Zaterdag 16/10/2021

Pierewaaien in Brighton

Alleen het strand van Brighton lijkt op de rest van Groot-Brittannië:

Het staat als een paal boven water: binnen Engeland is de Zuid-Engelse kuststad Brighton een geval apart. Nergens anders op het eiland liggen schoonheid en kitsch zo dicht bij elkaar. En nergens anders zorgen ze voor zoveel sfeer. 'London by the sea' is een revelatie voor wie van tegenstellingen houdt. En een droom voor wie graag urenlang naar mensen kijkt.

Het is een weddenschap waard. Zoek een Britse stad waar je urenlang kunt rondlopen zonder een klassiek geklede gentleman tegen het lijf te lopen. Sterker nog: vind een stad in Engeland zonder mannen met dassen. Er is er maar één: Brighton.

Het publiek van deze badplaats in East-Sussex - en dan bedoel ik zowel de inwoners als de bezoekers - valt immers onder geen gemeenschappelijke noemer te vatten. Bohémiens, dat is misschien nog de beste omschrijving van deze kosmopolitische verzameling jonge en oude mensen die op de kilometerslange dijk flaneert. Of op de strandstenen ligt, want een zandstrand heeft Brighton niet. Het water schuurt luid over de grote en kleine keien. Niet dat die oncomfortabele bodem de strandgangers afschrikt. Bij de minste zonnestraal worden de badhanddoeken gespreid, en op drukke dagen kun je geen voet verzetten of je stoot tegen een vrijend, zonnebadend of slapend koppeltje aan. Ook in de vroege ochtenduren. Dan is Brighton-beach de uitgelezen plek om te bekomen van een nachtje stappen. Die beach is trouwens ook 's nachts een van de places to be. Beneden aan de zeedijk ligt namelijk de ene bar naast de andere. Ze zien er aan de buitenkant niet bepaald groot uit, maar als je eenmaal binnen bent, blijkt dat mee te vallen. Wring je door de dansende en zwetende menigte heen en stel vast dat de bars, cafés en discotheken zich ondergronds een weg naar elkaar toe graven en een immense ruimte innemen onder het tien meter hoger gelegen wegdek! Maar terug naar het strand. Wie liever niet op de harde stenen ligt, huurt voor een pond of wat meer een ligstoel en soest rustig weg. Voor toeristen is het evenwel zaak te weten op welk strand ze neerstrijken. Want met het strand van Brighton is het zoals met alles in Groot-Brittannië: het is onderverdeeld in sociale klassen. Niet officieel natuurlijk, maar wie zijn ogen open houdt, kan er niet naast kijken.

Brighton beach heeft in feite vier stranden die zich alle vier uitstrekken tussen of bij de twee parels van Victoriaanse pieren die de stad rijk is: de druk bezochte Palace Pier en de voor het publiek afgesloten West Pier. Op het grote strand bij de Palace Pier voert vooral kitsch de boventoon. Dat heeft natuurlijk alles met de pier zelf te maken. De belangrijkste troef van deze oorspronkelijk prestigieuze promenade over het water heet namelijk 'entertainment'. Met andere woorden: dit prachtige staaltje architectuur over en in het water is verworden tot een smakeloos en decadent attractiepark. In Adidas gehulde rambo's schuiven aan voor een ritje op de achtbaan, als barbiepoppen opgetutte meisjes gillen zich de longen uit het jonge lijf als ze zich in een hobbelend wagentje door het spookhuis wagen, en aan softijs likkende kinderen trekken ongeduldig aan de fluorescerende joggingbroek van hun vader of de legging van hun volslanke moeder, terwijl die zich urenlang vergapen aan luidruchtige videospelen en elkaar verdringen voor het stuurboard van een simulatievliegtuig.

En dan. Ongelooflijk maar waar. Voorbij de Palace Pier - die een dikke kilometer van de West Pier verwijderd is - ligt het enige echte en volstrekt legale nudistenstrand van dit ooit zo preutse land. Je hoeft niet eens naar dit strand te gaan, om te vermoeden dat er zich interessante en in Groot-Brittannië weinig geziene taferelen afspelen. Een blik op de weg vertelt genoeg. Er is geen straat in Brighton waar de dubbeldekkers zo langzaam rijden als hier. En er is geen enkele bezienswaardigheid die zoveel mensen naar het bovendek van de bus lokt, als deze strandstrook. Alle hoofden zijn nieuwsgierig naar het strand gericht, een ongegeneerde knaap grijpt naar zijn verrekijker, en een oude man in lederen pak houdt zijn videocamera in de aanslag. Het beeld: tientallen witbleke Britse lichamen die langzaam maar zeker in kreeftrood veranderen.

