Zondag 05/04/2020

Planten- koorts

Nu de krokussen en sneeuwklokjes hun kop boven de grond steken, beginnen de groene vingers alweer te jeuken. Zeker nu over drie dagen de lente begint. Deze drie Belgische tuinen doen je goesting krijgen in het voorjaar.

Rust in de hectiek

Creëer een groen rustpunt midden in de hectische volkswijk. Het liefst eentje dat me een instant vakantiegevoel bezorgt." Met die vraag klopte Veva Van Sloun aan bij haar tuinarchitecten. In die opdracht is het duo Bart Haverkamp en Pieter Croes fantastisch goed geslaagd. Wie de Gentse binnentuin ziet, denkt meteen aan een stadsjungle. Met ontzettend veel grote groene planten, potten met vetplanten en zomerse witte kiezels. "Mijn inspiratiebron was eigenlijk de High Line in New York. Dat park op een oude verhoogde spoorbaan is een lang wandelpad dooraderd met siergrassen en wilde beplanting. Ik wilde vooral veel groen, niet te veel kleuren en bloemen. Al googelend ben ik op Bart en Pieter gestoten. Hun realisaties spraken me meteen aan. Ik had er vertrouwen in dat zij mijn ideeën goed zouden kunnen vertalen."

Veva woont hier met haar man Jan Wauters en hun vier kinderen. Hun huis is onderdeel van een groots project: samen met acht andere gezinnen renoveerden ze een oude school tot negen huizen. De oude speelplaats werd een grote gemeenschappelijke tuin. In de conciërgewoning aan de straatkant runt Veva de populaire koffiebar Clouds in my Coffee. In de schoolkapel runt Veva haar B&B en interieurwinkel Clouds9000. In dit pand is ook hun woonst. "Zelf noem ik het liever geen co-housing. Natuurlijk deden we samen de renovatie. Maar iedereen heeft veel privacy."

De tuin is een smalle strook van ongeveer 5 op 20 meter die langs weerszijden is ingesloten. Aan de ene kant het huis van Veva en haar gezin. Aan de andere kant een vergaderzaal die ze verhuurt. "Eerst wilde ik onze tuin graag afschermen. Maar dat gaf een veel te benepen effect. Dus dat plan lieten we varen. Bovendien zitten we toch vooral 's avonds en in het weekend in de tuin. Dan zit er daar toch niemand." Aan één kant maakte Veva een galerij door de gevel op het gelijkvloers een meter te laten inspringen. "Ik zit echt heel vaak buiten. Als het regent zit ik in de galerij. Als het koud is, kruip ik onder een deken." Ook in de tuin zelf is er beschutting tegen de zon. Veva wilde graag originelere overdekking dan een zonnescherm. Bart en Pieter maakten een lichte structuur in bamboe. Veva drapeerde er een strook jute over.

Blotevoetenpad

De planten koos Veva in overleg met Bart en Pieter. "Ik wilde graag een vakantiegevoel, maar het mocht niet al te tropisch worden. Het moest nog wel passen in België. Dus zeker geen palmbomen," aldus Veva. "We hebben hier ook niet zoveel zon. 's Zomer tot drie uur en 's winters tot twaalf uur. De planten hier moesten daartegen kunnen." Uiteindelijk kwamen er onder meer bamboeplanten, een magnolia, een blauwe regen, eucalyptus, een druivelaar, een vingerplant en twee ginkobomen. Verder veel potten met onder meer aloë vera's en agaves.

"De tuin is voor een groot stuk wintergroen. Enkel de ginkobomen verkleuren in de herfst prachtig naar knalgeel", vertelt Veva enthousiast. Als bestrating kozen ze voor witte kiezels. "Ik loop heel graag op mijn blote voeten. Bart had op een dag een aantal kiezelstalen mee waarop ik mocht proberen wandelen. Deze kiezels zijn afgerond en afgeplat. Heel comfortabel. Door hun bleke kleur reflecteren ze veel licht. Mijn tweeling van drie vindt het ook ontzettend leuk om ermee te spelen"

