Zaterdag 17/04/2021

Pieter Paul Rubens schittert in Rusland

De Hermitage in Sint-Petersburg is een van de belangrijkste musea ter wereld. In het imposante 'koekendozencomplex', aan de oever van de rivier de Neva huist een astronomische collectie van 3 miljoen kunstwerken van de prehistorie tot en met Picasso. Een van de publiekstrekkers is de Rubenszaal, die recentelijk met Vlaams geld werd gerestaureerd.

Sint-Petersburg

Van onze verslaggeefster ter plaatse

Nica Broucke

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie gaf Moskou het Hermitage-museum nog maar een fractie van de eertijds zo royale staatssteun. Het museum luidde de alarmbel en de Unesco (de VN-organisatie voor cultuur, wetenschappen en onderwijs) deed een oproep aan de internationale gemeenschap om de wereldvermaarde astronomische verzameling van 3 miljoen stukken te sponsoren. Na een bezoek aan de verwaarloosde Rubenszaal in 1998 kende minister-president Luc Van den Brande 204.512 euro toe aan de Hermitage-operatie van de Unesco, zij het met de clausule dat de Vlaamse centen naar de Vlaamse meesters moesten gaan. Eerder waren de Nederlanders met forse bedragen over de brug gekomen om 'hun' Rembrandt te restaureren en smeedden ze plannen voor een Hermitage-filiaal aan de Amstel (zie kader).

De Rubens-verzameling van het Hermitage is met 22 schilderijen en 19 schetsen na het Rubenshuis in Antwerpen de omvangrijkste ter wereld. Een deel daarvan wordt samen met werken van mindere goden als Christoffel Jeger, Jan Witdoeck en Lucas Vorsteman in de Rubenszaal getoond. De druk gefrequenteerde zaal verkeerde echter in een staat 'de koning van de schilders en de schilder van koningen' onwaardig: de geornamenteerde zoldering werd ontsierd door barsten en vochtvlekken, het stucwerk van de muren bladderde af, de marmeren plinten lieten los en de fraai ingelegde parketvloer was tot op de splinter versleten. Daarenboven bleek de verlichting abominabel en dreigden de ultraviolette stralen die via de ramen binnensijpelden, de waardevolle schilderijen onherstelbare schade toe te brengen. Vlaanderen zond zijn experts naar Sint-Petersburg en samen met de plaatselijke specialisten en de projectafdeling van Unesco, werd een herstelplan voor de meester uitgedokterd. Dat plan, onder de supervisie van directeur Paul Huvenne van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen en Paul Martens van het Mercatorfonds, voorzag niet alleen in de verfraaiing van de Rubenszaal en de aanpalende Van Dyck- en Frans Snyderszaal op de eerste verdieping, maar ook in de restauratie van de schilderijen. Omdat Rubens buitengewoon populair is, wilde men de klus zo snel mogelijk klaren. Het duurde echter tot 2003, niet toevallig de driehonderdste verjaardag van de stichting van de stad, waarvoor president en Peterburger Poetin alle (financiële) registers opentrok, vooraleer dat proces werd voltooid.

Maandagmiddag kreeg Vlaams minister van Buitenlandse Handel en Economie Patricia Ceyssens (VLD), die op handelsmissie naar de Russische stad was afgereisd, de eer om samen met de directeur van het Hermitage het traditionele lint van de in zijn oude glorie herstelde Rubenszaal door te knippen. "Rubens is een zeer grote kunstenaar", zei professor Michael Pjotrovski tevreden. "Zijn zaal moet in goede staat zijn. Ik dank dan ook alle Vlamingen die hier met hun geld toe hebben bijgedragen voor hun steun." Hij voegde eraan toe dat zijn museum "de grootste promotor van de Vlaamse meesters is", omdat de Russische Rubensen regelmatig op internationale tournee gaan: het Hermitage leende topwerken uit aan Barcelona, het Somerset House in Londen en Rijsel, waar een grote Rubens-tentoonstelling het paradepaardje van de Culturele Hoofdstad 2004 wordt.

Het resultaat kan tellen: de muren kregen een warme terracottakleur, de ramen schermen, er ligt een nieuwe parketvloer, en meesterwerken als Bacchus, Romeinse Liefdadigheid en De unie van aarde en water werden volgens een modern beveiligingssysteem opgehangen. Het geplande, gesofistikeerde verlichtingssysteem verhuisde echter onverwacht naar de zaal met Franse impressionisten en werd door een eenvoudigere versie van spotjes vervangen. Ook de verlichting in de aanpalende opgefriste zaal met meesterwerken van Vlaamse kunstenaars uit de zeventiende en achtiende eeuw staat (nog) niet helemaal op punt: de markttaferelen van Frans Snyders worden door overdadig daglicht oogverblindend. Maar volgens directeur Pjotrovski ligt het probleem niet aan de belichting: "Onze ogen zijn niet meer zo goed getraind als die van de bezoekers in de negentiende eeuw", luidt zijn verrassende conclusie.

De Rubens-verzameling van het Hermitage is met 22 schilderijen en 19 schetsen na het Rubenshuis in Antwerpen de omvangrijkste ter wereld

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234