Woensdag 20/11/2019

'Plots had zelfs Kristien Hemmerechts een mening over mij'

'Misschien kijk ik over tien jaar anders naar het leven', zegt Gilles De Coster (36). Misschien zal hij dan De mol niet meer presenteren. Dacht hij tien jaar geleden toch ook niet aan? Maar dit is nu, en vanaf 6 februari houdt hij Vlaanderen in de ban van die zoektocht. 'Ik ben nog altijd dankbaar.' RIK VAN PUYMBROECK

Wanneer sms of whatsapp je iemand? Zolang het een onbekende is, mail je, zo voelt dat aan. Er is wat afstand nog. Gilles De Coster antwoordt op die mail: 'Geen speciaal schoeisel nodig morgen!' Het uitroepteken stelt gerust en bevestigt alles wat je in de voorbereiding las. Je verwacht warmte.

Nu drinkt hij koffie uit een mok met 'Motherfucker' erop. We gaan wandelen - daarom die vraag over dat schoeisel -, niemand wacht. In het weekend moet hij De mol niet monteren, zijn lief Linde is met vriendinnen naar zee, hij heeft tijd.

Hij wijst de weg vlot: hier links, daar de snelweg op, richting Rumst. Blindelings. We konden ook naar Bretagne rijden, dat was even een idee, er is een familiehuisje. Maar langs het Drierivierenpunt ligt een fijn wandelpad en vanuit Edegem is dat wat dichterbij. "Zet de wagen hier maar."

"Deze ochtend heb ik al gelopen", zegt hij dan. "Twaalf kilometer. Meer lukt me niet. Mijn knieën zijn iets te vaak geopereerd. Maar lopen vind ik fijner dan fietsen. Een paar jaar geleden kocht ik een fiets, een Specialized ('Fietsnerds zeggen Spesh', zal hij een dag na dit gesprek sms'en - waarom hij dat stuurt is een spoiler, lees dat pas helemaal aan het einde van dit verhaal, RVP), dat had ik niet moeten doen. Ik denk dat ik er maar vier keer mee reed. Ik doe het niet graag. Aan wie een fiets koopt, zou ik nu aanraden: test het een tijdje op een fiets van iemand anders om zeker te zijn dat het je ding wel is."

Het is de eerste dag waarop Donald Trump president is en hij zegt: "Dat valt precies nog mee, toch? Hij heeft nog altijd niet op de knop gedrukt." (lacht) Maar de vraag zou eigenlijk zijn: mis je het niet? Gilles De Coster was journalist en we werden er jarenlang mee wakker bij De ochtend. Sinds hij in 2012 de radio verliet voor Woestijnvis gebeurde er zoveel waarmee hij niét bezig moest zijn: 22 maart, de dood van Prince, Donald Trump - allemaal alleen al in 2016.

"Ik voel zeker een gezonde dosis professionele jaloezie. Bijvoorbeeld voor wat Karine Claassen (in 'Dwars door Amerika' op Eén, RVP) en reporter Thomas De Graeve op Terzake doen. Straf. Acht jaar geleden was ik voor de radio bij de inauguratie van Barack Obama. Daar wil je bij zijn. Maar drie minuten later denk ik: 'Ik zat wel een maand in Zuid-Afrika voor De mol.' Daar zag ik landschappen, steden en mensen die ik nooit eerder zag. Ook dat is uniek."

Collectief gefaald

Maar Dwars door Amerika is een goed voorbeeld. Wie de eerste aflevering zag, raakte onder de indruk van het jonge koppel in West-Virginia dat door de sluiting van de steenkoolmijnen niks meer heeft. Of Trump er het antwoord op is, is een andere vraag. Maar dat wij Amerika te vaak zien als New York en geen oog hebben voor die miserie - in hun ogen toch de schuld van Obama - ja, dat... "Elke journalist zei voor de brexit en voor 9 november (de dag van de presidentsverkiezingen in Amerika, RVP) met een grote zelfverzekerdheid: 'Dat gaat nooit gebeuren.'

