Maandag 21/10/2019

Video

Piratenkoning voor Belgische rechter: "Ze gebruikten de bemanning als menselijk schild"

De Pompei in 2009, vermoedelijk gevolgd door een piratenbootje. Beeld BELGA

Voor de Brugse correctionele rechtbank is vanochtend het proces tegen twee Somalische piraten van start gegaan. Mohamed Abdi Hassan, de zogenoemde piratenkoning, liet verstek gaan. De beklaagden moeten zich verantwoorden voor de kaping van het baggerschip Pompei, van Jan De Nul, in 2009.

Op 18 april 2009 werd de Belgische steenstorter Pompei in de Indische Oceaan overvallen door Somalische piraten. Tien bemanningsleden werden ruim 70 dagen land gegijzeld. Uiteindelijk werd aan de kapers ongeveer 2 miljoen euro losgeld betaald.

Mohamed Abdi Hassan, bijgenaamd Afweyne, zou de organisator van de kaping geweest zijn. Via Mohamed Moalin Aden, een vertrouweling van Afweyne, werd de Somalische piratenkoning door het federaal parket in de val gelokt. Op 12 oktober 2013 kwamen ze in België aan om de contracten te tekenen voor een fictief filmproject over piraterij. Beide Somaliërs werden onmiddellijk in de boeien geslagen en zitten sindsdien in de gevangenis.

Op de eerste dag van het proces bleek dat Abdi Hassan verstek liet gaan. Door zijn afwezigheid zal wellicht een veroordeling bij verstek worden uitgesproken. Dat betekent dat de verdediging nadien verzet kan aantekenen waardoor er een nieuw proces zou komen.

"Alles wat bewoog werd aangevallen"

Vanochtend kwamen de burgerlijke partijen al aan het woord. Federaal procureur Marianne Capelle startte ook al met haar requisitoir. "Maritieme piraterij, het zei ons niks. Pas in 2009 werd de gerechtelijke wereld wakker. Dit proces is het resultaat van jaren speurwerk. De twee beklaagden zijn sleutelfiguren. De ene als absolute leider, de andere als bestuurlijke overste met vuile handen. Het gaat hier om één van de meest verwoestende misdrijven, die ingebed was in de politie structuur van Somalië", aldus Capelle.

Bij de start van haar requisitoir legde de procureur uit dat maar liefst 10 procent van het wereldwijde transport over zee door de Golf van Aden passeert. Daarbij komt dat in Somalië sinds de burgeroorlog in 1991 een machtsvacuüm heerst. Hierdoor ontstonden heel wat min of meer onafhankelijke regio's. Mohamed Moalin Aden, bijgenaamd Tiiceey, stond aan het hoofd van de regio Hamin & Heeb.

Piraterij bestond al langer voor de Somalische kust, maar groeide pas echt exponentieel vanaf 2005. In 2009 en 2010 werden zelfs 200 aanvallen en ruim 50 kapingen geregistreerd. "Alles wat bewoog werd aangevallen. Sommige schepen werden jarenlang gekaapt en er werden miljoenen dollars losgeld geïncasseerd." De presidentsverkiezingen in 2013 bleken een keerpunt te vormen. Sindsdien werden geen schepen meer gekaapt.

Mohamed Abdi Hassan, aka 'Afweyne'. Beeld EPA

Anti-Piracy Agency

Procureur Capelle schetste ook de levensloop van de verdachte Somalische piraten. Mohamed Abdi Hassan werd in 1958 geboren in de Somalische regio Himan & Heeb. Zijn bijnaam Afweyne betekent "Grote mond". In 2012 kreeg de beklaagde van het centrale gezag in de hoofdstad Mogadishu een diplomatiek paspoort. "Hij bouwde een piratengroep uit als een leger met graden en rangen", aldus het OM. "Ze waren bewapend met kalasjnikovs, raketlanceerders, granaten en pistolen. Samen met zijn zoon bouwde hij een bloeiende business op. In 2009 werd hij door de Libische leider Kadhafi nog geprezen voor zijn rol als piratenkoning."

