Donderdag 20/01/2022

podium u vijf nieuwe voorstellingen tonen een genre in de lift

'Weet je waardoor ik gechoqueerd ben? Dat ik een boterham kan eten terwijl ik naar de Afrikaanse kindjes op de tv zie', zegt Smith. Niet de humor choqueert, maar de waarheid

Kan iemand op het comedyknopje duwen?

Zomaar even vijf nieuwe shows. Twee van oude(re) rotten in het vak: Kamagurka bewoont zijn getrouwe biotoop in Groeten uit Kamagurkistan en Vitalski geeft een bloemlezing van zijn oeuvre met All the Way. Begijn Le Bleu brengt zijn tweede comedyvoorstelling De aarsengel. Les Poupées Passionnées zijn twee dames in luipaardjasje die hun strepen in het straattheater verdienden en vorige week in première gingen met hun eerste zaalshow Functioneel bloot. Ook Thomas Smith ruilt voor het eerst de bierbakken voor de theatervloer met Bladgoud. Maar gaat de lift omhoog of omlaag? De Morgen-recensente Liv Laveyne legt ze allevijf naast elkaar.

De komiek komt op en moet zijn publiek warm maken. Dat is het gênantste moment van de avond. Het meest gekunstelde en daarom het meest onhandige. Begin je met waar je goed in bent? Kamagurka kruipt achter zijn tekentafel en tekent een cartoon. Of ga je meteen tot je slechte eigenschappen over? Thomas Smith komt op met het nummer 'Bad Moon Rising'. Smith is geboren onder ongunstig gesternte: gekropen uit een Engelse moeder in Delft en opgegroeid in Antwerpen. Les Poupées Passionnées hebben uit hun straattheateracts geleerd dat je het publiek het makkelijkst tot interactie beweegt met zachte hand. Ze heten me (bijna) persoonlijk welkom, overhalen me tot relaxatietherapie en laten een koekendoos met 'zoetjes en zoutjes' rondgaan.

Van comedy tot comedyshow: hoe puzzel je die geniale grappen op bierviltjes en post-it'jes bijeen tot een (samenhangende) voorstelling?

De Kama-vibe is weinigen gegeven: zappend van filmpje, naar cartoon of typetje, van dada over surrealisme tot pure nonsens en shocktherapie. Kama is op zijn best én op zijn slechtst als hij de teugels laat vieren: vorige zomer op het komediefestival in Brussel degouteerde hij vriend en vijand met een energieke punkperformance en prille aanzet tot Kamagurkistan. Wanneer ik zijn show een half jaar later zie, is die jammerlijk vast gebetonneerd in een format. Een format is, denk ik, per definitie krampachtig als het Kama betreft.

Ook Les Poupées hebben hun draai nog niet gevonden: Functioneel bloot mist structuur. De videofilmpjes voegen weinig toe aan de voorstelling, integendeel, ze halen vooral de schwung eruit en op tijd en stond rinkelt een telefoon. Zomaar uit het niets en voor niets. Les Poupées hebben zich gefixeerd op wat ze goed kunnen (voortreffelijk zingen en het publiek charmeren) en dat pleit voor zelfkennis, maar ze zijn hun zwakheden daarbij uit het oog verloren.

Goede vertellers zijn zeldzaam: Vitalski is van nature zo'n verteller. Geef de man een luisterend oor en hij schrijft op een avond uw kop vol. In de Antwerpse Arenbergschouwburg zit hij de hele avond op een barkruk als een Vlaamse versie van Dave Allen, de Ierse komiek die van zitten op een barstoel zijn handelsmerk maakte. Vitalski kruipt op zijn kruk gelijk een vogel op een stokje en slaat zijn benen uit. "Sommigen klagen dat mijn shows visueel weinig interessant zijn", merkt hij droogjes op. Vitalski staat op zichzelf en kan het zich permitteren het typetjescabaret te parodiëren. Hij zet een bril op en zegt: "Ik ben Dimitri." Hij zet de bril af en zegt: "Zei Dimitri." Als hij de bril vergeet op te zetten als hij als de nerd Dimitri spreekt, mag het publiek hem terechtwijzen. Of 'Die!' ('Sterf!') roepen zoals dat in het comedycircuit in cafés gangbaar is. Want ook dat is Vitalski: erin slagen de Arenberg tot bruine kroeg te maken. Met de complimenten van Allen (68), die twee dagen na Vitalski's optreden in de Arenberg overleed.