"Als zulke slimme mensen dat allemaal zeiden, was ik zelf gerustgesteld. Maar nu blijkt dat alle journalisten er massaal naast zaten, heb je wel een probleem. De journalistiek voelt de pols niet meer. Zag je in Terzake gisteravond dat fragment van een talkshow in Amerika, anderhalf jaar voor de verkiezingen? Er zat een vrouw die werd weggehoond en uitgelachen omdat zij voorspelde dat Trump president zou worden."

Gilles jaagt zich een beetje op. "Dat betekent dat men het probleem niet erkent. Trump mag dan objectief gezien een gestoorde zot zijn: hij is wél democratisch verkozen. Ik blijf maar schampere stukjes lezen over de outfits van Melania, maar besef alstublieft dat zij door de sociale media de klassieke media niet meer nodig hebben.

"Daarom vind ik wat Karine (Claassen, RVP) doet zo waardevol. Zij luistert goed - veel belangrijker in de journalistiek dan vragen stellen - en vertelt daardoor véél meer over Amerika. En nu zeg ik niet dat ik het als journalist beter zou doen. We hebben collectief gefaald. Maar ik word wel baldadig als ik zie wat nieuwsmedia op Facebook zetten, constant hengelend naar likes en comments. Ik ben geen idioot. Sociale media kunnen fantastisch zijn, maar veel mensen lezen er alleen op wat ze willen lezen.

Dit winterlicht is uitgevonden om gedachten te verzetten. Om vrede te nemen met het leven. Om schoonheid te zien. Er zijn fietsers en er zijn wilde eenden.

Bladerend in Mijl op zeven hadden we deze week uit de pen van de betreurde Marc Mijlemans deze wijsheid gelezen: 'Voor schilders is het een grote tijd, nooit voorheen waren er zoveel ezels in omloop.' In de jaren 80 schreef hij dat dus, en hoe actueel was dat.

Dertig jaar later tweette Gilles De Coster aan zijn 25.421 volgers een still uit het VRT-journaal. Verslag van de onderzoekscommissie na de aanslagen van 22 maart en de in het onderschrift vertaalde smeekbede van de moeder van een slachtoffer van Zaventem: 'Ik ga onbeleefd zijn, sorry, maar wil iedereen aub even zijn iPhone en computer uitzetten?'

'Walgelijke strontracisten'

Al 740 volgers liketen en 391 andere retweetten Gilles' commentaar: 'Dit beeld. Een moeder van een slachtoffer moet vragen aan de dames en heren politici om aub even te luisteren.' Veertien dagen eerder schreef hij 'Walgelijke strontracisten' bij de reacties op het verdriet van een Limburgse vader om de dood van zijn zoon in discotheek Reina in Istanbul. Als journalist had hij die woorden misschien niet kunnen kiezen?

"Misschien", zegt hij, "al heb ik me nooit geremd gevoeld. Maar ik lette er wel op. Enige reserve als journalist van de openbare omroep is wel op zijn plaats. Als presentator van De ochtend moet je zo neutraal mogelijk zijn. Maar hier was ik zo geschoffeerd. Niet als journalist, wel als mens. Nu denk ik niet dat het racisme per se zoveel erger is dan tien jaar geleden, maar we zién het wel beter. En mensen zijn daarom niet altijd racisten, maar is er iets mis met enige beleefdheid tegenover een man die zijn zoon verloor? Je moet dat mogen benoemen, al deed mijn goeie vriendin Fatma (Taspinar, RVP) dat veel beter. En 'strontracist' is misschien niet het mooiste woord. Maar het is wel zo."

Dit is gek, maar wel de waarheid: een gesprek 'naar aanleiding van iets' hoeft niet 'over' iets te gaan. De mol begint op 6 februari, VIER liet gisteren de trailer los, maar je ziet er niemand in. En we beseffen dat vragen zinloos zijn. "Ik mag niks zeggen."