Mohamed Moalin Aden, bijgenaamd Tiiceey, werd in 1972 geboren en trok op 25-jarige leeftijd naar de Verenigde Staten. Naar eigen zeggen werd hij in 2003 ook Amerikaans staatsburger. Enkele jaren later keerde hij terug naar Somalië, waar hij in 2008 gouverneur werd van de autonome regio Himan & Heeb. "In werkelijkheid is hij een vertrouwensman van de piraten. Hij verdiende goed geld aan de miserie van anderen. Het is een narcistische ijdeltuit die enkel bezig is met zijn eigen carrière."

Opvallend genoeg richtte Tiiceey in april 2013 de Anti-Piracy Agency op. Afweyne werkte zelf ook voor die organisatie. Volgens het OM wilde de vereniging vooral piraten rehabiliteren. Tijdens de zitting werd een videofilmpje getoond van een persconferentie van de Anti-Piracy Agency. Beide beklaagden kwamen hierin ook zelf aan het woord.

De kaping

Wat de kaping van de Pompei zelf betrof, kregen de aanwezigen door het openbaar ministerie een ontluisterend beeld voorgeschoteld van de situatie aan boord. Op 18 april 2009 was de Belgische steenstorter Pompei onderweg naar Zuid-Afrika voor baggerwerken. Ongeveer 700 mijl voor de Somalische kust zag de eerste stuurman plots een klein bootje razendsnel naderen. Toen de eerste piraten de stuurhut niet direct openkregen, schoten ze hem gewoon open. De bemanning bestond uit vier Kroaten, drie Filipino's, twee Belgen en een Nederlandse kapitein. Zij moesten verzamelen op het dek.

Bij elke overvliegende helikopter of vliegtuig moest de bemanning opnieuw op het dek plaatsnemen. Op die manier deden ze dienst als menselijk schild. Vier dagen lang werden ze ook dag en nacht onder schot gehouden. De piraten waren onder invloed van qat en zongen en schreeuwden. De bewakers speelden ook gemene spelletjes. Ze deden alsof ze iemand gingen executeren, tot het om een ongeladen wapen bleek te gaan.

Na vier dagen begon een zekere Abdi als onderhandelaar op te treden. Hij vroeg in eerste instantie 6,5 miljoen dollar losgeld. "Het waren moeizame onderhandelingen, al onze voorstellen werden als 'incredible' afgedaan. Abdi speelde gewoon een spelletje", getuigde een van de bemanningsleden.

Op 31 mei kwam het tot een akkoord, maar dan volgde er een nieuwe radiostilte tot 27 juni 2009. "Op de Pompei was de spanning op dat moment te snijden. Toen het geld in een rode zak in zee werd gedropt, begonnen de piraten te feesten en in de lucht te schieten", aldus een gegijzelde passagier.

De volgende ochtend verlieten de piraten het schip. Ze gaven nog 3.000 dollar smartgeld aan de kapitein. De Pompei zette snel koers naar Oman, waar ze al opgewacht werden door de federale politie.

Fictief filmproject

Na de kaping van de Pompei in 2009 startte het federaal parket onmiddellijk een onderzoek naar de daders. Dat leidde in eerste instantie enkel tot de arrestatie en veroordeling van twee kleinere garnalen. In de zoektocht naar de organisatoren lazen de speurders heel wat boeken en artikels over piraterij. "In één van die interviews geeft de zoon van Afweyne (de bijnaam van de piratenkoning, red.) toe dat hij een piraat is. Op dat moment hadden ze minstens vier schepen en zestig bemanningsleden in hun macht", aldus procureur Marianne Capelle.

Uit een aantal getuigenissen en VN-rapporten kon snel opgemaakt worden dat Mohamed Abdi Hassan te boek stond als de belangrijkste piratenleider. Hij werd in 2006 een eerste keer geïdentificeerd en komt in totaal voor ruim 20 kapingen in aanmerking. Op 9 april 2012 werd een internationaal aanhoudingsbevel uitgevaardigd. Afweyne klissen bleek een ander paar mouwen.