Typetjescabaret waarbij de komiek diverse personages vertolkt, is de gemakkelijkste vorm van comedy (want na een misser kan een voltreffer), maar is ook de moeilijkste (want de stelling geldt uiteraard ook in omgekeerde richting). Voordeel is dat typetjescabaret je niet verplicht tot vloeiende overgangen, waartoe een verhaal wel noopt. Timothy Begijn alias Begijn Le Bleu mixt beide stijlen dooreen: zijn voorstelling De aarsengel is een biotoopje waarin alle personages in relatie tot elkaar staan. Aanvankelijk krijg ik het onaangename 'Halleluja'-gevoel dat mij dezer dagen ook wel eens bij onze saamhorigheidszender te beurt valt, maar deze Aarsengel laat zich onverwacht van zijn beste kant zien. Begijn Le Bleu mist nog podiumprésence en vooral podiumzekerheid, maar groeit in deze voorstelling over een engel die zelfmoord pleegt en op aarde belandt. Hij treft er twee boerenzoons die onafscheidelijk waren tot de ene boer een vrouw vond. Jaren later zwerft de ene dakloos rond, de ander mijmert vanachter het venster in het bejaardentehuis. "Ge peinst alleen maar aan het leven in een doods moment", zegt hij. Touché!

Kama tekent: in vijftien seconden staat er een reuzenvoetzool, daaronder klaar om geplet te worden een verschrikt mannetje. Humor is: het wapen van de kleine mens tegenover het grote leven. De tegenslagen van elke dag, de hondenpoep. Wie trapt op/in wie en wie ruimt de vuiligheid op?

Geen komedie zonder tragedie. Humor is Latijn voor vocht. Plato schreef dat bij het lachen smart en genot met elkaar vermengd zijn. Dat heeft Begijn le Bleu goed begrepen, zoals zijn stotterende Elvis-imitator bewijst. Zulke figuren zijn niemand onbekend: ik herinner mij een Elvis-imitator wiens pa zijn manager was. Elvis zong op barbecues van het verenigingsleven in gehuchten. Hij had één grote troef voor op andere imitators: hij kon salto's maken. Voor een salto-Elvis moest je wel een bonus betalen. Begijn Le Bleu toont in zijn beste momenten typetjes zoals we die uit In de gloria kennen. Waarbij het huilen je nader staat dan het lachen. Waarbij je liever weg zou kijken. Waarbij je enkel blijft kijken omdat de pijn van het zijn daar gelukkig een spel is.

Lachen is gezond. Een onderzoek wees uit dat testpersonen die tijdens het eten een grappige film bekeken een lager bloedsuikerniveau hebben dan zij die tijdens het maal naar een lezing op video hadden gekeken. Een lage bloedsuikerspiegel helpt de complicaties van suikerziekte te bestrijden. Les Poupées brengen in hun show een ode aan de verzoeting van de maatschappij en trekken ten strijde tegen de verzuring. Begijn Le Bleu noemt zich de aarsengel en kruipt op de plee op scène. Humor is: "Wat moet verteerd worden, zal verteerd worden."

Vitalski had tijdens zijn optreden serieuze stemproblemen. Viel het iemand op dat hij klinkt als Samson? Was dat een sollicitatie?