Dat het in Zuid-Afrika opgenomen werd: ja. Dat het daar schoon is. Ooit zat racisme er in de grondwet. "Het ontbreekt me aan historisch besef om te zien of het land vandaag een voorbeeld kan zijn. Er is zeker nog veel ongelijkheid. Maar er zijn ook veel kansen. Leon was bij de opnames van De mol onze head of security, een blanke man. En op een dag zat ik met onze lokale fixer Craig in de auto, een zwarte man, die me van A naar B vervoerde. Hij zette Rodriguez op, muziek met een ongelooflijk verhaal: Sixto Rodriguez was een gast uit Detroit die in de jaren 70 twee platen maakte die flopten, alléén in Zuid-Afrika werd hij een hype. Maar hij wist dat niet. En alle Zuid-Afrikanen dachten dat hij dood was.

"Tot twee documentairemakers zijn dochter in Detroit opzochten en zij zei: 'Onze pa? Die is helemaal niet dood.' Enfin, die gast was zich niet bewust van zijn roem in Zuid-Afrika, fantastisch verhaal. Maar dus Craig zei: 'Naar deze muziek luisterden we tijdens de apartheid en had ik Leon toen gekend, dan was hij mijn gezworen vijand geweest. En kijk: nu zijn we dikke vrienden.' Er is hoop dus, hoewel het land nu toch met Jacob Zuma opgezadeld zit."

De dochter van de kapper

We zitten ondertussen op het terras van de Zennehoeve, laag gelegen plek, de rivier heeft hier een bocht gemaakt. Je kunt er mosselen eten, en Afrika is ver weg. "Hoewel ik redelijk bereisd ben, was Afrika een blinde vlek. Maar geen cultuurschok zoals India dat wél was: daar kom je uit de terminal van de luchthaven en ruik je tegelijk smog, vlees en mensen. Meteen staan al je zintuigen open, de hitte valt op je, er is geen tijd om je aan te passen. Maar dat is goed. We leven in een tijdsgewricht en een land dat ons in staat stelt te reizen en ik wil zo veel mogelijk zien. Waarbij ik me niet schuldig voel omdat ik een goeie auto, een huis en een tuin heb.

"Maar er zijn honderdduizenden andere talen en culturen die de moeite waard zijn en die niks bedreigends hebben. Als je in Cape Town van het vliegtuig stapt, zie je heel snel het eerste township. Met krotten, maar ook proper, rechtgetrokken paadjes, bloembakken. Zelfs in de meest abjecte omstandigheden proberen die mensen waardig te leven. (glimlacht) Ik moest naar de kapper en die vroeg meteen: 'Are you married? No? I have a daughter.' Die vrouw stond écht klaar om haar te halen. Ik kan nog altijd vloeken als mijn dure iPhone niet op 3G maar op Edge springt, maar onmiddellijk nadien denk ik wel: 'gást!'"

Dan praat je over relativering. Was 22 maart dat niet bij uitstek? De avond voordien onthulde je wie de mol was en dat zou een week aandacht krijgen. Tot er bommen ontploften in Zaventem en Maalbeek.

"Dat werd zelfs gekristalliseerd in de studio van MNM. Ik was er met De mol-winnaar Gilles Van Bouwel, Gilles en Gilles hè, toen Eva Daeleman belde: ze was zélf in de luchthaven. Natuurlijk verliest dan alles alle glans en hadden de kijkcijfers niks meer te betekenen. Geen seconde dacht ik: 'o neen, de aandacht voor ons programma valt nu weg.'

"Maar een week later zie je toch dat de uitzending waarin we alles uit de doeken deden, scoorde. Wat goed is. Het zit in onze cultuur vooruit te kijken en entertainment is een wezenlijk deel ervan. Honderd jaar geleden gingen de mensen naar het cabaret om de oorlog van zich af te zetten. De mens is een homo ludens."

Een jaar geleden is De mol herboren en werd Gilles De Coster na De ochtend, De kruitfabriek en Karen en De Coster een uniek programmagezicht. Met de juiste toon: zelfrelativerend. In wat je leest over hem, komt dat terug. Zonder lach geen leven. "In het beste geval worden we 80, misschien 90 jaar, en ik ben - hoe zeg je dat? - een hedonist. Zeer op zoek naar geluk. En ik ben met mijn gat in de boter gevallen."

Ja?