Het stuk strand voorbij de West Pier en aan de grens met Hove - ter hoogte van het standbeeld van The Angel - is dan weer 'gereserveerd' voor 'the crew'. Op 'The Crew Beach' tref je voornamelijk in uniform gehulde piloten en stewards en stewardessen aan. Het luchtvaartpersoneel heeft in Brighton duidelijk voet aan wal gezet. Begrijpelijk, want de kustplaats - met aan het strand een basketbalveld, een goed uitgerust beachvolley-veld, een zwem-en zandbak voor de kinderen, een rollerskatebaan, een skateboardpiste, noem maar op - ligt op maar dertig minuten rijden van de Londense luchthaven

En dan is er nog het strand tegenover de prachtige maar verlaten West Pier. Deze smalle strandstrook behoort toe aan de 'betere' klasse, de mensen met geld en soms ook met smaak. Het vrouwelijk schoon dat op de terrassen ter hoogte van de West Pier aan een Bacardi nipt, is behangen met opzichtige merknamen, dure zonnebrillen, chique handtassen en getailleerde mantelpakjes. Voor heel wat mannen geldt voor een deel hetzelfde - Brighton is de Britse homostad bij uitstek. Homo's (m/v) hebben evenwel geen eigen strand; ze bevinden zich overal en voelen zich in heel Brighton opvallend goed thuis.

Eigenlijk begon het allemaal een dikke eeuw geleden, toen Sir John Floyer, doctor in de geneeskunde, volop de heilzame werking van zeewater prees. De arts raadde zijn welgestelde patiënten aan om naar badplaatsen te trekken. De rijke Britse klasse had mettertijd wat last gekregen van zogeheten 'welzijnskwaaltjes': stress, depressie, moedeloosheid. Hun medicijn vonden ze in een verblijf aan de kust. Tot vóór pakweg 1880 had de kust helemaal niets met ontspanning te maken. Aan de kust woonden vissers, havenarbeiders, schippers. de zee werd gezien als werkgever, als voedselleverancier en als 's lands bescherming tegen vijandige troepen.

Dankzij de stoomboot keerde het tij echter sneller dan verwacht. Tot in het begin van de negentiende eeuw waren kustplaatsen moeilijk bereikbaar. Het vervoer (paardenkoetsen) was duur en niet bepaald comfortabel. Met de stoomboot verliep de tocht erheen veel vlotter en dus nam het aantal, voornamelijk welgestelde, passagiers toe. Brighton werd een geliefd oord voor de aristocratie. De internationale uitstraling van het Royal Pavilion, de heimat van de megalomaan verklaarde King George, was daar toen al niet vreemd aan. Het aanleggen van die stoomboot stelde natuurlijk problemen. Meestal stapten de passagiers vlak voor de kustlijn over in een sloep die hen naar het strand bracht. In die sloep wilde het nogal eens schommelen, en soms volgde er dan een plons in het water. In sommige kustplaatsen werden de passagiers, letterlijk, op de rug van een drager aan wal gedragen. Vergeet niet dat een uitstap toen met meer en zwaardere bagage (paarden en personeel inbegrepen) gepaard ging dan nu. Samsonite bestond nog niet. E

Gezien deze praktische problemen werd er voortdurend naar betere 'ontvangstmogelijkheden' gezocht. En dus werd de kuststrook van Zuid-Engeland een opeenvolging van aanlegkades. Van Dover naar Folkstone, van Hastings naar Eastbourne over Bexhill en St.-Leonards, van Brighton naar Worthing, van Worthing naar Bognor, en ga zo maar door. De komst van een spoorwegnetwerk maakte de pieren als aanlegsteiger echter weer overbodig. De pier werd de promenade van plezier. Met eetkraampjes, kermisattracties, mallemolens en muziekkiosken.

Tot de oorlogsjaren ging dat goed, daarna ging het prestige van de pieren pijlsnel naar beneden, en begonnen ze te lijden onder verwaarlozing.

