Maandag 05/12/2022

Pleidooi voor islamrealisme

Praat open en gezond over de islam, schreef Yamila Idrissi. Wel, laat ons dat doen

Met moslimintellectueel Rachid Benzine pleit Yamila Idrissi (DM 22/11) voor een Europese islam. Het is tijd, zo stelt ze, voor een open en gezond gesprek over de islam. Wel, laat ons dat maar meteen doen.

In een seculiere samenleving moeten religies niet verdwijnen, wel moeten ze zich aanpassen en de morele uitgangspunten van die samenleving onderschrijven: vrijheid en gelijkheid. Dit betekent godsdienstvrijheid, diversiteit, overheidsneutraliteit en de scheiding van kerk en staat aanvaarden. Deze ideeën zijn pas laat, met de Verlichting, de Europese geschiedenis binnengekomen. De aanpassing van de religies kwam nog later. Zo reageerde de rooms-katholieke kerk lange tijd afwijzend. Pas op het Tweede Vaticaans Concilie (1962-'65) heeft ze zich min of meer met de seculiere uitgangspunten verzoend.

Ook de islam zal in al haar diversiteit dat leerproces door moeten. Sommigen zijn hierover optimistisch, de islampessimisten echter stellen dat de islam onmogelijk met de seculiere uitgangspunten te verzoenen valt. Ik pleit voor islam-realisme: nogal wat strekkingen hebben op verschillende punten een moeilijke verhouding met het seculiere gedachtegoed. Het leerproces zal misschien nog moeilijker zijn dan wat de katholieke kerk heeft doorgemaakt, maar moeilijk is niet gelijk aan onmogelijk.

Godsdienstkritiek

Welke zijn de remmende elementen? Nogal wat interpretaties van de islam omvatten ook een politieke component. De idee echter dat godsdienstige regels op iedereen van toepassing moeten zijn en door de staat moeten worden afgedwongen, druist in tegen de basisgedachte van de seculiere samenleving. Het leerproces impliceert dat moslims afstand nemen van de ambitie om de sharia boven de grondrechten en de daarop gebaseerde democratische wetten te stellen. Veel hier gesocialiseerde moslims doen dat al, maar bijvoorbeeld de islamitische verklaring van mensenrechten die in 1990 door heel wat moslimlanden is ondertekend, is op dat punt nog steeds problematisch.

Net zoals andere religies zal de islam ook in het reine moeten komen met de vrijheid van meningsuiting. In een seculiere samenleving moet er plaats kunnen zijn voor godsdienstkritiek - ook al wordt die als hard en kwetsend ervaren.

Een ander moeilijk punt is de islamitische openbaringstheologie, die niet gemakkelijk toelaat de Koran te interpreteren. Anders dan in het christendom, dat de incarnatie van God in Jezus als de ultieme openbaring beschouwt, heeft Allah zich volgens de islam definitief geopenbaard in de Koran.

Mohammed heeft er niet hetzelfde theologische statuut als Jezus in het christendom. Mohammed is slechts het middel dat Allah heeft gebruikt om Zijn woord hier op aarde te brengen. In de islam is de tekst de openbaring, het letterlijke woord van God, onnavolgbaar en onvertaalbaar. Gelet op de inhoud van de teksten is de mogelijkheid tot interpretatie echter noodzakelijk wil de religie seculariseren. Steeds meer moslimintellectuelen hebben dit begrepen en leveren inspanningen om de Koran en de soenna op een humanistische manier te herdenken.

Het leerproces is de taak en verantwoordelijkheid van de religie zelf. De overheid kan dit enkel stimuleren door onderwijs. Idrissi wijst op het belang van imamopleidingen. Spijtig dat ze niets zegt over het leerplichtonderwijs. Daar moet het gebeuren.

Explicieter dan vandaag moeten jongeren de uitgangspunten van de seculiere samenleving op school aangeleerd krijgen. Ze moeten gestimuleerd worden om na te denken over de spanningen die er kunnen zijn tussen hun levensbeschouwing en die seculiere uitgangspunten. Ze moeten leren hoe ze hiermee in het reine kunnen komen en hoe ze met andersdenkenden op een democratische manier van mening kunnen verschillen. Dit kan de secularisering van de religies vooruithelpen, er is immers ook nog wel wat werk aan de winkel bij evangelicals en orthodoxe joden, maar het komt ook alle jongeren ten goede.

Onbegrijpelijk dat de overheid en het onderwijs zich zo terughoudend opstellen. Er wordt veel over het onderwijs gedebatteerd, maar hoe het onderwijs le vivre ensemble kan versterken, komt nauwelijks ter sprake. Zolang dat geen onderdeel is van elk schoolcurriculum, doen we niet alleen de moslimjongeren, maar de hele samenleving te kort.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234