"Ik heb een job die ik graag doe en die me in staat stelt te doen wat ik graag doe. Ik ben omringd door mensen die ik graag zie en die mij graag zien. In Zuid-Afrika zei ik vaak: 'Zie eens op welke waanzinnige plek we staan.' Al ben ik wel degene die me snel zorgen maakt en is het Linde die, als we ambras maken, het snelst omschakelt. Misschien ben ik daarom altijd aan die zelfzuchtige zoektocht naar me goed voelen bezig."

Zelfzuchtig?

"Dat is toch bijna alles? Zelfs een cadeau aan je lief geven, is niet puur altruïstisch. Omdat je zelf blij wordt van haar blijdschap. Maar ik zoek een manier om de dag glimlachend te beginnen en hem ook glimlachend te eindigen."

Vaak linkte hij die verzachting aan hoe vader De Coster zijn vier kinderen grootbracht na de dood van zijn vrouw. Hun moeder. Dat is bekend: Gilles was 11. Als uitgerekend hij dan zegt dat hij het leven glimlachend wil leven, maar zich "kan voorstellen dat mensen die meer tegenslag hadden" dat moeilijker vinden, kijk je even op. Je roert een extra rondje in je koffie. Even stil.

"Als je 11 bent, beleef je het rouwproces anders. Het is nu 25 jaar geleden, op 1 januari 1992 was dat, een absurde dag. Ik leef al dubbel zo lang zonder dan met moeder, en heb al dubbel zoveel levenservaring. Aan hoe ik daarin sta, heb ik geen verdienste. Sommige mensen komen dit niet te boven, en dat kan ook. Ik heb het geluk gehad opgevoed te zijn door iemand van 39 die zijn vier kinderen alle warmte en liefde wilde geven. Er zullen wel psychologische levels zijn waar ik iets mis. Maar ik heb er nu geen behoefte aan op zoek te gaan."

Nu - als in: zoals het leven nu is. Hij zegt meteen: "Als ik morgen iemand anders verlies, weet ik niet of ik daar niet helemaal anders mee omga."

Kun je de vinger leggen op de grote rol die je vader toen speelde?

"Die man heeft een bijzonder leven geleid en ik prijs me gelukkig. Hij werkte als ingenieur bij een groot bedrijf, maar werd toen hij 42 was op straat gezet. Niet alleen familiaal, maar ook professioneel moest hij dus van nul herbeginnen. En dat dééd hij: samen met een schoonbroer nam hij een drukkerij over en specialiseerde zich in het drukwerk van doosjes voor de farmaceutische industrie. Twee keer moest hij een mentale kracht van zo'n belachelijk grote orde opbrengen, maar twee keer was hij heel succesvol."

Je zei net 1 januari en hoe absurd die dag was. Die rare datum of wat er gebeurde?

"Het is altijd een absurde dag: je ligt bekaterd in de zetel en moet naar de bomma. Door die dag vergeet je het natuurlijk minder gemakkelijk, maar of dat nu 26 maart of 31 juli was, daar zit geen systematiek of ritueel in: letterlijk élke dag denk ik weleens aan mijn mama. Door haar foto op de kast of als ik in de file sta of toen mijn oma overleed...

"We waren aan zee, ik was niet in de buurt toen mijn mama's hart het begaf, maar ik weet nog letterlijk de woorden van een van de beste vrienden van mijn papa: 'Uw mama is overleden.' Meteen was de volledige reikwijdte me duidelijk. Meteen wist ik dat alles vanaf dat moment anders was en dat dit het allerergste was dat kon gebeuren. Niemand moest me spreken van een engeltje in de hemel."

We roeren nog één keer in de koffie. Dan stappen we de dijk op. Net voor kerst wandelde hij hier en mensen vroegen hem 'of het nog ver was naar de Schorre'. Ze wilden zijn vriendin Linde zien in 'De Warmste Week', elk jaar weer een gekkenhuis, waarna Gilles en Linde samen de eenzaamheid van Zweden opzochten. Een hutje, min dertig ("je neusharen bevriezen meteen"), op oudejaarsavond onder hun tweetjes dansend op Frankie Valli en Claude François en om kwart voor 12 een kus en lichtje uit. De wereld ver weg.

