Maandag 30/11/2020

President Trump

Pleegde Trump 'obstructie van de rechtsgang'? En zo ja: wat dan?

Amerikaans president Donald Trump.Beeld AFP

Na berichten dat Amerikaans president Donald Trump ex-FBI-baas James Comey vroeg het onderzoek naar gewezen veiligheidsadviseur Michael Flynn te staken, rijst de vraag of die actie beschouwd kan worden als een obstructie van de rechtsgang. Wat betekent dat precies, en wat zijn de mogelijke gevolgen?

Dat de term 'obstructie van de rechtsgang' bijzonder vaag is, bewijst een tweet van Democratisch senator Christopher S. Murphy. Op de senaatsbanken wordt door Democraten en Republikeinen "veel gepraat over de exacte definitie van obstructie van de rechtsgang", klonk het gisteravond. Zelfs politici lijken het even niet meer te weten.

Een opheldering:

Wat is obstructie van de rechtsgang?

In de Verenigde Staten is obstructie van de rechtsgang een federale overtreding die elke poging omvat om "een goede toepassing van de wet te beïnvloeden, te belemmeren of te verhinderen". 

In sommige gevallen is dat overduidelijk, zoals wanneer er bewijsmateriaal vernietigd of een getuige omgebracht wordt. Maar de werkelijkheid is vaak minder zwart-wit.

Als het nieuws klopt, is dit dan obstructie van de rechtsgang?

De FBI-baas vragen om een onderzoek te beëindigen, kan in theorie gezien worden als obstructie van de rechtsgang. De machtsrelatie tussen een president en een FBI-directeur kan een dergelijk verzoek herleiden tot een daad die leidt tot de belemmering van een onderzoek, zegt gewezen federaal aanklager Julie O'Sullivan aan The New York Times. "De president heeft een advocaat nodig. Hij is een prachtige zaak tegen zichzelf aan het opbouwen."

Maar zoals gezegd is obstructie van de rechtsgang geen eenduidige term, en de meeste experten menen dat het te vroeg is om een oordeel te vellen. "Een aanklager zal geen beslissing vellen op basis van één zin in een memo die niet openbaar beschikbaar is en waarvan niemand de context kent", zegt Andrew McCarthy, eveneens een voormalige federale aanklager, aan CNN.

Die context kan een wereld van verschil betekenen, aldus McCarthy. "Als de president bijvoorbeeld zei: 'Ik zeg je niet wat je moet doen, maar ik hoop echt dat je Flynn vrijuit kan laten gaan omdat hij een goede man is', kan je dat ongepast vinden. Maar er is een verschil tussen ongepast en crimineel."

Obstructie van de rechtsgang is om die reden ook bijzonder moeilijk te bewijzen, zegt McCarthy nog. "Het heeft te maken met de context, maar ook met intenties. Je moet niet alleen bewijzen dat de persoon wist dat wat hij deed onwettelijk is, maar ook dat hij handelde met de specifieke bedoeling om een procedure te ondermijnen."

Had Trump de wettelijke autoriteit om Comey te ontslaan?

Ja, maar rechters hebben in het verleden geoordeeld dat daden die normaal legaal zijn toch een obstructie van de rechtsgang kunnen zijn als ze gesteld zijn met valse intenties.

Kan de president aangeklaagd worden?

Experten menen dat het niet realistisch is dat het departement Justitie de president aanklaagt. Ze verwijzen naar twee memo's waarin het Office of Legal Counsel (OLC) van het departement concludeert dat een aanklacht of vervolging van een zetelend president de bekwaamheid van de uitvoerende macht zou ondermijnen om zijn grondwettelijk toegewezen functies uit te voeren. 

De conclusie van de memo uit 2000, geschreven door toenmalig assistent van de procureur-generaal Randolph D. Moss: "Ons standpunt blijft dat een zetelend president grondwettelijk beschermd is tegen een aanklacht of vervolging."

De memo's zijn echter niet bindend. "Het OLC maakt wetgeving voor de uitvoerende macht. Hun mening is elders niet bindend", zegt William Yeomans van de American University Law School aan CNN. "Deze kwestie is nooit behandeld door een federale rechtbank. Of een criminele aanklacht mogelijk is, is dus een open vraag."

Kan dit leiden tot Trumps impeachment?

"Richard Nixon moest in 1974 aftreden omdat hij de FBI vroeg een onderzoek naar zijn campagne stop te zetten", vergelijkt CNN-analist Jeffrey Toobin. "De FBI vragen om een onderzoek te beëindigen is obstructie van het gerecht. Dat is een overtreding die tot impeachment kan leiden", aldus Democratisch volksvertegenwoordiger Ted Deutch op Twitter.

Of het ook werkelijk zover komt, is een andere vraag. 

Beide Amerikaanse presidenten die een afzettingsprocedure moesten ondergaan, Richard Nixon in 1974 en Bill Clinton in 1998, waren beschuldigd van obstructie van de rechtsgang. Nixon trad uiteindelijk zelf af, Clinton werd vrijgesproken.

Terwijl het in de rechtbank een moeilijke taak kan zijn om te oordelen over obstructie, is het anders in een afzettingsprocedure, zegt juridisch expert David Sklansky aan The New York Times. Een dergelijke procedure is een "deels gerechtelijk, deels politiek proces".

Het Huis van Afgevaardigden en de Senaat bepalen zelf of de voorwaarden voor impeachment of afzetting aanwezig zijn. Dit heeft dus weinig te maken met een gerechtelijke analyse, maar alles met het aantal stemmen in het Congres, waar de Republikeinen de meerderheid hebben.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234