Zondag 26/01/2020

Plots stonden alle openbare klokken in Praag op vijf voor twaalf

Brussel

Eigen berichtgeving

Frank Schlömer

Praag, vandaag tien jaar geleden. Nog maar twee weken voordien was in Berlijn de Muur met veel gedruis gevallen, maar dat had geen indruk gemaakt op de stalinistische heersers boven in de burcht op de heuvel aan de Moldau. Zelfs de duizenden studenten die op 17 november door de straten van de hoofdstad waren gestapt, hadden hen nog niet doen nadenken. Een goed bewapend regime is niet bang van jonge oproerkraaiers die toch geen steun van de arbeiders hebben. Dat bleek de fatale vergissing, want de 25ste was die steun er wel.

Ik herinneer mij dat ik de 17de miste omdat ik nog in Berlijn rondhing en deed wat iedereen daar toen deed: op straat lopen, door de gaten in de muur stappen en verhalen schrijven over telkens nieuwe verrassingen. Berlijn was toen de place to be en vóór die fameuze avond van de 17de november was er weinig dat er op wees dat Praag dezelfde weg op zou gaan.

Maar van Berlijn naar Praag is niet ver en twee dagen voor die cruciale 25ste was ik er wel. Mijn fotograaf was ik die avond al meteen kwijt, opgeslokt door de massa die telkens weer op straat bleef komen en waar de politie toen al geen vinger meer durfde naar uitsteken. De 20ste waren ze met 250.000 betogers op het Wenceslasplein democratische hervormingen komen eisen. Dat de eenheidspartij KPC haar aanspraak op het machtsmonopolie vaarwel zou zeggen, was maar één van de eisen, maar wel een essentiële.

De dagen nadien wordt de massa betogers steeds groter en gaan de eerste stemmen op om niet meer op het Wenceslasplein af te spreken omdat het veel te klein was geworden. Het communistische regime begint de eerste barsten te vertonen. Premier Adamec biedt de inmiddels in Obcjanske Forum (Burgerforum) georganiseerde oppositie de dialoog aan.

In Bratislava, hoofdstad van Slowakije, spreekt de uit de politieke dood verrezen Alexander Dubcek een massa van 300.000 mensen toe; de held van de Praagse Lente van 1968 roept de mensen op naar Praag te trekken en dat doen ze ook. Op 25 november staan een miljoen betogers te juichen op het immense Letna-plein, in de sneeuw en de ijzige kou. Het wordt het grootste openluchtfeest dat ik na de val van de Muur mocht meemaken. Plots staan in de hele stad alle openbare klokken op vijf voor twaalf. In de paar uurwerkwinkels in het centrum is dat ook zo, hoewel het staatswinkels zijn.

Ik had gedacht dat zoiets als Berlijn nooit meer zou gebeuren, maar Praag deed het nog eens over. Mensen feestten en weenden omdat de avond voordien partijleider Milos Jakes en zijn hele Centraal Comité ontslag namen. Kinderen dansten in de sneeuw, maar wisten eigenlijk niet goed waarom hun ouders zo blij waren. Ouderen vertelden mij dat dit mooier was dan het einde van de nochtans verschrikkelijke wereldoorlog. Havel en Dubcek waren de absolute helden van toen; tien jaar later is Havel geen idool meer en is Dubcek in verdachte omstandigheden omgekomen.

Elke avond persconferentie in theater Laterna Magica, het hoofdkwartier van het Burgerforum: zelfs een doorgaans saaie bedoening als een persconferentie was toen een feest.

Er kwamen oproepen aan de arbeiders om op 27 november een algemene staking te houden en ze deden het. Die dag lag het hele land plat en begreep de KPC-leiding eindelijk dat zij niet langer vanzelfsprekend de 'voorhoede van de arbeidersklasse' was. Ze liet het parlement in die zin de grondwet veranderen.

Maar het was nog niet genoeg. De Tsjechen wilden ook vrije verkiezingen, een visum voor het buitenland, een andere regering, de afbraak van de grensversperringen, meer politieke partijen en het aftreden van de opperstalinist Gustav Husak.

Ze kregen het allemaal. Ze kregen vooral wat ze duizendvoudig op die kleine bordjes vroegen: Havel na hrad. 'Havel naar de burcht', het eeuwige machtscentrum van de heersers in Praag. Havel zit nu, tien jaar later, nog altijd in die burcht, maar Tsjecho-Slowakije bestaat niet meer en van de euforie van tien jaar geleden is weinig overgebleven.

Morgen: na de revolutie, de realiteit.

Tien jaar geleden eisten één miljoen Tsjecho-Slowaken het einde van het communisme

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234