Vrijdag 22/01/2021

Plat, platter, platst

Merkwaardig Vlaanderen (slot)Aan de hand van bouwsels allerhande gingen we op zoek naar de ziel van dit gewest. Deze week: het platteland

Brussel l Je moet geen groene jongen zijn (je mag zelfs geen groene jongen zijn) om te zien dat het Vlaamse platteland in nood is. Enkel rabiate oplossingen kunnen nog toekomst geven aan onze niet-stedelijke omgeving: we moeten de dorpen genoeg ondersteunen, de boeren manieren leren en met onze hebberige poten van het platteland blijven.

door Filip Canfyn

Het platteland gaat zienderogen naar de filistijnen omdat wij allemaal het platteland als het toppunt van collectief bezit beschouwen. Het is van iedereen om ervan te profiteren, het is van niemand als er moet worden geïnvesteerd of verantwoordelijkheid genomen.

Sinds de wereldwijde toenemende verstedelijking en de transformatie van een agrarische naar een postproductieve samenleving claimt iedereen het platteland als de ultieme vindplaats van ruimte en rust. Laat ons die ruimte en rust koesteren en beschermen, denkt het boerenverstand dan, maar neen, we moesten er koste wat het kost onze grond vretende behoeften qua huisvesting en mobiliteit realiseren. Verkavelingen en lintwegen snoepten met beschavingsplezier de ruimte en de rust op. De stadsvlucht van de voorbije decennia spaarde geen are, slaapsteden en forensenwijken werden een nieuwe thuis voor hypothecaire schuldenaren, terwijl hoeves, stations, pastorieën en andere gebouwen-van-den-buiten leeg kwamen te staan en een braindrain de jeugd naar de agglomeraties dreef voor werk en vertier. We zogen het landelijke spaarbekken tussen de steden uit om er nog ruimer en rustiger te kunnen vegeteren in catalogusvilla's voor tweeverdieners.

Het Vlaamse platteland is in de eerste plaats een verzameling van gefuseerde dorpen, die op hun beurt een hoofddorp en omliggende gehuchten in een al dan niet vijandige sfeer verenigen. Tienduizend inwoners is de norm en ook de basis van een specifiek politiek niveau, dat uiteraard dicht bij de bevolking staat (dixit de lokale burgemeester met een overdosis roots). Hier wordt elke dag op een slappe koord gelopen om een evenwicht te vinden tussen land- en tuinbouw, huizen en auto's, toerisme en recreatie, natuur en milieu. Spijtig genoeg wordt die constante strijd tussen op zich waardevolle functies in de onprofessionele handen gelaten van bijberoeppolitici en onderbemande administraties van veredelde schoolmeesters. Je zult maar het hoofd van de technische dienst zijn in de Zwalmstreek, de Kempen of de Maaskant en moeten oordelen over de ruimtevragen van tientallen egootjes van verschillende strekking.

Nog los van die agressieve aanspraken op de open ruimte is het platteland ook verwikkeld in de nietsontziende confrontatie tussen de zorg voor de streekidentiteit, die oog heeft voor dialecten, landschappen en aangelanden, en de pamperende wurggreep van zowel een dreigende eenvormigheid als een misbegrepen nostalgie, die niet liever wil dan de unique selling position (het niets) van het platteland in zijn doodsheid te bewaren.

Het platteland heeft maar twee dingen nodig om zijn leefbaarheid te beschermen en te vergroten: betrokkenheid en respect. Aan de boeren moet duidelijk gemaakt worden dat het koloniseren van de materie 'grond' zonder langetermijnverantwoordelijkheid nefast is en dat schuren ook zonder betonplaten en bardage-panelen duurzaam gebouwd kunnen worden. Recreatiefreaks moeten heropgevoed worden en hun wielertoeristengedrag afzweren. Verkavelingers moeten verder kijken dan hun schuldsaldoverzekering lang is en integratie breder zien dan louter dorpse pistolets kopen.

Spreken over het platteland en gebouwen tonen is een beetje ridicuul. Het platteland vormt eigenlijk onze niet-bebouwde omgeving. Echter, de Vlaming moet er al jaren zijn baksteen in de maag kwijt. De grond zou er goedkoop zijn, het bestuur gewillig en het panorama adembenemend, met veel goede wil. Het platteland is het Congo van de middenklasse, hoewel de bodem nu bovengronds leeg wordt geroofd.

Wij kozen voor volgende voorbeelden.

Tussen Kooigem en Bellegem heeft dit heerschap (het moet een man zijn, het kan niet anders, hoewel een blonde vrouw hebben en een snelle wagen al even clichématig is) bezit genomen van de lokale heuvel. Zijn architect moest een zekere hoevestijl nastreven maar bouwde eigenlijk een fascistisch parvenukot, dat intimiderend de goegemeente staat af te snauwen met zijn pretentie, smakeloosheid en overgewicht. "The country is mine!" Als er nog maar één schandpaal zou bestaan...

In Komen, een speldenknop op de taalgrens, wilden ze met de vooruitgang mee en knipogen ze nu vettig naar de snobs van heinde en verre, die zonder kleerscheuren en beenbreuken de skilatten willen aanbinden tijdens de vier seizoenen en in deze totaal misplaatste dodengang op similisneeuw willen afdalen. De koeien geven hier allang geen melk meer en níét omdat de trein Brussel-Mechelen dagelijks voorbij dendert.

Tussen Etikhove en Schorisse, in de Vlaamse Ardennen, wacht deze verloren gelopen horecaruïne op klanten. Heel Vlaanderen staat vol met dit soort drink- en eetgevallen, onvindbaar voor niet-streekbewoners maar de onuitputtelijke bron van ribbetjes- en trappistenplezier voor de buren uit de wijde omtrek. Alleen de autochtonen, te voet, op de fiets en vooral met de auto, weten deze geheime oorden van boertig plezier liggen en verzwijgen hun big secret voor de vermaledijde stadsbewoners, die er met de glimlach bedrogen worden. Wee hen die na vijf Westvleteren nog hun parochie van afkomst weten en hun vrouw niet graag zien!

De keuze van de lezer

Ken je ook een merkwaardige plattelandsconstructie in je buurt? Laat het ons weten. Neem een digitale foto (formaat JPG, maximum bestandsgrootte 3MB) van het schepsel, beschrijf goed de locatie en geef volmondig je commentaar. Zet alles op een mailtje naar merkwaardig@demorgen.be. Volgende week brengen we een best of van de afgrijselijke gedrochten die Vlaanderen ontsieren. Meer op www.demorgen.be/merkwaardig.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234