De onderzoekers stuurden uiteindelijk een e-mail naar Mohamed Moalin Aden, bijgenaamd Tiiceey. Via de gouverneur van een autonome Somalische regio probeerden ze in contact te komen met Afweyne. Het fictieve filmproject "I was a pirate, rebuilding of the nation" sprak Tiiceey onmiddelijk aan. Een eerste poging om met beide verdachten in Parijs af te spreken mislukte.

Afweyne bleef terughoudend, maar op 18 september 2013 volgde in New York wel een eerste ontmoeting met Tiiceey. Volgens de federaal procureur stelde de Somaliër zich enorm geldzuchtig op. "Hij stemt toe om naar Brussel te komen, maar heeft tal van voorwaarden. Zo wilde hij een cameo in de film en eiste hij tickets voor de voetbalwedstrijd Frankrijk-Finland." Aan alle grillen van de verdachte werd voldaan. Op 12 oktober 2013 landde hij samen met de piratenkoning op Zaventem, waar ze onmiddellijk in de boeien werden geslagen.

Het federale crisiscentrum onderzocht in 2009, tijdens de kaping, luchtfoto's van het gebied bij de Somalische kust. Beeld BELGA

Aan de galg gepraat

Bij zijn arrestatie was Abdi Hassan, bijgenaamd Afweyne, in het bezit van een diplomatiek paspoort. Daarnaast had hij van het Somalisch ministerie van Binnenlandse Zaken een certificaat gekregen als voorzitter van een vereniging tegen piraterij. Pas na 16 maanden voorhechtenis kregen de onderzoekers een kopie van het Somalisch paspoort van Afweyne te zien. Hieruit moest blijken dat de piratenkoning op het moment van de kaping van de Pompei in Kenia was.

"Van de verdediging mochten we het origineel niet zien. We hebben dan maar zelf uitgezocht of het klopte. Dat paspoort was onbekend bij de Keniaanse autoriteiten en de visastempels waren vals", klonk het.

Ook de verklaringen van enkele bemanningsleden spreken in het nadeel van Afweyne. Een bemanningslid herkende hem tijdens een confrontatie als de grote baas die het losgeld kwam ophalen en verdelen. De getuige had Afweyne ook in zijn dagboek van tijdens de kaping al beschreven als de leider van de piraten.

De Friese kapitein van de Pompei wilde ook een confrontatie, maar Afweyne weigerde. De man herkende de piratenkoning wel onmiddellijk op beelden van een persconferentie.

Ten slotte legde ook een veroordeelde piraat verklaringen af tegen Mohamed Abdi Hassan. Hassan O. ontkende bij zijn veroordeling in 2012 wel nog elke betrokkenheid. "Hij werd uit armoede piraat vanaf 2008. Op de Pompei was hij eerst kok en later bewaker. Hij omschreef Afweyne als de absolute leider, die inderdaad ook aanwezig was toen het losgeld gedropt werd."

De federaal procureur merkte bovendien op dat de verklaringen van O. niet in twijfel kunnen worden getrokken. Dankzij vingerafdrukken kon immers al worden bewezen dat hij effectief op de Pompei aanwezig was.

Nieuwe stukken

De verdediging van Abdi Hassan schrok zich een hoedje toen het de zittingsnota van de procureur onder ogen kreeg. "Daarin staan verwijzingen naar stukken die niet in ons dossier staan", legt meester Hans Rieder uit. "Uiteindelijk is gebleken dat sinds midden augustus nog 2.500 nieuwe stukken aan het dossier zijn toegevoegd." Meester Rieder reageerde verbolgen op de hele situatie. "We zijn bewust niet ingelicht over die nieuwe stukken, dit kan absoluut niet."

De nieuwe stukken zouden onder andere dienen om het alibi van de piratenkoning onderuit te halen. Volgens de verdediging heeft Afweyne immers een sluitend alibi voor het moment waarop het losgeld overhandigd is. De beklaagde zou zich toen op 1.000 kilometer daarvandaan bevonden hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234