Vrijdag 19/08/2022

Planet of the grapes

Met door Nasa ontwikkelde methoden wil men komen tot een beter beheer van de wijngaarden

Frank Van der Auwera

Wat heeft de Nasa te maken met wijnbouw, tenzij men in mission control na een geslaagde lancering weer eens enkele flessen sjatoo margoo of sjampeen soldaat maakt? Deze ruimtevaartorganisatie gaat Californische wijnbouwers via satellieten helpen om hun beste druiven op te sporen, in de hoop zo betere wijnen te maken.

De moderne enologie of wijnwetenschap heeft sedert de jaren negentig een fantastisch hoge vlucht genomen. Elk domein of iedere producent die kwaliteitswijn wil bottelen, beschouwt de groene oogst in het voorjaar (het voortijdig snoeien om zo het latere rendement in te binden en de fruitconcentratie te verhogen), inox-gistkuipen, koude fermentatie, computergestuurde temperatuurcontrole of (nieuwe) barriques voor eiklagering als de normaalste zaak ter wereld. Maar soms lijkt de wijnbouwer eerder een technoloog geworden, die ongegeneerd flirt met sciencefiction. Als ik u vertel dat wetenschappelijke teams van de Nasa momenteel in Napa Valley druk bezig zijn om druiven te screenen vanuit de ruimte, dan lacht u zich toch zeker een aap?

Blijf dan maar lachen, want het Nasa Ames Research Center in Moffett Field (Californië) gelooft heilig in dit proefproject, dat samen met onder andere de Robert Mondavi Winery in Napa Valley werd opgestart en als doel heeft om met door de Nasa ontwikkelde wetenschappelijke methodes en technologieën het beheer van de wijngaarden te verbeteren en op het einde van de rit lekkerder wijn te bottelen. Het project kreeg de nogal dure doopnaam Vintage, wat staat voor Viticultural Integration of Nasa Technologies for Assessment of the Grapevine Environment.

De achterliggende filosofie is logisch: elke op kwaliteit mikkende wijnbouwer weet verduiveld goed dat niet alle druiven in zijn wijngaard identiek rijpen of smaken. Zelfs binnen één druivenras op een gelijke onderstok treden nog vaak grote verschillen op tussen de percelen en trossen. De oorzaak? De terroirtypes kunnen afwijken (zand, klei, kalk...), de drainage van de bodem, de ligging van de wijngaard (meer of minder zon) en natuurlijk ook het microklimaat. Deze factoren hebben op hun beurt impact op de kleur, aroma's, body en totaalkwaliteit van de uiteindelijke wijn. "Al eeuwen lang proberen wijnbouwers uit te vissen waarom aanpalende percelen of zones toch druiven voortbrengen met unieke aroma's en smaken", resumeert Tim Mondavi, vice-chairman van de Robert Mondavi Winery (Oakville), die zo'n 1.300 acres runt. Wie dus over een efficiënt mapping- en imaging-instrument beschikt om de subtiele nuances van zijn gehele wijngaard in kaart te krijgen, bezit een extra troef in de race naar kwaliteit.

Dat de keuze van het testgebied op Californië viel, is volgens Lee Johnson, hoofdonderzoeker bij Nasa's Ames Research Center, geen kwestie van chauvinisme: "In bepaalde streken van Frankrijk worden al 1.700 jaar druiven gecultiveerd. Wijnbouwers in deze gebieden hebben dus tijd zat gehad om te begrijpen hoe een oogstjaar kan variëren binnen een en dezelfde wijngaard. In scherp contrast daarmee staat Napa Valley, waar de ontwikkeling van de wingerds pas echt op gang kwam in de jaren zestig."

