Woensdag 23/09/2020

Piet is beter niet te zwart

Katholiek Onderwijs Vlaanderen en het Gemeenschapsonderwijs (GO!) maken komaf met de traditionele Zwarte Piet. Geen krullen, rode lippen of zwart gezicht meer, wel roetvegen. 'Wat aanstoot kan geven, kan beter weg.'

Zowel Katholiek Onderwijs Vlaanderen als het GO! vinden dat het sinterklaasfeest een make-over verdient. Het katholiek onderwijs schuift nu nadrukkelijk de Roetpiet naar voren als alternatief. "De traditie evolueert", zegt Lieven Boeve, directeur-generaal van het Katholiek Onderwijs Vlaanderen. "We moeten ons er bewust van zijn dat de klassieke Zwarte Piet stigmatiserend kan werken. Het gaat hier niet over of we 'voor of tegen' Zwarte Piet zijn of 'pro of anti traditie'. Wij kijken hoe we op een hedendaagse manier ruimte voor verbeelding kunnen laten."

In samenwerking met de faculteit Theologie van de KU Leuven kwam het Katholiek Onderwijs tot deze conclusie: Zwarte Piet moet niet per se zwart zijn, net zomin moet hij gekruld haar of rode lippen hebben. De medewerker van de Sint heeft hoogstens een paar roetvegen nodig.

Het GO! gaat nog een stap verder en wil ook de oorbellen verbannen zien. "Kortom: een Zwarte Piet zonder referenties naar Afrikaanse roots of slavernij", zo staat in hun richtlijn die de gemeenschapsscholen per nieuwsbrief hebben ontvangen. Ook sommige liedjes of prentenboeken moeten vervangen worden door hedendaagser materiaal. Zwarte Piet wordt in de toekomst gewoon Piet.

"We raden aan om kenmerken waar mensen aanstoot aan kunnen nemen, weg te nemen", zegt GO!-woordvoerster Sarina Simenon. "In het verleden hebben we hier geen problemen mee gehad, al hebben we wel eens een vraag binnengekregen van een zwarte ouder die op school 'zwarte piet' werd genoemd. Sindsdien zijn we erover gaan nadenken."

In Nederland woedt de pietendiscussie in alle hevigheid, maar in België is het debat doorgaans minder scherp. In die zin is het opmerkelijk dat de twee onderwijsverstrekkers met nieuwe richtlijnen komen. Bindend zijn die evenwel niet. Scholen kiezen finaal zelf hoe de knecht van Sinterklaas eruit ziet.

Hollandse Pieten

"Bij ons blijft Zwarte Piet gewoon Zwarte Piet", zegt Lars Van Santvoort, directeur van de Antwerpse basisschool de Schakel (GO!). "We weten van de richtlijn, maar daar gaan we ons niet aan houden." Toch merk je hoe scholen zelf doorheen de tijd al wat aanpassingen hebben doorgevoerd.

De Gentse basisschool Voskenslaan gaat prat op een waaier aan Pieten. "Wij zijn heel ruimdenkend", zegt directeur Nancy Vantorre. "Wij hebben Zwarte Pieten, Roetpieten of Regenboogpieten. Het gaat van de meest traditionele Zwarte Piet tot de meest extravagante. Een school mag hierover best een eigen beleid voeren."

Enkele kilometers verder, in de Jenaplanschool De Feniks, zullen de kinderen binnen enkele weken ook allerlei verschillende Pieten zien. "Wat het precies wordt, weet ik nog niet", zegt directeur Sofie Strobbe. "Maar de voorbije jaren zijn er allerlei soorten de revue gepasseerd. Mexicaanse Pieten, Chinese Pieten, Hollandse Pieten... Maar ze zijn nog steeds zwart, dat wel. Kijk, wij hebben heel veel kleuren op onze school en eigenlijk is er niemand die aanstoot neemt aan Zwarte Piet. Hoe multicultureel onze school ook is, alle kinderen vinden Sinterklaas en zijn helpers even tof."

Volgens pedagoog Pedro De Bruyckere (Arteveldehogeschool) evolueert Vlaanderen naar een steeds minder zwarte Piet. "In Nederland lijkt de discussie langs beide kanten verziekt, terwijl een lichtjes aangepaste Piet de meeste kans van slagen heeft."

Eerder besliste ook de VRT om Piet roetvegen te geven en om de rood gestifte lippen en gouden oorbellen achterwege te laten. In de nieuwe Ketnet-Sinterklaasfilm Ay Ramon!, naar een scenario van Hugo Matthysen, krijgt Zwarte Piet een nieuwe look. En bij de intrede van Sinterklaas vandaag in Antwerpen zullen zijn helpers er anders uitzien.

De VRT speelt volgens De Bruyckere een belangrijke rol binnen de hele discussie. "Veranderen zij, dan heeft dat een grote impact. Maar sowieso is de traditie geëvolueerd. Vandaag zijn Sinterklaas en Zwarte Piet evenwaardige figuren. En dat Piet zwart is door het roet, is hier ook al lang geaccepteerd. Net daarom nemen leerlingen en ouders er zelden tot nooit aanstoot aan."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234