Woensdag 17/07/2019

Zwarte Piet

Piet-rellen in Nederland, maar niet bij ons. Hoe kan dat?

In Eindhoven besloot een harde kern van PSV-supporters dat de Kick Out Zwarte Piet-demonstratie eieren en blikjes op het hoofd verdiende. Beeld ANP

In Nederland werden activisten die betoogden tegen Zwarte Piet door voorstanders bekogeld. In Vlaanderen verliep de intrede van de Sint rustig. Gaan wij dan pragmatisch om met de controverse rond de slavenfiguur, of ontwijken we het debat? ‘Zwarte Pieten zijn hier al roetpieten geworden, en niemand ziet het verschil.’

Geplande demonstraties van de protestbeweging ‘Kick Out Zwarte Piet’ (KOZP), konden dit weekend op diverse plaatsen in Nederland niet of nauwelijks van de grond komen door een tegenoffensief van voorstanders. Vooral in Eindhoven liep het kinderfeest uit de hand. Een harde kern PSV-supporters bekogelde afgelopen zaterdag KOZP-activisten met eieren en blikjes. In ons land bleef alles rustig. Is dat omdat wij pragmatisch met de slavenfiguur omgaan, of omdat we het heikele debat onder het gewaad van Sinterklaas vegen?

“Veel heeft te maken met de wijze waarop we hier de voorbije jaren met de discussie zijn omgegaan”, zegt Kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen. “Al twee jaar is het zo dat de Zwarte Pieten van kinderzenders (zoals Ketnet, Kzoom, Studio 100,…) vervangen zijn geweest door roetveeg-pieten. Daar is bijzonder weinig ophef rond geweest en het krijgt nu op veel plaatsen al navolging. We zagen dat zaterdag ook tijdens de intrede van de Sint in Antwerpen. Je ziet zo dat men tegelijk rekening kan houden met de gevoeligheden, en zonder dat de kinderen het verschil merken. Wij ijveren voor een Sint met helpers waar alle kinderen zich goed bij voelen, en dat is voor mij het belangrijkste.”

Toch betekent dit niet dat het laatste woord in ons debat al gezegd is. Zo ondertekende Vanobbergen twee jaar geleden mee het ‘Pietenpact’, een initiatief van Vlaams-Nederlands cultuurhuis De Buren, dat naast de tv-zenders ook de onderwijskoepels engageerde om alle racistische verwijzingen van de Piet-figuur te verbannen.

De woeste reacties aan het adres van De Buren toonden aan dat ook hier nog veel werk aan de winkel is om tot een mentaliteitswijziging te komen. Volgens één van de ondertekenaars van toen verschillen wij in dat opzicht niet zo veel van onze noorderburen maar: “Nederland is een land van debat, soms tot het uiterste”, zegt hij. “In Vlaanderen mag je zo’n debat ook wel voeren maar mag je het niet benoemen. Hier moet je in stilte veranderen. Dan lukt het blijkbaar wel.” Daarom legt hij ook geen publieke verklaringen af, “anders is er terug heisa.”

Nog maar de eerste stap

Wie zich dit weekend wel uitsprak is Antwerps schrijfster Dalilla Hermans (32). In de Nederlandse krantTrouw bepleitte de Vlaamse met Rwandese wortels dit weekend om Sint-helper Piet volledig te moderniseren. “Ik vind de weerstand tegen het aanpassen van Zwarte Piet stuitend. Puur objectief kan je toch vaststellen: zijn pak, de pruik, de gouden oorbellen, de dikke rode lippen, dat ís een racistische figuur”, zei ze, en noemde de roetpiet maar een éérste stap naar verandering. 

“Als ik naar mijn jonge kinderen kijk: die weten nauwelijks wat een schoorsteen is. Dus waarom op den duur niet een ander gemoderniseerd verhaal, helemaal zonder schoorsteen, met een andere piet? Tegenstanders doen het voorkomen alsof er geen kinderfeest mogelijk is zonder een Zwarte Piet, onzin natuurlijk. Die weerstand zit creatieve oplossingen in de weg.  Anno 2019 of 2020 kan die roetveegpiet verdwijnen. Een vrolijke sprookjesachtige figuur als de helper van Sinterklaas, met een grote sleutel die alle deuren opent, zou een prima verhaal zijn.”

Ook Vanobbergen zegt open te staan voor verder debat. “Met alles wat duidelijke herinneringen kan oproepen aan de kolonialisering moeten we rekening houden. We moeten een evenwicht zoeken. Ik heb geen kant en klare antwoorden maar als ik zie hoe volwassen we nu de discussie kunnen voeren denk ik echt wel dat Piet zal blijven evolueren tot een aanvaardbaar figuur voor iedereen.”

Piet is een metafoor

Wouter Van Bellingen ziet in de evolutie van onze Pietendiscussie een metafoor voor het integratiedebat. Zo groeide hij als Sint-Niklasenaar op met de zwarte Piet-folklore, kreeg ooit nog doodsbedreigingen toen hij omwille van zijn Afrikaanse wortels wees op het raciale karakter maar is vandaag als directeur van het Vlaamse Integratiepact optimistisch over de afgelegde weg. 

“Wij hebben een traditie om ‘op z’n Vlaams’ te zoeken naar oplossingen waarbij iedereen wint, stap voor stap”, zegt hij. “Wat de voorbije jaren anders werd is dat deze evoluties, in tegenstelling tot vroeger, niet langer topdown opgelegd worden door “de zuil”. De tijd van de verzuiling is bijna voorbij. Het werk is nu meer horizontaal, en dat gaan we ook aantonen met de projecten van het Integratiepact die in december worden voorgesteld. Alleen als je samen concreet zoekt naar oplossingen kan je de wij-zijsamenleving omvormen tot een collectief wij. Wat voor Piet kan, moet ook bijvoorbeeld voor evenwichtige tewerkstelling kunnen.”

Nederland neemt identiteitspolitiek uit de VS veel sneller over dan Vlaanderen, meent Nederlands publicist (en sinds kort opnieuw politicus) Derk Jan Eppink. “Etniciteit, slavernij, gender; het steekt in Nederland aan wal. Sinterklaas is in Nederland ook een diep verankerde traditie, Zwarte Piet erbij. Dat is nu symbool van een cultuurstrijd. IJkpunt van de culturele verandering door immigratie.

Vlaanderen staat verder af van de VS en Sinterklaas is niet diep verankerd, meent Eppink. “Identiteits- en cultuurkwesties zijn er al lange tijd in eigen land. Vlamingen nemen de Piet-discussie met een grotere korrel zout dan de Nederlanders omdat er al genoeg cultuurkwesties zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden