Zaterdag 19/10/2019

Plagiaat: niet te controleren doodzonde

In een open brief maakte de Volkskrant-hoofdredacteur Philippe Remarque bekend dat een derde van de stukken die een stagiair voor de krant schreef, geplagieerd waren. Een grove, maar ook moeilijk te controleren fout, die het imago van een hele redactie kan schaden.

"Wij slaan ons voor het hoofd dat we dit hebben laten gebeuren." Philippe Remarque, hoofdredacteur van de Volkskrant, kroop gisteren door het stof in de open brief die hij in zijn krant publiceerde. Onder de kop 'Plagiaat in de Volkskrant' gaf de hoofdredacteur toe dat de krant "de afgelopen maanden een aantal artikelen heeft gepubliceerd waarvan passages blijken te zijn overgeschreven van andere media in binnen- en buitenland".

Tien van die artikels zijn ook in deze krant verschenen. Inmiddels zijn ze uit het digitale archief verdwenen, omdat plagiaat alleen al juridisch gezien niet mag voortbestaan.* De Volkskrant laat de artikelen in kwestie twee weken online staan, voorzien van een waarschuwing. Daarna zullen ze verwijderd worden.

De plagiërende auteur, Geerlof De Mooij, liep stage bij de Volkskrant: ongeveer een derde van zijn stukken bevat overgenomen passages, volgens de brief van Remarque. Een interview waarin een Bosnisch-Kroatische soldaat getuigt over de massamoord in Srebrenica, dat "telefonisch had plaatsgevonden", was in werkelijkheid een collage van passages uit een boek, een toneelstuk en verklaringen aan het Joegoslavië-Tribunaal.

Hand in eigen boezem

Dat betekent opnieuw een flinke knauw voor de geloofwaardigheid van de Nederlandse kranten. Eind vorig jaar ging ook Trouw met de billen bloot toen bleek dat hun verslaggever Perdiep Ramesar getuigen en hun getuigenissen uit zijn duim had gezogen. De Volkskrant was toen erg kritisch over de hoofdredactie, die kritiek op Ramesar had genegeerd. Vandaar dat Remarque nu voor volledige transparantie kiest, en de hand ook in eigen boezem steekt.

"We zijn te goedgelovig geweest", geeft hij toe. "We konden ons simpelweg niet voorstellen dat dit kon gebeuren." Nochtans had de hoofdredactie De Mooij eind juli al op de vingers getikt, toen bleek dat hij uit een NRC-artikel had geciteerd zonder bronvermelding. "Een doodzonde, hebben we hem toen duidelijk gemaakt. Maar we hebben verzuimd om te onderzoeken of hij dat ook in andere stukken heeft gedaan."

De auteur zelf is in de eerste plaats verantwoordelijk, "maar als de hoofdredactie een ernstige fout heeft gemaakt, bijvoorbeeld een te lakse screening op bronvermelding, draagt ook zij een bepaalde verantwoordelijkheid", legt Peggy Valcke, professor ICT- en mediarecht (KU Leuven) uit. Vandaar dat de Volkskrant zich indekt en haar fouten openlijk toegeeft. "Wie iemand op deze misser wil aanspreken, moet in de eerste plaats bij ons zijn", klinkt het in de brief.

Collega's blijven immers de voornaamste vorm van plagiaatcontrole op een redactie, klinkt het bij verschillende kranten. Zeker voor stagiairs en jonge journalisten. "De artikels van onze stagiairs worden nagelezen door een ervaren journalist, die onderlegd is in de materie, en door de chef van de redactie", legt An Goovaerts, hoofdredacteur van deze krant, uit. "Maar een sluitend systeem tegen zulke fouten bestaat niet. De eindredactie checkt de feiten en taal, maar kan geen plagiaat onderzoeken."

Integere werkethiek

Tom Naegels, die als ombudsman bij De Standaard de gepubliceerde artikels kritisch tegen het licht houdt, sluit zich daarbij aan. "Een krant gaat ervan uit dat plagiaat niet kan, en dat haar journalisten het niet doen. Maar er kan natuurlijk altijd een stuk door de mazen van het net glippen. Als eindredacteur kun je dat ook niet zo snel opmerken."

Het ritme van een krant maakt het er niet makkelijker op. Internationale tijdschriften als The Economist en The New Yorker gebruiken fact checkers, die de aangehaalde feiten en citaten in een artikel uitgebreid controleren voor publicatie. "Maar daar kruipt erg veel tijd in", vertelt Naegels. "Ik heb geen weet van een krant die dagelijks fact checkers gebruikt."

Volgens de ombudsman blijft de beste manier om dit te voorkomen simpelweg "een integere werkethiek bij de journalist zelf". Maar het is wel het imago van de krant dat eronder lijdt. "We zullen er alles aan doen om onze betrouwbaarheid nog beter te waarborgen", schrijft Remarque nog. "Dat is het hoogste goed van een krant."

*De volledige verklaring 'Plagiaat in De Morgen' kunt u lezen op www.demorgen.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234