Hier passeert die wereld lopend, varend zelfs en fietsend op de route die 'In het wiel van Eddy Merckx' heet. Iedereen laat Gilles met rust.

Die Claude François is niet zo raar. Met zijn vader spreekt Gilles nog altijd Frans, zo werden ze opgevoed en dat helpt als hij een keertje per week te gast is bij Benjamin Maréchal op VivaCité van de RTBf. "Vorig jaar keek 1 miljoen mensen naar De mol, maar op de RTBf vragen ze nog altijd wie ik ben. Dat is heel goed, maar het is ook het maffe van dit land. We kennen elkaar niet. Ik vind het zelf goed om geïnteresseerd te blijven in wat zich aan de andere kant van de taalgrens afspeelt. Vaak gaat het daar over mensen en thema's die in Vlaanderen totaal onbekend zijn."

Dus toch nog een beetje radio, waar hij als scholier in het internaat 's morgens mee wakker werd. "Elke ochtend schalde Voor de dag (de voorloper van 'De ochtend', dat hij in 2007 mee ging presenteren, RVP) door de kamers. De meer technisch aangelegden konden die luidspreker uit elkaar schroeven, ik niet, en na drie jaar was ik zo vertrouwd met de stemmen van mannen als Jan Huys, dat ik blééf luisteren. Het ironische is dat ik net dat programma mee heb omgevormd.

"Journalistiek kon ik niet hoger starten, het was beginnen op de top van de Everest en ik ben er nog altijd dankbaar voor. Zonder De ochtend had Tom Lenaerts me niet opgemerkt en had ik Linde niet leren kennen. Maar de twijfel is me niet vreemd. Ik was niet voorbereid op de hardheid waarmee sommige mensen reageerden. Ik ben de mails niet vergeten: 'Stuk onbenul, ga terug naar radio Donna!' (lacht) Terwijl ik daar nooit had gewerkt. Ik overleefde alleen omdat Lisbeth Imbo en Siegfried Bracke bleven zeggen: we doen door. Vijf jaar later waren we zogenaamd 'de bésten' en 'de norm'. Net zo absurd, natuurlijk."

Maar twijfel overwin je toch niet alleen door een dik vel? Als je 27 bent, kun je onderuit gaan.

"Ineens had zelfs Kristien Hemmerechts een mening over mij. (met een lachje) Weet je wel wat dat doét met een mens? Ik zeg niet dat een groot compliment belangrijker is dan kritiek, maar als ik over Studio Brussel hoor zeggen dat het 'op niks meer trekt', mag je zeker zijn dat every single one of them tussen de 30 en de 40 is. De vraag is dan of jij Studio Brussel verandert, of dat jij misschien ouder bent geworden?

"Iemand als Jan Hautekiet heeft me veel geholpen. De ochtend van de busramp in Sierre (13 maart 2012, RVP) belde ik Jan om 5 uur. Ik zou die dag mijn ontslag bij de VRT geven en ik had geen seconde geslapen van de stress. Toen hoorde ik van die busramp. Ik heb met Jan overlegd hoe ik moest beginnen: jingle, plaat, intro... Hij gaf de raad die ik nodig had en ik ben zelf de eerste plaat gaan zoeken. We konden het niet riskeren om met 'Beautiful Day' van U2 te beginnen."

Welke plaat het werd, weet hij niet meer. "Er is wel een rouwplaylist." Gilles gaf geen kik over zijn afscheid ("Al was ik er zeker van dat naar Woestijnvis gaan, metéén vertrekken betekende. Wie van Adidas naar Nike gaat, moet ook geen bloemetje verwachten"), de dag ging verder. En hij dus weg.

De radio mist hem en hij de radio, zei hij ooit. Zeg nooit nooit.

Zoals, wie weet, die vlieglicentie er ooit nog komt...

Dat hij host zou worden van een programma op PlaySports was toch ook een verrassing?

Stel je eens voor dat hij in New York zou werken. "Stad der steden." Madrid mag ook.

Zijn vader kocht een huisje in Bretagne en Linde Merckpoels ouders sloten hun fotowinkel in Eksaarde na dertig jaar en runnen een bijzondere chambre d'hôtes in de Franse Midi-Pyrénées.

