Donderdag 24/09/2020

Porselein

Poepchic, maar veganisten blijven er beter af: een dag in de porseleinfabriek

Het porselein van Villeroy & Boch komt met een prijskaartje: tot twaalf keer meer dan industrieel porselein.Beeld Belga

Het porselein van het 270 jaar oude Villeroy & Boch wordt ambachtelijk gemaakt. Eindeloos veel checks moet het doorstaan, voordat het de fabriek mag verlaten. Klinkt het bij de laatste check wat dof? Weg ermee. Toch lijkt het porselein de 21ste eeuw te zullen overleven.

Andrea is een van de vele vrouwen in de Villeroy & Boch-fabriek in het Duitse Merzig die het handwerk verricht waaraan het serviesgoed van V&B zijn status ontleent. Ze beschildert vandaag oortjes van koffiekopjes in het ontwerp Vieux Luxembourg, een dessin van blaadjes en takjes in blauw op wit, dat het al twee eeuwen goed doet. Die handarbeid heeft een prijs: 12,90 euro. Een op het oog vergelijkbaar kopje kost bij een goedkope retailer 99 cent.

Dat V&B in en rond Mettlach, in Saarland, zijn thuisbasis heeft, is geen toeval. Dit gebied, een drielandenpunt dat afwisselend in Franse, Luxemburgse en Duitse handen is geweest, bleek heel geschikt te zijn voor een keramiekbakkerij.

Bij de volgende stop van de lopende band klemt Andrea's collega Ilse het kopje in een toestel met een draaipoot. Met vaste hand schildert ze een biesje langs de rand van het ronddraaiende kopje. Dat kost minder dan een minuut.

Het productieproces is strak in kaart gebracht: voor elke handeling staat een gemiddelde duur. Wie te vaak de dagproductie niet haalt, mag op gesprek komen bij de cheffin. Wie boven de quota eindigt kan anderzijds wel een bonus krijgen.

Chinaklei

In de serviesfabriek werken bijna alleen maar vrouwen. Er lopen een paar mannen rond, maar het fijne schilderwerk en de secure kwaliteitscontroles zijn het domein van vrouwen. Een eindje verderop staat de sanitairfabriek van het merk, daar werken bijna alleen mannen.

Ilse is de zoveelste door wier handen het kopje gaat. Iemand anders had al het blaadjes-en-takjesmotief geschilderd. Nog eerder heeft een collega in de vestiging in Torgau het basismateriaal in de vorm geperst: een poedermengsel van kwarts, veldspaat (een mineraal) en kaolien ofwel Chinaklei, dat voor de witheid van het porselein zorgt.

Om porselein nog hoogwaardiger te maken, wordt de as van verbrande runderbotten toegevoegd, tot wel 50 procent. Slecht nieuws dus voor veganisten: ook in bowls met quinoa zijn (soms) dieren verwerkt. De toevoeging van de beenderas maakt het eindproduct keihard.

Villeroy & Boch heeft een reputatie hoog te houden. In de tijd dat meisjes pas trouwden als hun uitzet compleet was, stond V&B vaak boven aan hun verlanglijst. Althans, in bepaalde kringen en in bepaalde streken. Het Duits-Frans-Luxemburgse keramiekbedrijf is in de provincies nabij de landsgrenzen bekender dan in het westen.

Het porselein van Villeroy & Boch is ambachtelijk gemaakt.Beeld kos

Sinds 1990 is het bedrijf beursgenoteerd en heeft het wereldwijd productiefabrieken, maar nog altijd werken er Villeroys en Bochs bij het voormalige familiebedrijf. Nicolas Luc Villeroy (1961) houdt zich bezig met de digitalisering en is als 'family businessman' verantwoordelijk voor de belangen van de aandeelhouders - onder wie ook Bochs en Villeroys. Nicolas Luc is de zevende generatie Villeroy in het bedrijf. Er werkt nog een neef - achtste generatie - bij de Franse tak en verspreid over de wereld zijn vier Bochs voor V&B werkzaam.

De tijden zijn veranderd

Hoe staat het er anno 2018 voor met dit wereldwijd opererende A-merk, nu het moet concurreren met goedkoop bulkproductieservies van winkels als Action en Blokker?

In Schloss Saareck, het familiekasteel van de Villeroys uit 1903, dat tegenwoordig dienstdoet als hotel-restaurant, spreekt Villeroy over het imago van het merk: "Servies van 'Ville et Bok' (Aha! Zo spreek je het dus uit.) stond inderdaad prominent op huwelijkscadeaulijsten. Maar de tijden zijn veranderd. Mensen willen niet langer een hele uitzet. Dus biedt V&B nu mix-en-matchkeuzes aan, dat is de trend." Er zijn nog geen pakketten niet-bij-elkaar-passende-serviezen te koop, maar dat komt vast. "Voor de plavuizen doen we dat al wel. In Duitsland en Frankrijk is het populair om vloeren 'uit patroon te leggen'."

