Donderdag 01/12/2022

Pijlsnel verarmen? Volg het Duitse model

Peter Mertens is voorzitter van de PVDA en auteur van het boek Hoe durven ze? De euro en de crisis van het kapitalisme, dat in november verschijnt bij uitgeverij EPO.

Peter Hartz, de 'vader van de arbeidsmarkthervormingen in Duitsland', is vandaag een van de centrale sprekers op het jaarlijkse forum van het Verbond van Belgische Ondernemingen. Ter herinnering: de man werd in 2007 veroordeeld tot twee jaar voorwaardelijke celstraf en een boete van 576.000 euro voor zijn rol in het organiseren van exotische luxereizen, prostituees inbegrepen, om beleidsmakers warm te maken voor zijn drastische hervormingen bij Volkswagen. Maar dat is niet zijn belangrijkste prestatie. Aan de vooravond van de verkiezingen van 2002 vroeg Gerhard Schröder, een persoonlijke vriend, hem een commissie te leiden die de arbeidsmarkt moest hervormen. Hartz werkte met zijn commissie alles uit: gemakkelijker ontslag, vermindering van de bijdragen voor de sociale zekerheid, de werkloosheidsuitkeringen in de tijd beperken, werklozen verplichten om het even welke job om het even waar in Duitsland te accepteren, tijdelijke contracten en lage lonen stimuleren...

Tussen 2002 en 2005 heeft de rood-groene Duitse regering dat allemaal omgezet in 'Hartz-wetten'. Ze leidden tot een pijlsnelle verarming. De OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) kwam tot een ontnuchterende vaststelling: "Sinds 2000 zijn de inkomensongelijkheid en de armoede in Duitsland sneller gestegen dan die in de andere OESO-landen. Deze indicatoren zijn op vijf jaar tijd, tussen 2000 en 2005, sneller gestegen dan tijdens de vijftien voorgaande jaren, tussen 1985 en 2000." Het is de pijnlijke balans van het rood-groene beleid. Duitsland bouwde zijn exportpositie op ten koste van de eigen werkende bevolking. En in het zuiden van Europa kochten Grieken, Portugezen en Spanjaarden en masse Duitse producten, met krediet verschaft door de Duitse banken.

364 euro per maand

De meest verregaande wet in dat gamma maatregelen kreeg de naam 'Hartz IV'. Na één jaar zonder werk vervalt je werkloosheidsuitkering. Voor 55-plussers is dat anderhalf jaar. Daarna val je terug op een bijstand genaamd 'Arbeitslosengeld II'. Op z'n Duits: ALG-II. Die bijstand bedraagt vandaag 364 euro per maand voor een alleenstaande of gezinshoofd, met een bijpassing tussen 215 en 287 euro voor kinderen, naargelang de leeftijd. Als je geen eigen huis hebt, krijg je ook nog een vastgesteld bedrag voor de huur en de verwarmingskosten. Tenminste als je ouder bent dan 25. Want tot je 25 ben je verplicht bij je ouders te wonen. Hotel mama. Die 364 euro moeten volstaan om alle kosten van voeding, kleding, gezondheid, transport, huisraad, communicatie en - godbetert - ontspanning, te dekken.

Voor je een beroep kunt doen op ALG-II, moet je eerst je spaargeld opmaken want met spaargeld geen bijstand. Je mag ook geen partner met een inkomen hebben, of een ander gezinslid met een inkomen. Dat wordt allemaal verrekend. Daardoor vallen veel vrouwen opnieuw in complete economische afhankelijkheid van hun partner. Intussen besnuffelt de Bundesagentur für Arbeit, de Duitse RVA, het privéleven van uitkeringstrekkers. Met toezicht op bankrekeningen maar ook met al dan niet aangekondigde huisbezoeken. Wanneer een controleur veronderstelt dat je omwille van dat tweede bord op tafel of het slipje of marcelleke naast je bed toch met iemand samenwoont, moet je zelf bewijzen dat dit niet zo is. De omgekeerde bewijslast dus. Bij een overtreding kunnen alle uitkeringen, ook de betaling van huur en verwarming, geschrapt worden. Een half miljoen Duitse werklozen heeft op die manier elke uitkering verloren. Steeds meer mensen gaan daartegen in beroep. De rechtbanken geven bijna de helft van de klagers gelijk: hun uitkering werd onrechtmatig geschrapt.

Naast die 'hongeruitkering' is er de verplichting. Elke dag van de week, behalve zondag, moet je klaar staan en beschikbaar zijn, van 8 uur 's morgens tot 8 uur 's avonds. Je mag dan het district van je arbeidsbureau niet verlaten. Je moet bereid zijn gelijk welke baan gelijk waar in Duitsland te aanvaarden. Om je werkwilligheid te bewijzen moet je honderden kilometers ver gaan solliciteren, ongeacht je opleiding. Ook wanneer die nieuwe job geen levensminimum biedt. Want dat wordt je bijgepast tot het Arbeitslosengeld II. Het is een uitgekiend systeem van moderne dwangarbeid.

Stigma: werkloze

De Hartz-wetten hebben ervoor gezorgd dat de structurele werkloosheid uit het oog is verdwenen. Het probleem werd verlegd naar de werkloze. Hij draagt schuld. Hij alleen is verantwoordelijk. 'Hartz' is nu een veelgebruikte term in het Duits. Een 'Hartzer' is een nietsnut en het werkwoord 'hartzen' werd in 2009 zelfs verkozen tot 'woord van het jaar'. Het betekent: niets doen, chillen, luieren en er toch geld voor krijgen. Maar voor wie werkloos is, staat Hartz IV voor angst en schaamte. Een stigma.

Niet dat er in Duitsland geen geld is. In 2010 kwamen er in Duitsland meer dan vijftigduizend euromiljonairs bij. Vijftigduizend! Dat is 7,2 procent meer dan het jaar voordien. Ze zijn nu met 862.000, de Duitse miljonairs. Anders gesteld: bijna één op drie van de Europese miljonairs - die zijn samen met drie miljoen - woont in Duitsland. "De armoede van de ene is de overvloed van de andere", wist de Franse utopist Charles Fourier al lang geleden.

Duitsland probeert zijn verarmingsmodel met man en macht op te dringen aan de hele Europese Unie. Dat kan niet werken. Zestig procent van de Duitse export gaat naar de EU. Als overal de lonen verminderen en de koopkracht daalt, zal niemand nog de Duitse producten kunnen kopen. In 1930 schreef ene John Maynard Keynes: "Als een bepaald land de lonen verlaagt, zal dat land in staat zijn een groter deel van de globale vraag binnen te halen, zolang de andere landen die politiek niet imiteren. Maar wanneer men overal de lonen verlaagt, zal ook de globale koopkracht afnemen en wint niemand erbij."

Met de recepten van Peter Hartz zal de Europese Unie niet uit de crisis komen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234