Er is geen leven zonder dromen.

Misschien dat je door 36 te zijn ook anders in het leven staat.

"Je begint de eindigheid van de dingen te zien en voortschrijdend inzicht is een van de heerlijkste principes die er zijn. Alles wat ik nu zeg, is over tien jaar waarschijnlijk niet meer waar. Misschien kijk ik over tien jaar anders naar het leven. Tien jaar geleden was ik anders dan nu. Ik heb meer van de wereld gezien, de actua gevolgd, veel nagedacht, met Linde een soulmate gevonden en maakte de gestoorde periode van de opstart van VIER mee.

"Vijftien jaar geleden schreef ik columns over mezelf. Absurd slecht, geen mening, jeugdige overmoed. Jakke (programmamaker Jan, red.) Eelen zegt dat weleens: 'Niks zo erg als ineens geconfronteerd te worden met wie je vijftien jaar geleden was.' Die columns wil je niet lezen."

Toch wel.

"Toch niet. Ik was een grote fan van Jo Van Damme en van Koen Meulenaere. Mijn columns waren onhandige probeersels om hun stijl te kopiëren."

U moet dit niet geloven, maar gelukkig is er een foto die die woorden bewijst. We zijn bijna weer aan de auto als Tom Lenaerts met vrouw en hond ("ze heet Pipa. De hond, hè") wandelend passeert. Mannen mogen kussen en Tom feliciteert Gilles met de trailer van De mol. "Dankzij Tom ken ik deze wandeling. Voor De kruitfabriek zijn we hier heel vaak met z'n tweeën geweest om te brainstormen."

In de auto terug naar Edegem tuimelt het gesprek naar Jean-Jacques Goldman. Hij las net de biografie van de Franse zanger die al vijftien jaar niks meer van zich laat horen, maar Gilles bekent: hij is altijd fan geweest. Eén keer toevallig ontmoet in de catacomben van Vorst Nationaal. "Je moet die echt eens opzoeken. En passant is een geweldige plaat."

Is muziek het ultieme?

"Als het van dat niveau is, is dat zoals het talent van Lionel Messi. Het is pure schoonheid. Ik probeer mezelf op de digitale vleugelpiano allerlei liedjes te leren spelen. Ik kan geen noten lezen, maar via YouTube vind je alles. Ik ga het je niet laten horen, maar songs als 'Dancing in the Dark' van Springsteen of 'Brown Eyed Girl' van Van Morrison heb ik mezelf leren spelen. Dan ben ik van alles weg.

"Eigenlijk ben ik een estheet. Ik zoek in veel schoonheid. In het oorlogsmuseum in Saigon werd ik getroffen door een foto van een Amerikaanse soldaat met zijn hoofd op een tafeltje, net nadat hij hoorde van de dood van een vriend.

"Schoonheid zit ook in een decor, in dat lampje op de kast, in de typografie van De mol, in magazines als Puskás en Bahamontes. En in voetbal: liever de truitjes van de Premier League dan dat 'plakboek' van Charleroi.

"En dan de emotie. Een van de mooiste herinneringen is de afscheidsmatch van Marc Degryse. Germinal Beerschot-Charleroi, op het Kiel: helemaal vol. In de 80ste minuut gunt Franky Van der Elst hem een applausvervanging. Die match heeft 12 minuten stilgelegen, zo lang duurde dat applaus. Dat was een volmaakte avond."

"Ga je eens mee kijken?" Ach, die fiets. Hij staat boven, is wit en dus van het merk Specialized. Kijk. Hij noemt een prijs en voor het eerst rijd ik straks met een koersfiets in de koffer naar huis na een interview.

Maar plots wordt het in deze zolderlogeerkamer, waar ook de fiets van Linde staat, snikheet. Asfalt smelt en wat is dat hier voor een gewriemel? Er ligt een fiets op de grond, ik wil naar voren. In de chaos rijd ik een man voorbij die in de gele trui de berg oploopt. De massa gaat plots open. Daar is de streep, dames en heren, de armen in de lucht: Ik win!

"Nog een koffie?", vraagt Gilles.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234