Donderdag 28/05/2020

Plankton verdwijnt in snel tempo

Plankton, het microscopisch kleine leven waar de voedselketen in zee op steunt, sterft langzaam uit door de opwarming van de aarde, zo blijkt uit een opmerkelijke wetenschappelijke studie. Sinds 1950 zit er 40 procent minder fytoplankton in de zeeën.

Vitaal element in zeevoedselketen sterft uit met desastreuze gevolgen voor zuurstofvoorziening aan land

Het gaat om de grootste verandering in de wereldwijde biosfeer ooit, groter nog dan de vernieling van de regenwouden. Nu al is het leven in zee erdoor verstoord en de oceanen kunnen hierdoor ook steeds minder CO2 opnemen en wordt er minder zuurstof geproduceerd.

De absolute basis van alle leven in de zeeën verdwijnt langzaam maar zeker. Tussen 1899 en 2008 is de hoeveelheid fytoplankton, een microscopisch plantachtig organisme in het zeewater, jaarlijks met 1 procent afgenomen. Dat staat in nieuw onderzoek gepubliceerd in het vermaarde wetenschappelijke blad Nature.

Fytoplankton gebruikt zonlicht om koolstofdioxide om te zetten in zuurstof en in suikers, wat dan weer het plankton lang genoeg in leven houdt om als maaltijd voor een ander zeewezen te dienen. Zelfs de enorme blauwe walvissen hangen af van fytoplankton. Volgens sommige schattingen is fytoplankton zelfs verantwoordelijk voor de helft van alle fotosynthetische processen op de planeet.

Maar ondertussen is er dus al minstens 40 procent van verdwenen. Dat zegt het team van Daniel Boyce, verbonden aan de Dalhouse University in Halifax. “Dit was een ongezien onderzoek en het resultaat is erg verontrustend”, aldus Boyce. Hij zocht sinds drie jaar uit wat de achteruitgang van de visbestanden wereldwijd zou kunnen verklaren. Naast overbevissing blijkt dat ook de uitdunning van fytoplankton te zijn, zo bleek uit satellietbeelden.

Drie jaar lang combineerden Boyce en zijn team historische oceanografische gegevens met onderzoek via een zogenaamde Secchi-disk, een diskette die zwart en wit is gekleurd en die tot zo diep in het water wordt gelaten dat niemand het patroon nog kan zien. De 150 jaar oude techniek bewees al vaker zeer effectief om de concentratie aan fytoplankton in te schatten. In totaal verzamelden de marinebiologen meer dan 445.000 metingen uit een periode van ongeveer een eeuw. Het is voor het eerst dat dit soort onderzoek wordt uitgevoerd.

In acht van de tien oceaanregio’s die ze afbakenden bleek uiteindelijk dat het fytoplankton afneemt. “Het was zeer zeer moeilijk voor ons om de resultaten te aanvaarden. Maar alles is zo grondig gecheckt dat we niet anders konden dan concluderen dat het klopte”, aldus Boyces collega Marlon Lewis.

De wetenschappers vonden een direct verband tussen de afname van het fytoplankton en de stijgende temperatuur van het oppervlaktewater. Dat is op zich dan weer een gevolg van de opwarming van de aarde.

Doordat het water aan de oppervlakte warmer wordt en de koudere lagen afsluit, raken de voedingsstoffen die van op de bodem van de oceaan opstijgen moeilijker tot bij het fytoplankton aan de oppervlakte van de oceaan.

Dat betekent niet alleen steeds minder voedsel voor zowat alle zeewezens en een ongeziene, negatieve verandering in de wereldwijde biosfeer, de evolutie heeft ook een negatieve impact op onze atmosfeer en op de lucht die we inademen. Fytoplankton is een cruciaal onderdeel van het hele systeem dat de planeet in evenwicht houdt. Het produceert de helft van de zuurstof die we inademen en absorbeert grote hoeveelheden schadelijk CO2.

Het lijkt er dan ook op dat een schadelijke vicieuze cirkel zich in gang heeft gezet: door de opwarming van de aarde, veroorzaakt door te veel koolstofdioxide in de atmosfeer, verdwijnt het fytoplankton dat net de CO2 uit de atmosfeer wegneemt. “Het fytoplankton beïnvloedt ons allemaal in ons dagelijks leven, zeker omdat het aan de basis ligt van zuurstofproductie. Wanneer het fytoplankton afneemt, sterven ook meteen grote aantallen zeevogels en zeezoogdieren”, aldus Boyce.

Hoewel er hier en daar kritische geluiden klinken over de methode met de diskette, zijn talloze vooraanstaande wetenschappers die de unieke studie lazen onder de indruk. De resultaten van Boyces werk worden “het beste bewijs tot nog toe”, geacht voor de schadelijke effecten van de opwarming van de aarde.

“De methode die is gebruikt, met de diskette, is in ieder geval solide en betrouwbaar”, reageert expert Joost Raeymaekers (KUL). “En zo’n afname is inderdaad erg verontrustend. Fytoplankton is een onmisbare basisbouwsteen. Kleine kreeftjes eten het en ook weekdieren en dat zijn dan weer prooien voor grotere dieren. Zo’n bottom-upeffect is in ieder geval geen goed teken”, aldus nog Raeymakers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234