Donderdag 04/03/2021

Kapitaalconcentratie

Piketty beïnvloedt de groten

null Beeld AP
Beeld AP

Barack Obama wil de vermogenswinstbelasting verhogen en Oxfam-directrice Winnie Byanyima zet als covoorzitter van het Wereld Economisch Forum de tax shift van arbeid naar vermogen op de agenda. De invloed van de Franse econoom Thomas Piketty wordt erg tastbaar, nu blijkt dat de rijkste 1 procent volgend jaar meer dan de helft van alle rijkdom zal bezitten.

"We willen een boodschap brengen van de mensen uit de armste landen naar het forum van de machtigste zakelijke en politieke elite: de groeiende ongelijkheid is gevaarlijk. Ze is slecht voor de groei en goed bestuur. We zien hoe een groep rijken de macht in handen heeft", verklaarde Winnie Byanyima voorafgaand aan het Wereld Economisch Forum (WEF), dat ze vanaf morgen in Davos als één van de zes covoorzitters mee zal leiden. "De gewone bevolking blijft verstomd achter. Niemand geeft om haar belangen."

Als directrice van Oxfam zal de Oegandese de globale elite met keiharde cijfers een spiegel voorhouden. Haar ngo pakte gisteren uit met een vernietigend rapport over de verdeling van de rijkdom op aarde. Belangrijkste vaststelling: tegen volgend jaar zal de rijkste 1 procent van de wereldbevolking meer rijkdom bezitten dan de overige 99 procent.

Waar de wereldbevolking sinds de bankencrisis van 2008 aan welvaart inboet, blijken de superrijken volgens Oxfam, en data van Credit Suisse en Forbes, hun aandeel in de globale rijkdom te hebben verhoogd van 44 procent in 2009 tot 48 procent in 2014. 80 procent van de wereldbevolking bezit slechts 5,5 procent. Als de huidige trend zich doorzet zal de rijkste 1 procent in 2016 meer dan 50 procent van alle rijkdom bezitten. Duizelingwekkend, dat 80 mensen minstens dezelfde rijkdom bezitten als miljarden anderen.

"Willen we echt leven in een wereld waarin de rijkste 1 procent meer bezit dan de rest van ons samen?", stelt Byanyima in The Guardian. "De schaal van globale ongelijkheid is ronduit onthutsend. De kloof tussen de rijken en de rest groeit snel." Byanyima zal onder meer een tax shift bepleiten van arbeid en consumptie naar kapitaal en vermogen, om structurele investeringen in onderwijs en gezondheidszorg te schragen.

De miljardairs en wereldleiders die vandaag per helikopter aankomen in Davos zullen het onderwerp niet kunnen negeren wanneer ze de komende dagen tussen de met champagne overgoten zesgangenmenu's de globale economie bespreken. Daar is één denker verantwoordelijk voor: Thomas Piketty. De Franse econoom stemde vorig jaar tot nadenken met zijn boek Kapitaal in de 21e eeuw, waarin hij waarschuwt voor de dramatische gevolgen van een 19e-eeuwse concentratie van rijkdom. Piketty kreeg sindsdien navolging van IMF-hoofd Christine Lagarde, de paus en Obama.

Buffett Rule

De president zal komende nacht - vanavond in de VS - in zijn jaarlijkse State of the Union de groeiende vermogensongelijkheid op de agenda zetten. Obama zal een hervorming bepleiten van het belastingstelsel, waarbij iedereen die jaarlijks 500.000 dollar of meer verdient meer vermogenswinstbelasting moet betalen - van 23,8 naar 28 procent. Naast hogere belastingen voor ondernemingen met tegoeden van meer dan 50 miljard dollar wil de president ook een achterpoortje sluiten in de belastingwet waardoor rijke burgers erfenislasten ontlopen. Als zijn plan aangenomen wordt, zou dat de VS de komende tien jaar 275 miljoen euro extra inkomsten kunnen opleveren. Met dat geld zouden talrijke initiatieven gefinancierd kunnen worden om jongeren beter onderwijs en banen te geven, en dat is de nodige zuurstof om de middenklasse te doen opveren.

Makkelijker gezegd dan gedaan is dat wel. De Republikeinse meerderheid in het Congres schiet Obama's plan bij voorbaat af. Is hij dan helemaal kansloos? Toch niet, en dat paradoxaal genoeg dankzij een van de miljardairs uit de rijkste 1 procent.

Maak even een flashback naar Obama's State of the Union van drie jaar geleden. Als eregaste nodigde hij toen Debbie Bosanek uit, "omdat haar CEO het onrechtvaardig vond dat zij als secretaresse proportioneel meer belastingen moest betalen dan hemzelf". Obama gaf haar baas gelijk. En dat is Warren Buffett, die op nummer één staat in het Oxfam-lijstje van rijkste miljardairs uit de financiële sector. Zijn uitspraak geldt sindsdien als de Buffett Rule, een wapen waarmee politici kunnen aanvoeren dat de superrijken bereid zijn meer belastingen te betalen.

Een nuance is wel dat de VS niet de strenge Europese belastingtraditie kent, wat het moeilijker maakt om - zoals Piketty voorstelt - een Global Wealth Tax te heffen. Miljardairs in de VS zoals Bill Gates en Michael Bloomberg gaan er ook prat op dat ze geld investeren in nieuwe werkgelegenheid én bijdragen aan de strijd tegen globale ongelijkheid door met eigen stichtingen actie te ondernemen tegen extreme armoede en voor educatieve projecten. Deze filantropische traditie is eigen aan de Amerikaanse meritocratie, waar je toch vooral zelf bepaalt hoe je bijdraagt aan de samenleving.

Slapende rekeningen

Maar toch. Zelfs Gates erkende vorig jaar in de marge van het WEF dat het probleem schuilt bij 'een derde categorie' miljardairs, die niet investeert of schenkt, maar slapend rijk wordt in de schaduw van een palmboom op een Caraïbisch offshoreparadijs waar ze vijftig postbussen heeft voor evenveel beleggingsvennootschappen.

Davos kan dus pas echt resultaat opleveren als de filantropische miljardairs en politici de offshore-miljardairs kunnen overtuigen om hun slapende rekeningen in de reële economie, eerlijke belastingen of opbouwprojecten te investeren. Byanyima is alvast hoopvol dat de ongelijkheidskloof overbrugd kan worden. "Extreme ongelijkheid is geen ongeval of een economische natuurwet. Ze is het resultaat van een beleid, en met verschillende beleidsdaden kan de kloof gedicht worden. Ik ben optimistisch dat verandering kan."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234