Zondag 27/09/2020

Plastic in water: hoe kleiner de deeltjes, hoe gevaarlijker

Niet alleen onze zeeën zitten vol plastic, ook in ons kraanwater zouden microscopisch kleine deeltjes te vinden zijn. Aqua Flanders, de koepel van Vlaamse waterbedrijven, plant een bijkomend onderzoek.

De plasticvervuiling in natuurlijke wateren is groot, maar hoe zit het met het water dat uit onze kranen stroomt? Die vraag deed Orb Media, een non-profitorganisatie uit Washington, en universiteiten uit New York en Minnesota op onderzoek gaan. Hun antwoord: ook uit de kraan komt microplastic. Van de 159 waterstalen die ze op vijf continenten verzamelden, bleek 83 procent gecontamineerd.

De stalen werden op uiteenlopende plekken in veertien landen afgenomen - gaande van de Trump Tower in New York tot een arm dorp in Oeganda.

In de Verenigde Staten bleek de vervuiling met 94 procent besmette stalen het grootst. Europa kon met 72 procent het laagste cijfer voorleggen. "Maar dan nog gaat het om een aanzienlijke vervuiling", merkt de Britse krant The Guardian op. In een half litertje kraanwater werden in onze contreien gemiddeld twee plasticvezels opgemerkt. Ter vergelijking: in de VS waren dat er vijf. "We zijn zeer bezorgd over de gevolgen hiervan", stelt Orb Media.

Of er ook plastic uit onze kranen stroomt, is onduidelijk - de onderzoekers namen geen stalen in ons land - maar wel behoorlijk waarschijnlijk. Volgens Aqua Flanders, de koepel van Vlaamse drinkwaterbedrijven en rioolbeheerders, is er voorlopig echter geen indicatie in die richting.

Wel zegt algemeen directeur Carl Heyrman: "We hebben kennisgenomen van de Amerikaanse studie en gaan van nabij onderzoeken of dit ook in Vlaanderen speelt." Op dit moment is er volgens hem geen reden tot bezorgdheid. "Ons water wordt uitzonderlijk goed en permanent gecontroleerd."

Ook Vlaams milieuminister Joke Schauvliege (CD&V) treedt hem bij. Ze belooft het onderwerp tijdens het eerstvolgende overleg met de betrokken maatschappijen op te nemen.

Wat microplastics op lange termijn met onze gezondheid doen, is nog altijd niet geweten, stelt professor milieutoxicologie Colin Janssen (UGent). "We kunnen wel met zekerheid zeggen dat de plastic bolletjes ook in zeeorganismen als mosselen en oesters zitten, en vervolgens dus ook in ons lichaam. Een klein deel ervan blijft sowieso in ons weefsel achter, bijvoorbeeld in ons bloed. Het lastige is: we weten niet hoeveel plastic je in je lijf moet hebben om ziek te worden."

Toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven) treedt hem bij. "Veel hangt af van de grootte van de partikels. Hoe groter ze zijn, hoe makkelijker we ze wegkrijgen via onze spijsvertering."

De stukjes plastic die de Amerikaanse onderzoekers vonden, waren groter dan 2,5 micron (een duizendste deel van een millimeter). Tytgat is meer bezorgd over de deeltjes die nog kleiner zijn, en zich daardoor op celniveau kunnen opstapelen. "In theorie kunnen die op lange termijn negatieve effecten uitlokken. Ze kunnen bijvoorbeeld hormoonverstorend en kankerverwekkend zijn. Maar op dit moment zijn hiervoor geen aanwijzingen."

Blind vertrouwen

Dat ook ons leidingwater vervuild zou zijn, is niet ondenkbaar. In Vlaanderen wordt 50 procent drinkwater uit grondwater geproduceerd. De andere helft komt uit oppervlaktewater - denk aan kanalen en rivieren. Net als in de zeeën komt ook daarin allerlei plastic afval terecht.

Onze waterzuiveringsstations mogen dan wel de meest hoogtechnologische microfilters gebruiken, toch kunnen experts niet met 100 procent zekerheid zeggen dat die geen microplastics doorlaten. "We mogen hier niet blindelings op vertrouwen. Eigenlijk zouden we zelf een extensieve studie moeten uitvoeren", stelt Janssen.

Zelf plaatst hij enkele kanttekeningen bij de kwaliteit van het Amerikaanse onderzoek. Zo is het volgens hem onduidelijk of de stalen in een gecontroleerde omgeving zijn afgenomen. "Nochtans is dat van groot belang. Heel wat microplastics, afkomstig van kledij, zweven voortdurend in de lucht en kunnen zo heel makkelijk in de stalen terechtkomen."

Nog dit: het geweten sussen met een waterfilterkan heeft geen zin. Volgens de experts is het vooral zaak om allemaal samen voldoende maatregelen te nemen zodat de concentraties microplastic in de natuur niet verder toenemen. Denk aan beter sorteren en minder plastic zakken. Janssen: "Ooit zullen we immers aan een drempel komen die nefaste gevolgen heeft voor de mens. En als we daar zijn, zal het heel moeilijk zijn om daar nog iets aan te doen. Je krijgt dat plastic immers niet meer weg."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234