Waar nu de tuin is, stond het vroeger vol met koterijen. Zoals voormalige kleedkamers van de turnzaal en een keuken waar het eten van de leerlingen werd bereid. Om maar te zeggen: de grond was niet van topkwaliteit. Om dat op te lossen, verrijkten de tuinarchitecten de grond met speciale korrels die het water vasthouden. Ze installeerden ook een bewateringssysteem. "We hebben de tuin nu al bijna drie jaar en de planten doen het verbazingwekkend goed. We hebben zelfs al een paar keer moeten snoeien. We kozen bewust voor tamelijk grote planten. We hadden net zes jaar in de verbouwingen gezeten. Nog eens tien jaar wachten op een mooie boom, daar hadden we geen zin in", aldus Veva.

Groenstraat

Door die grote planten was de aanleg van de tuin wel een groot avontuur. "Toen de vrachtwagen de planten kwam lossen, stond de hele straat vol. Even was ik in paniek dat ik veel te veel had gekocht. Maar de tuinarchitecten stelden me gerust. 'Over drie dagen is je tuin af', zeiden ze. En dat klopte. Fantastisch was dat. Van alle aannemers bij onze verbouwing, waren Bart en Pieter de fijnste om mee samen te werken. Omdat ze ook creatief zijn. Ik wil heel graag nog eens met ze samenwerken. We hebben namelijk nog een dakterras dat we graag willen inrichten. Tijdens mijn vakantie in Portugal deed ik al een hoop ideeën op. Zo droom ik van een zomers strandbarretje op het dak." Wedden dat het weer een groene oase wordt met instant vakantiegevoel?

België in miniatuurformaat

Zelf noemt hij zijn tuin een soort Mini-Europa in natuurvorm. Joris Thoné heeft in zijn ouders' tuin in Brasschaat een overzicht van alle landschappen die voorkomen in België: van duinen en venen tot heide en moeras. Van de Ardennen tot het Zoniënwoud. Joris is daar al bijna 20 jaar mee bezig. Op zijn 15de kochten zijn ouders een stuk tuin bij: landbouwgrond die grensde aan hun eigen tuin en die jarenlang braak lag. Op die 1.800 vierkante meter mocht Joris zijn gang aan. "Ik begon toen interesse te krijgen in de natuur. Ergens had ik gelezen over iemand die biotopen nabouwde. Dat wilde ik ook", vertelt Joris terwijl hij ons mee op pad neemt door zijn vegetale Mini-Europa.

Overal zien we kleine gele bordjes uit de grond steken. In kriebellettertjes staat erop geschreven welk plantje het is en waarom het zo speciaal is. Joris: "Het meeste weet ik uit mijn hoofd, maar dit zijn kleine geheugensteuntjes." Hij is inderdaad een wandelende encyclopedie.

Hij lepelt aan de lopende band weetjes op. "Deze 200 miljoen jaar oude boom ontdekten ze 25 jaar geleden in een spelonk in Australië. Wist je dat veenmosvlak voor ons klimaat even belangrijk is als tropische regenwouden? In de middeleeuwen maakten ze gageleer: bier vermengd met het eucalyptus-achtige kruid gagel. Ze maken dat nu weer. Heel lekker. Een leuke tip: leg wat gedroogd lievevrouwebedstro tussen je kleren en ze ruiken heerlijk. Van dit plantje blijf je beter af. Mansoor is zo giftig dat je zelfs geen tijd hebt om naar het ziekenhuis te rijden." En zo kan hij nog even doorgaan.

Noem Joris' tuin gerust een uit de hand gelopen hobby. Thoné is namelijk niet opgeleid als bioloog, maar als illustrator. En hij staat in het kunstonderwijs. Joris: "In Nederland zijn er veel mensen bezig met natuurtuinen, ook wel heemtuinen genoemd. In België zijn er dat maar een handvol. Ik heb ook veel bevriende Nederlandse kwekers. Zij geven me soms een plantje dat in de natuur niet meer voorkomt. En dat je ook niet meer kunt kopen. Als ik het dood laat gaan, is het verloren. Dat is een grote verantwoordelijkheid."