Maar wat spookt de Nasa nu concreet uit met haar sensortechnologieën en satellieten? De wetenschappers delen de druivenpercelen op in zones met een andere plantdensiteit (meer of minder wijnstokken op een bepaalde oppervlakte). Als wijnstokken namelijk met elkaar in competitie moeten om voedsel te vinden, presteren ze vaak sterker. Deze metingen gebeuren vooral met infrarood vanuit vliegtuigen en satellieten en brengen cruciale zaken in beeld zoals de rijpheidsgraad, opduikende ziektes, bodemdrainage en fruitkwaliteit. Zo ziet de wijnmaker meteen waar zijn 'beste' druiven groeien. Op de begane grond worden ondertussen factoren gemeten als de lichtsterkte, waterstatus of het chlorophylgehalte van het bladerdek. Door deze cijfers en beelden te combineren, kunnen wijnmakers makkelijker microregio's binnen hun wijngaard identificeren, die ze kunnen gebruiken bij het optimaliseren van hun oogst en vooral bij het samenstellen van (meer) perfecte blends.

Uiteraard gaat het hier nog altijd om een proefproject, want de Nasa sleutelt verder aan de technologie waarin sedert 1993 - toen echter alleen infraroodbeelden vanuit vliegtuigen werden genomen - grofweg reeds 1 miljoen dollar werd geïnvesteerd. Gehoopt wordt dat de technologie, die nu ook satellietbeelden inschakelt, binnen enkele jaren wel op grotere schaal kan gecommercialiseerd worden.

Leuk voor wijnmanagers is dat ze ziektes snel op het spoor geraken en nu met zekerheid weten welke trossen bijna overrijp uit hun pel barsten, zodat hun rendement verhoogt. Hun bankdirecteur zal gelukkig zijn, maar proef ik straks het verschil in mijn glas? In theorie natuurlijk wel, want deze technologie lijkt de deus ex machina om eindelijk systematisch greep te krijgen op de terroir. Veel wijnbouwers weten instinctief of uit jarenlange ervaring dat ze hun wijngaard eigenlijk gesegmenteerd (perceel per perceel, terroir per terroir, druivenras per druivenras) moeten aanpakken, maar hollen vaak achter de feiten aan, bijvoorbeeld als een schimmel of druifluis zich begint te verspreiden.

De Nasa-technologie is vooral een prachtig instrument om de pluktiming efficiënter te regisseren, zeker in domeinen waar verschillende traag- en snelrijpende druivenvariëteiten broederlijk naast elkaar staan. Zeker als er dient geoogst te worden en de weergoden wekenlang met hagel, plensbuien en nazomerzon haasje-over spelen, kan zo'n mapping het verschil maken tussen een slecht of knap jaar. Handig instrument eveneens om afgelegen gebieden en moeilijk te bereiken percelen toch met argusogen te volgen. Wijnbouwers die terrasbouw moeten toepassen in een heuvel- of bergachtige streek - in Duitsland, Porto, Zuid-Tirol of Zuid-Frankrijk bijvoorbeeld -, zullen zo'n hightechoplossing maar al te graag aan hun hart drukken.

Twee slotbedenkingen nog. Eén: hoe duur zal de Nasa-oplossing zijn? Het risico is namelijk reëel dat alleen de supergrote wineries deze technieken kunnen gebruiken als een nieuw concurrentiewapen tegen de oude wereld. Twee: zelfs al biedt deze technologie theoretisch enorme kansen, toch maakt of kraakt ze de uiteindelijke wijn niet. Als er een slechte wijnmaker aan de slag is, kunnen zelfs tien satellieten zijn flessen niet de hemel indrijven. Vakmanschap of intuïtie blijven doorslaggevend.

Ook Daniel Bosch, de technische manager bij Mondavi die enthousiast is over het Nasa-project, is die mening toegedaan: de mapping-technologie kan de menselijke knowhow niet vervangen of de feitelijke degustaties, "but it is easier". En besluit hij: "Deze technologie bespaart ons niet echt massa's tijd of geld, maar kan ons wel helpen om in de toekomst alsmaar betere kwaliteitswijnen te creëren."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234