Woensdag 21/04/2021

Pistolen, desperado's, indianen. En Joden

De Ieren, de Duitsers, de Aziaten. In zeventig jaar Lucky Luke zijn ze allemaal de revue gepasseerd. Over de Joodse immigranten echter geen woord. Tot nu. In het album Het beloofde land wordt met hun cultuur de draak gestoken. Een gesprek met Lucky Luke-tekenaar Achdé.

Het is, pakweg, 1880. Lucky Luke en Jolly Jumper staan ietwat vertwijfeld de stoomboot op te wachten in Saint Louis, de bekende rivierhaven vanwaar iedere karavaan en elke avonturier het avontuur met het Wilde Westen wil aangaan. Ze wachten er op een Joodse familie die ze zullen escorteren door gevaarlijk gebied.

Maar hoe herken je een Jood, vraagt Luke zich af. Cherokees en apaches zijn moeiteloos van elkaar te onderscheiden, meent Jolly Jumper. Maar een Jood? Omstanders denken het antwoord te weten. "Het zijn net Amerikanen, maar dan pessimistischer", meent de ene. "Hun godsdienst is een constructiepuzzel. Met hen vergeleken zijn de mormonen saloondanseressen", besluit de andere. Nog iemand anders zegt dat ze er uitzien als Amish. "Dat was in die tijd effectief zo", zegt Achdé (55), de huidige tekenaar van de reeks.

Grote held

De Fransman is al aan zijn zevende Lucky Luke toe. Hij was 35 toen Lukes schepper, de West-Vlaming Morris, op het stripfestival van Middelkerke plots voor zijn neus stond en hem feliciteerde met een tekening van Lucky Luke in een hommage-uitgave. "Zes maanden later belde hij me op met de vraag of ik de spin-off van Rataplan wilde tekenen. In Frankrijk was ik toen bekend voor mijn humoristische gagstrips. Net zulke strips wilde Morris rond Rataplan."

Achdés eerste grote moeilijkheid? De personages. "Alle karakters lijken op het eerste gezicht erg karikaturaal, maar als je er met je neus op zit worden ze plots veel realistischer. Dat waarheidsgetrouwe gecombineerd met humor is geniaal. Maar het maakt het tekenen er niet makkelijker op."

"Na Morris' dood (in 2001) dacht ik dat hij Lucky Luke zou meenemen in zijn graf, zoals Hergé met Kuifje. Zes maanden later kreeg ik echter een telefoontje van zijn weduwe. Of ik de reeks wilde voortzetten. Ik was zowel bang en onzeker als verrast en trots. Kijk, Morris was mijn grote held. Zijn reeks voortzetten, dat was even te veel van het goede. Te veel eerbied voor hem als artiest. Zoiets. Mijn generatie heeft nog respect voor de geestelijke vader van een klassieker. Je zegt daarom niet onmiddellijk 'ja' bij zo'n aanbod. Dat is als Eric Clapton die een onbekend gitarist vraagt hem op te volgen.

"Nee, ik heb nooit gevraagd of mijn naam in zijn testament staat. Dat moet ik toch nog eens durven vragen. Maar dat ik de continuïteit van Lucky Luke moest garanderen, was wel duidelijk."

En nu is er Het beloofde land. In Frankrijk, waar het album iets vroeger uitkwam, kreeg Achdé vooral de vraag of het wel opportuun was om in deze tijden met Joden te lachen. "Ongelooflijk. Alsof je met het woord 'Jood' in deze huidige maatschappij een bom dropt. (Blaast) Kijk, in Lucky Luke kwam tot nu toe iedere immigrant aan bod. Behalve de Joden. Wellicht heeft dat te maken met de Joodse afkomst van scenarist René Goscinny zelf. Hij verloor zijn familie in de kampen. Terughoudendheid speelt daarin mee, denk ik. Ach, weet je wat zo interessant is? We lachen wel met de Joodse cultuur, maar het is het soort humor waarmee we vooral tegen het alomtegenwoordige racisme aanstampen. Viseren we een doelgroep? Natuurlijk. Net zoals Morris en Goscinny in Tenderfoot de aristocraten viseerden, en in De grootvorst de Russen."

Of de eerste Joden inderdaad werden aanzien als Amish? Achdé knikt instemmend. "Rond 1869 woonden er in Noord-Amerika zo'n duizend Joden. De grootse migratie vond toen plaats, en ook tussen de twee Wereldoorlogen. Natuurlijk dachten de Amerikanen dat het mormonen of Amish waren, want ze droegen allemaal gelijkaardige zwarte, lange kledij. Leuk voor ons, want net door dat weinige onderscheid, en dus onherkenbaarheid, tonen we aan hoe dom racisme is."

Oprechte verbazing

Niet dat dat sérieux de toon moet zetten in Lucky Luke, klinkt het. "In deze reeks zitten heel wat geschiedkundige feiten verwerkt, maar achtjarigen moeten het ook kunnen lezen. Veel actie en avontuur, pistolen, desperado's, indianen, humor - daar moet het om gaan. In die zin is Lucky Luke het gedroomde personage om te reageren op de orthodoxe Joden die hij escorteert. Hij oordeelt immers niet. Zijn verbazing is ook oprecht wanneer hij hun cultuur en gewoontes ontdekt. Die confrontaties zijn heerlijk om te tonen.

"Bovendien, Lucky Luke zou zowel een katholiek als boeddhist kunnen zijn. Wie zal het zeggen? (lacht) Hij is gewoon Lucky Luke. Eigenlijk is dit het avontuur van twee culturen."

Toch trok scenarist Jul na voltooiing van zijn verhaal naar de Joodse gemeenschap. Achdé: "Hij legde het voor aan de grote rabbijn van Frankrijk. Ik denk dat dat Gilles Bernheim was. Nee, bang voor zijn reactie was hij niet, wel wilde hij geen historische fouten maken, qua jaartallen of voedselgewoontes uit die tijd. De grote rabbijn heeft er eens mee gelachen. Fijn, dat is de bedoeling van elk album."

Het beloofde land verscheen bij Dupuis.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234