Hoe doet Joris het eigenlijk, om op één plek al die landschappen na te bootsen? Hij zit toch vast aan het Antwerpse weer? "Klimaat is één ding, maar de bodem is minstens even belangrijk. Sommige plantensoorten groeien alleen op voedselarme grond, zoals bijvoorbeeld heide. Die bootste ik hier na door de vruchtbare laag af te graven, de grond vol te storten met puin en af te dekken met wat zand. Diezelfde oefening deed ik voor elke biotoop." Hij maakt nu ook biotopen op microformaat: in schalen die je op je terras kunt zetten. "Ik experimenteer er nu al meer dan een jaar mee en ik ben heel enthousiast. Ze lijken onnozel klein, maar er komt heel veel op af. In een van mijn schalen zitten babysalamanders."

Sneeuwklokkoningin

Voor Joris zijn het momenteel hoogdagen. Hij is namelijk een galantofiel. Een chic woord voor een sneeuwklokjesverzamelaar. "In de lente verander ik echt in een galantofiel, zoals een weerwolf bij volle maan. Drie maanden lang ben ik er heel intensief mee bezig. Die sneeuwklokjes vrolijken me echt op", vertelt Joris. Sneeuwklokjes collectioneren was in 19de eeuw een hobby voorbehouden aan de Engelse adel. Queen Elisabeth is nog altijd een van de allergrootste verzamelaars. Joris spaart pas sinds een paar jaar, maar hij heeft ook al 120 soorten. "Het lijkt banaal, maar eens je je begint te verdiepen in de verhalen achter de klokjes, is het een fascinerend universum. Bovendien zijn de klokjes niet gemanipuleerd. Alle nieuwe soorten zijn natuurlijk ontstaan", legt Joris uit.

Echte fanatiekelingen zetten stolpen over hun sneeuwklokjes om ze te beschermen tegen vogels. Er is ook een levendige handel in zeldzame soorten. Een goede collectie kan gemakkelijk een paar duizend euro waard zijn. Ze worden dus ook gestolen. Sommige verzamelaars zetten naast hun bed klokjes een waakhond."

Manmade

Sinds een tijdje woont Joris in het centrum van Antwerpen en heeft hij minder tijd om in zijn tuin te werken. "Vroeger zat ik elke dag een paar uur in de tuin. Dat lukt niet meer. Resultaat: de tuin is wilder dan ooit. Eerst vond ik dat lastig, maar nu zie ik ook de schoonheid ervan. Bovendien lokt het veel dieren."

Over de definitie van een natuurtuin bestaan verschillende ideeën. Is dat een tuin die de natuur nabootst? Of een tuin die de natuur zijn gang laat gaan? "Sommigen vinden dat ik te veel manipuleer. Ik denk daar anders over. Overal hoor je dat de mens de natuur kapotmaakt. Voor een deel klopt dat natuurlijk door vervuiling en overbemesting. Maar het is ook dankzij de ingrepen van de mens dat de natuur zo divers is. In een bos bijvoorbeeld moet je regelmatig bomen kappen om oude bomen ruimte te geven en te zorgen dat bloemen genoeg zon krijgen. Er komen hier regelmatig klassen op bezoek. Ik vertel die kinderen altijd dat de mens de natuur mee mooi maakt. Als ik ze jaren later nog eens terugzie, blijkt dat ze juist dat hebben onthouden."

Schapen op een stadsdak

Kijk de volgende keer eens naar boven als je passeert aan het pand op de hoek van de Antwerpse Stijfselrui en het Hessenplein. Dikke kans dat je groene struiken uit de gevel ziet steken. Op de zevende verdieping is hier namelijk een dakboerderij, inclusief schapen, kippen en eenden. Hier wonen ondernemer Jan Engels en zijn vrouw Kristina. Ze kochten het pand 24 jaar geleden. "We woonden toen al een paar jaar op de Meir, tegenover het Rubenshuis. Midden in het stad wonen, beviel ons heel goed. Maar we verlangden ook naar rust, ruimte en groen. Even overwogen we om te verhuizen naar een boerderij in 's-Gravenwezel. Maar toen dit pand zagen, was de keuze snel gemaakt. Ik had meteen het idee voor een grote daktuin midden in de stad: het beste van twee werelden."

Het pand is een betonnen pakhuis uit de late jaren 1930, genaamd de Yzernatie. Een ontzettend robuust ding. Uit een betonstudie bleek dat het dak zó stevig was dat ze er nog een flatgebouw konden op zetten. Zo'n daktuin was dus ook geen probleem. Nog voordat ze het pakhuis verbouwden tot woning, pakten ze de tuin aan. Met hijskranen voerden ze een laag van een halve meter grond aan. En zotte klus, want het dak is meer dan 300 vierkante meter.

Het koppel Engels droomde van een wilde - jawel - Engelse tuin waar ze ook beesten wilden houden. Jan had zelf veel ideeën voor de tuin. Maar voor het ontwerp riep hij hulp in van tuinarchitecte Nadine Wiggers. Zij is gespecialiseerd in daktuinen en groendaken.

Engels: "Een wilde tuin lokt veel vogels. We zien hier roodstaarten, roodborstjes, mezen, heggenmussen, maar ook roofdieren zoals torenvalkjes en uilen. Als de kuikentjes van onze kippen uitkomen, is het dus opletten geblazen." Boven op het dak waan je je echt op het platteland. Ook dankzij het schuurtje in Engelse cottage-stijl met bijpassende serre. Maar je kijkt wel uit op het MAS, de Boerentoren en de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal. "Met de jaren is het uitzicht ontzettend veranderd. Superleuk om dat van hieruit allemaal te volgen. Hoewel we er middenin zitten, blijft het hier een oase van rust. Zeker na 18 uur 's avonds. Dan hoor je hier helemaal niks meer."

Om dit prachtige uitzicht niet te veel te belemmeren, wilde het koppel de dakrand niet te hoog maken. "Maar toen we tuin aanlegden in 1992, waren onze drie kinderen nog klein. Ik moest dus wel iets doen om ongelukken te voorkomen." Uiteindelijk zette hij betonnetten van ongeveer één meter hoog. Daartussen plantte hij boompjes. Ook de bovenkant maakte Jan netjes dicht. Met wat extra kippengaas erbij diende het ijzeren geraamte ook als volière waarin Engels wielewalen en lijsters hield. "Het was een genot om te luisteren naar hun mooie gezang. Maar helaas hadden de roofvogels ook wel interesse. Omdat de boompjes nog te klein waren, konden ze zich nergens in verstoppen. Eén voor één zijn ze gepakt."

Beestenboel

De beesten die hier rondscharrelen, zijn ook niet de eerste de beste. De kippen bijvoorbeeld zijn Ukkelse Baardkrielen: minikipjes met prachtige pluimen aan hun poten. "Het grote voordeel is dat zij het gras niet kapot krabben, zoals alle andere kippen", weet Jan. De schapen komen dan weer van Ouessant: een eiland voor de kust van Bretagne. Ouessant-schaapjes zijn de helft kleiner dan normaal. Bovendien zijn ze rustig en vragen ze weinig verzorging. "Vroeger hadden we een ram en een ooi. En dus ook lammetjes. Heel schattig, want die waren piepklein. Maar de ram heb ik een tijdje geleden weggedaan. Het dak was geen ideale plaats voor hem. Bij gebrek aan een rots om zijn hoorns te scherpen, beukte hij 's nachts continu tegen het hok. Wij waren daaraan gewend en sliepen daardoor. Maar hij maakte ook dingen kapot en bracht andere dieren in de problemen. Nu lopen er twee vrouwtjesschapen. Een stuk rustiger, al hebben we nu ook geen lammetjes meer."

Verder zitten er sierduiven, padden, salamanders en een wit eendje. "Dat is een Hollandse kwaker: de kleinste soort van alle tamme eenden. En deze is nog extra tam. Omdat het ei niet uitkwam, namen we het mee naar binnen. Zo werd hij deel van ons gezin. Hij liep de trap mee of en af. En ging zelfs mee in bad. Intussen is hij weduwnaar geworden. Het vrouwtje is dood. Hij slaapt nu bij de schapen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234