Humor is het spel van truth AND dare. De komiek legt de hypocrisie van de gevestigde orde bloot en maakt mensen aan het lachen die anders gechoqueerd zouden zijn, stond in een boek over de verleidingskwaliteiten van maîtresses. Zo zou Ninon de Linclos, maîtresse van Lodewijk de veertiende, gezegd hebben: "We mogen niet kwaadspreken over onze vijanden. Het zijn de enige mensen die ons niet teleur zullen stellen." Humor is in een wereld van intriges onontbeerlijk. Smith noemt zijn show niet voor niets Bladgoud: zijn humor is erop gericht om dat schoon laagske, 'de schijn van het zijn', af te krabben. Dat gaat van het uitrekken van neus -en aarsharen (volgens hem één lang haar) tot een studie over de variabele drol. Ik zie zijn show in een cafetariaatje in Aalst en het overwegend oudere publiek laat de 'moa zegs' vallen. "Vinden jullie dat choquerend?", vraagt hij. "Weet je waarvan ik gechoqueerd ben? Dat ik een boterham kan eten terwijl ik naar de Afrikaanse kindjes op de tv zie." Niet de humor choqueert, maar de waarheid.

Absurdisme werkt volgens de wet van twee waarheden: je plaatst twee verschillende referentiekaders bij elkaar en je hebt een grap. Even proberen? Vitalski heeft zo'n typische Vlaamse oma die bij het krieken van de dag al in de weer is met borstel en dweil. Maar wanneer hij bij haar logeert en in zijn kaf kruipt, kruipt zij in haar kaft. Want oma heeft een geperforeerde darm.

Humor is het scheppen van een verwachting die oplost in het niets, volgens de filosoof Kant. Bespeel de lach, maar met mate. Een hoge grapdichtheid timmert alles toe. Vlaamse komieken gaan zich vaak te buiten aan een overdaad aan woordspelingen. "Daar ben je dan een half jaar aan bezig", ginnegapt Vitalski als een mop als een dooie mus uit de hemel valt. Hoe ervarener de komiek, hoe gemakkelijker een non-reactie van het publiek wordt opgevangen. Vitalski doet het met een gezonde dosis zelfrelativering, Kamagurka vindt dooie mussen interessant. Bij de beginnelingen valt de krampachtigheid op waarmee ze de mus nog trachten te reanimeren.

Urbanus "hé, ik zit vast op 't weecee" is terug op teevee. En comedy zit in de lift. Het programma De bovenste plank, dat jong naast oud comedytalent zet, piekt hoog in de kijkcijferranking. De meeste culturele centra koesteren de komieken die al succesvol gebleken zijn (en dus een zaal vullen en verlieslatende 'elitaire' theatervoorstellingen compenseren).

"Laat uw gsm aanstaan, bereikbaarheid is alles", staat op groot scherm te lezen bij de show van Les Poupées. Comedy wordt bij ons geboren en getogen in het cafécircuit. Daar mag al eens geboerd en gebeld worden. Maar jonge komieken willen meer: een klein zaalcircuit in Vlaanderen dat kan dienen als opstapje van het café of jeugdhuis naar de schouwburg. Zodat Vlamingen het niet eerst in Nederland moeten gaan maken alvorens we ze hier met open armen ontvangen. In de mensenwereld koestert ge eerst uw jong, alvorens ge het laat uitvliegen en 't worden slechte moeders genoemd, zij die het omgekeerd doen.

Wie het in cabaretteketetland al gemaakt heeft, zegt: we hebben het zelf gerooid. In de theatercommissie zouden bepaalde leden hun twijfels hebben bij de artistieke kwaliteit van comedy als genre. Ken je die grap over Vlaams comedytalent? Overdag lult het voor de klas en 's avonds voor 't café.

Vitalski HHHH

All the Way

Op 20 maart in Ekeren. Info: www.vitalski.com

Begijn Le Bleu HHH

De aarsengel

Nog tot 27 mei op reis. Info: www.begijnlebleu.be

Kamagurka HHH

Groeten uit Kamagurkistan

Nog tot 28 mei op reis. Info: www.kamagurka.com

Thomas Smith HH

Bladgoud

Nog tot en met 14 mei op reis. Info: www.thomassmith.be

Les Poupées Passionnées HH

Functioneel bloot

Nog tot en met 2 april elke vrijdag en zaterdag in de zwarte zaal van het Fakkeltheater in Antwerpen. Info: www.bis-produkties.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234