Maandag 05/12/2022

NieuwsStaatsveiligheid

Plots stond Bilal op een lijst van de veiligheidsdiensten: ‘Ik werd bang van mezelf toen ik het rapport las’

Bilal verloor zijn job door een rapport van de Staatsveiligheid. Onterecht, zo bleek. Alleen, als Belg kun je maar moeilijk, soms onmogelijk, te weten komen wat er over jou in databanken van de veiligheidsdiensten staat.

Bruno Struys

Op een ochtend moest Bilal* bij zijn baas komen. Hij werkte als zelfstandig tolk voltijds aan opdrachten voor een federale overheidsdienst. Hij moest onmiddellijk stoppen. Zijn baas had geen andere keuze. Bilal kreeg een ‘negatief veiligheids­advies’, waardoor hij de job niet meer mocht uitoefenen. “Mijn baas vroeg me of ik misschien geradicaliseerd was”, zegt Bilal.

Hij wist op dat moment niet wat hem overkwam. Gezien hij zelfstandige was, viel hij meteen zonder loon. Bilal kreeg acht dagen om beroep aan te tekenen, wat hij meteen deed. Het negatieve advies van de Nationale Veiligheidsoverheid bleek gebaseerd op info van de Staatsveiligheid.

Doordat de geheime dienst eerst nog dwarslag over het prijsgeven van geclassificeerde informatie “rekening houdende met de zeer gevoelige problematiek”, duurde het nog meer dan een maand voor Bilal wist waarvan de dienst hem beschuldigde.

“Grote stukken waren zwart gemaakt, maar wat ik wel kon lezen, stond vol leugens. Ik werd bang van mezelf toen ik dat las, zo angstwekkend was dat opgesteld.” De Staatsveiligheid noemde hem ‘een radicaal profiel’, een ‘politieke salafistische propagandist’, die hier een islamitische samenleving wil installeren.

Bilal verdedigde zich, op in totaal meer dan tachtig pagina’s en in hoorzittingen voor het beroepsorgaan. “Ik ben praktiserend moslim, ik heb mijn ideeën en neem actief deel aan het publieke debat, maar ik ben altijd zeer duidelijk geweest tegen extremisten en mensen die geweld gebruiken”, zegt Bilal.

Uiteindelijk, bijna een jaar nadat hij zijn job verloor, gaf het beroepsorgaan Bilal gelijk, onder meer verwijzend naar de vrijheid van meningsuiting. Hij kreeg een positief veiligheidsadvies en had zo ook zijn job weer terug. “Ik ga niet verbergen dat ik het mentaal erg zwaar vond”, zegt Bilal, die zich gebroodroofd voelt. “Wie op zo’n moment niet stevig in zijn schoenen staat, zal dan pas echt radicaliseren. Maar daar heb ik te veel voor gestudeerd.”

Giswerk

Bilal is niet de enige. Een nieuwe studie van de KU Leuven toont de problemen die mensen ondervinden als ze geseind staan in het kader van de strijd tegen gewelddadige radicalisering en terrorisme. “Burgers merken pas dat ze op een lijst staan als er iets gebeurt, zoals jobverlies, de sluiting van een bankrekening, een reisbeperking of een overmatige politiecontrole”, vertelt professor Nadia Fadil (KU Leuven).

De onderzoekers spraken 23 Belgen die zoiets meemaakten. Veertien van hen werden al uitgebreid ondervraagd of aangehouden aan de grens tijdens een reis, van wie de helft ook naar België werd gedeporteerd. De exacte reden daarvoor blijft voor de betrokken personen vaak gissen.

Voor veiligheidsmachtigingen en de ­veiligheidsadviezen die nodig zijn voor ­bepaalde jobs is er nog een beroepsprocedure, maar zoiets bestaat niet voor wie geseind staat. Er bestaat geen manier om dat aan te vechten. Ook Bilal wilde na de procedure weten of hij nog in een databank van veiligheidsdiensten geseind stond.

Hij contacteerde de gegevensbeschermingsautoriteit GBA en kreeg drie maanden later een e-mail met het antwoord dat hij zich tot de juiste dienst had gewend, maar: ‘opgelet, u zult nooit een inhoudelijk antwoord krijgen (dat laat de wet niet toe). U krijgt enkel de boodschap dat “de nodige verificaties werden verricht”.’

Absurd: de GBA mag dus wel nagaan of u geseind staat, maar het antwoord niet aan u meedelen. Burgers proberen vaak via de informele weg te achterhalen of ze op een lijst staan. Ook als ze kunnen bewijzen dat het een vergissing is, zijn de problemen niet van de baan.

“In dat geval verdwijnt die persoon uit een Belgische databank, maar omdat die gegevens gedeeld zijn met partnerdiensten in het buitenland, staat die wel nog altijd geseind in die landen”, zegt Fadil. “Het heeft ons gechoqueerd hoelang het kan aanslepen, net omdat er geen heldere ­procedure rond bestaat.”

Een op de tien Belgen

Het hof van beroep van Brussel heeft op dit moment een vraag daarover lopen bij het Europese Hof van Justitie in Luxemburg. Het gaat om een andere zaak, van iemand die een job is geweigerd omdat hij aan tien betogingen meedeed. Om zich te kunnen verweren wil de persoon in kwestie weten om welke betogingen het gaat, maar hij botste op dezelfde muur bij de privacywaakhond. Het hof van beroep wil weten of dat volgens de Europese richtlijnen is. “Hoe kun je zeggen dat je niet op die betoging was, of toevallig passeerde, als je niet weet over welke betoging het gaat?” zegt zijn advocate Catherine Forget.

In die zaak gaat het om de Algemene ­Nationale Gegevensbank van de federale politie, waarin op dit moment 1.170.854 Belgen zitten, een op de tien Belgen dus. Daarnaast is er nog de Gemeenschappelijke Gegevensbank beheerd door OCAD, met 703 namen. Het is onbekend hoeveel Belgen in het buitenland op een lijst staan.

“Uit onze gesprekken met advocaten en experts blijkt dit een belangrijke blinde vlek te zijn in de wetgeving”, zeggen de KU Leuven-onderzoekers. “Ze benadrukten de politieke urgentie om een oplossing voor deze problematiek te vinden aangezien vele mensen, jaren later, hier nog de gevolgen van dragen.”

*Bilal is een schuilnaam. Zijn naam en dossier zijn bekend bij de redactie.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234