krijgen met de uitputting die oorlog met zich meebrengt. Dat vertelt de geschiedenis ons. Maar net als met de 17de-eeuwse Europese godsdienstoorlogen zijn daar misschien nog tientallen jaren voor nodig.

Syrië is het epicentrum geworden van alle fanatismen die religieuze schisma's, staatsrepressie en volksopstanden hebben voortgebracht. Deze krachten, in een disfunctioneel Midden-Oosten, zullen niet snel wijken.

Wij overdenken hedendaagse gebeurtenissen niet vanaf een of andere klokkentoren, maar van binnenuit, in de oppervlakkige kakofonie van het nu. Rhodos en andere Griekse eilanden zijn legpuzzels van archeologische fragmenten. Het is hard labeur om ze te reconstrueren en bijvoorbeeld een tweeduizend jaar oude mozaïek tevoorschijn te toveren van een opgetogen Eros die een dolfijn berijdt. Het werk overbrugt duizenden jaren nu we de drijfveren van toen - een streven naar schoonheid en orde - als iets bekends herkennen. Op dezelfde manier proberen we, als archeologen van ons eigen leven, de gebeurtenissen samen te voegen, een patroon in de fragmenten te herkennen en vanuit de verwarring tot samenhang te komen.

Ik liep naar beneden - langs zwerfkatten en droge bladeren die over glanzende stenen joegen, en langs kinderen die op krakkemikkige accordeons speelden - naar de synagoge van Kahal Kadosh Shalom. Die was dicht. Dat verbaasde me. Ik had op een cruiseschip gezeten en was de tijd uit het oog verloren. Maar Mel Rosenberg en Benny Duanis, bezoekers uit Israël, herinnerden me eraan dat het zaterdag was - de enige dag waarop de synagoge volgens het bord gesloten was.

"Sjabbat Sjalom", zei ik. "Sjabbat Sjalom", zeiden zij. We raakten aan de praat. We waren blij dat we, buiten het nabije Midden-Oosten, konden praten op een plek waar de geschiedenis is neergeslagen.

Van de synagoge is het een korte wandeling naar het Plein van de Joodse Martelaren. Een monument herinnert aan de "1604 Joodse martelaren van Rhodos en Kos die in de vernietigingskampen van de nazi's werden vermoord". Ze werden in de zomer van 1944 gearresteerd en naar Auschwitz gestuurd, met de laatste lichting Griekse joden. Hoe consciëntieus waren de Duitsers, om joden op ver weg gelegen eilanden te arresteren, terwijl het Derde Rijk ineenstortte.
Fanatisme is verschrikkelijk. Yeats wist de illusies ervan mooi te verwoorden: "We hebben het hart met fantasieën gevoed, en het hart is wreed geworden door dat maal."

Ik verdwaalde, beneveld door de schoonheid van de plek. De lucht, het licht en de temperatuur waren perfect. Toevallige weggetjes leidden naar een overschaduwd pleintje. Ik zette me neer voor een lunch met calamari. Daarna raakte ik aan de praat met een restauranthouder over Griekse toasts - "Op uw gezondheid", populair vandaag, en "Op een evenwichtig leven", populair, zo opperde hij, in het oude Griekenland.

Het leek toepasselijk om dit lieflijke moment van kerktorens en minaretten en joodse monumenten te beëindigen met de Socratische notie dat de mensheid de middenweg moet kiezen, extremen moet vermijden, excessen moet schuwen en naar evenwicht moet zoeken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234