V&B heeft ook een sanitaire tak en daar hoort de productie van wand- en vloertegels bij. "V&B maakt die al heel lang. Zo is de vloer van de Dom in Keulen bij de restauratie, eind negentiende eeuw, door ons gelegd."

De combinatie tafelgerei en sanitair is logisch, zegt Villeroy. "V&B maakte altijd al toiletbenodigdheden: lampetkannen, waskommen, nachtspiegels. En welke vorm heeft zo'n po? Genau, een heel grote theekop." Toen in de negentiende eeuw de huizen waterleiding kregen, werden de waskommen aan de muur geschroefd. "Om de wanden en vloeren te beschermen tegen spattend water waren tegels nodig."

Rauwe kopjes

Terug naar Merzig. Het geperste 'rauwe' kopje gaat de oven in bij een temperatuur van 1200 graden, de 'biscuitstook'. Na 38 uur bakken is het kopje door uitdroging zo'n 12 procent gekrompen en klaar voor de volgende fase. Maar eerst worden alle kopjes stuk voor stuk kritisch bekeken. Niet goed? Dan wordt het uit de productielijn gehaald en hergebruikt.

Controle gebeurt na vrijwel elk stadium. Als Ilse uitschiet met haar penseel, wordt de verf eraf gewassen. En blijkt na het glazuren een stofje meegebakken, een storende oneffenheid, ook al zit die aan de onderkant? Dan wordt dat kopje gladgeschuurd en gaat het weer de oven in.

De Villeroy & Boch-winkel in Brussel.Beeld Belga

Ingewikkelder decoraties worden niet geschilderd, maar op het serviesgoed 'getatoeëerd', ook met de hand. En er is een gemechaniseerde versiermethode: stempelen. De belangrijkste decoratie zit onderop: het V&B-logo. Als dat ook maar een halve millimeter uit het lood staat, verdwijnt het stuk linea recta in de recyclebak.

Na de biscuitstook is het kopje bros als beschuit (biscuitporselein of 'bisque' heet niet voor niets zo) en poreus, zodat het glazuur wordt opgenomen. Dan volgt de glazuurstook, tot wel 1390 graden. Na dit stadium gaan Andrea, Ilse en hun collega's aan de slag en verdwijnt het kopje voor een derde keer in de oven om de decoratie erop te bakken.

Eenmaal uit de oven resteert een laatste check: de geluidstest. Elk barstje, hoe miniem ook, verandert het geluid van porselein als je daar tegenaan tikt. Klinkt het dof? Weg ermee. Dit intensieve (semi-)handmatige productieproces zorgt ervoor dat servies van V&B niet tot het goedkoopste aardewerk behoort.

Toch zijn door de eeuwen heen de speciale collecties succesvol: jugendstilpatronen, art deco, kerstservies en limited editions door ontwerpers als Kenzo, Joop en Colani. Villeroy: "En V&B maakt veel op bestelling van restaurants en hotels. Ook particulieren kunnen een collectie laten maken, met bijvoorbeeld het familiewapen. In Duitsland en Frankrijk gebeurt dat veel."

Und jetzt?

V&B bestaat nu 270 jaar en Villeroy ziet nog toekomst genoeg. "Werkgelegenheid behouden en creëren, het bedrijf digitaal klaarmaken voor de volgende generaties..."

Grote tegenstrever in het hogere segment is Groot-Brittannië, waar de wetgeving in het voordeel werkt van Britse merken als Wedgwood en Royal Albert. Daarnaast moet V&B het opnemen tegen goedkoop spul dat voor een habbekrats bij winkels als Blokker of Action te koop is. De belangrijkste concurrentie komt van de imitatie-industrie uit China, die soms wegkomt met overtredingen van milieubepalingen en sociale wetten of de werknemers lage lonen betaalt. Boch en Villeroy kwamen juist met elkaar in contact omdat beiden zulke goede voorzieningen troffen voor hun personeel en 'uitvinder' Boch eeuwen geleden al de van CO2 vergeven fabrieksuitstoot recyclede.

Die milieubewuste productie is iets waarmee V&B zijn toekomst bestendigt, want dat is natuurlijk helemaal van deze tijd. De oude fabrieksabdij heet nu Factory No. 09 en huisvest het hypermoderne 'groene' hoofdkantoor. Met een V&B-museum, een outletstore, het familiekasteel én nauwe betrekkingen met de afdeling toerisme van de gemeente Mettlach maakt Villeroy & Boch zich op voor een volgend jubileum.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234