"Niet naar beneden kijken. Blik vooruit", roept Maureen, een van de vier voltijdse personeelsleden van de Brighton West Pier Trust. De Trust is een stichting die in het leven geroepen werd om toe te zien op de restauratie van de West Pier. Maureen geeft me een exclusieve rondleiding over de bouwvallige promenade. De pier heeft een lengte van bijna 400 meter; onder ons klotst de zee. Door de gespleten, afgeknapte en door mos, wind en het zilte water aangetaste planken en pijlers heen zie ik de golven dansen. We hebben een life-jacket aan, en een steenharde bouwvakkershelm op het hoofd. De glibberige planken zijn bedekt met kilo's duiven-en meeuwendrek; overal liggen rottende vogelkadavers. De Brighton West Pier is al sinds 1975 gesloten en niet meer toegankelijk voor het publiek. Op het eerste gezicht is de pier inderdaad niet meer dan een ruïne. Eenmaal in het paviljoen - dat is de grote, op oosterse bouwkunde geïnspireerde kiosk helemaal achteraan - ziet alles er gelukkig een stuk minder erg uit. Het dakgebinte staat nog stevig, en het is niet moeilijk om je de vergane grandeur van de kiosken weer voor de geest te halen. De West Pier is één groot overdekt terras op het water. Op de muur prijkt in grote letters 'Laughterpark'. Meer dan het opschrift blijft er van het voormalig spiegelpaleis jammer genoeg niet meer over. De ramen zijn verbrijzeld, het hout lijkt rot ("blijf van de reling!"), en de stank is niet te harden. Pakweg honderd jaar geleden was deze pier een gaanderij voor de aristocratie; voor rijke burgers die wilden genieten van de zeelucht en hier paradeerden om 'te zien en gezien te worden'. Aan het water zitten was niet genoeg, de welgestelden wilden, net als die grote mijnheer uit de geschiedenis, over het water kunnen lopen.

Maureen: "Er kwam een restaurant. Een concerthal. Een theaterzaal. Er is zelfs een tijd een rolschaatspiste geweest. Wist je dat Charlie Chaplin hier nog opgetreden heeft? De paviljoenen of kiosken pasten zich aan de tijd aan. Elke modegril werd gevolgd. Tot er in de jaren '70 geen interesse meer was, toen is de verloedering ingetreden. Maar nu is het treuren gestopt. Tegen 2002 zal deze Queen of the Piers, dankzij het geld van Lottery Fund, English Heritage en Brighton Council, er weer even elegant uitzien als in 1916, het jaar dat de aanleg werd voltooid. Hoeveel de restauratie zal kosten? We hebben 34 miljoen pond (bijna twee miljard frank) samengebracht. Jazeker, de stichting levert goed werk. En er is al veel restauratiewerk uitgevoerd, maar dat zie je niet omdat zich dat voor een belangrijk deel onder water heeft afgespeeld. Dáár dreigen immers de grootste gevaren. Want kijk eens hoe de zee knagen kan. Zo'n pier bevindt zich in de moeilijkste, zeg maar vijandigste weers-en bodemonstandigheden. Het zout, de wind, de kracht van de goven, de woede van de zee... Maar goed, nog even en de pier wordt weer sterk genoeg bevonden. Geloof me, over twee jaar stráált de West Pier weer. En is Brighton een koningin rijker."

Margot Vanderstraeten

Algemene informatie over toerisme in Brighton is te vinden op de website www.tourism.brighton.co.uk

Bellen kan ook:

tel. 0044-1273.29.25.89 en 0044-1273.29.26.03.

het is onderverdeeld in sociale klassen

Naar Brighton (voor het Festival?) en terug

* In Brighton raken kan per boot of met de trein, door de Eurotunnel. Reserveren voor de trein kan via internet, maar wie voor de aantrekkelijkste tarieven gaat, kan beter bellen. Let op de interessante weekendtarieven.

De treinpassage door de Eurotunnel (Calais-Folkstone) duurt 25 minuten. Vanaf Folkestone is het nog tweeëneenhalf uur rijden, via de snelweg naar Londen en vervolgens de M23/A23 naar Brighton. Minder snel maar mooier en gezellig is de kustroute langs de pieren van Zuid-Engeland.

Als u voor de oversteek de Noordzee liever recht in de ogen kijkt, biedt onder meer Hoverspeed snelle mogelijkheden, zoals: Oostende-Dover met de Seacat in minder dan twee uur, en Calais-Dover met de Seacat in vijftig minuten. En wilt u er alsnog een belevenis van maken - die binnenkort voorgoed tot de meer spectaculaire scheepvaartsgeschiedenis zal horen - doet u Calais-Dover met de Hovercraft in 35 minuten. Tot eind juni zijn er nog scherpe aanbiedingen voor een 72-uur retour: 5.550 frank met auto en maximaal negen personen. Hebt u er een kleine extra voor over, dan kunt u nu ook van een '1st class service' genieten.

Trein: tel. 02/717.45.00, internet www.eurotunnel.com

Hoverspeed: alle info over tarieven bij uw reisbureau of op tel. 059/55.99.11/12, internet: www.hoverspeed.co.be

* De hele maand mei viert Brighton zijn bekende internationale kunstenfestival. De stad wordt dan omgetoverd tot één groot podium voor allerhande kunstdisciplines. Meer dan negenhonderd evenementen trekken bezoekers van over heel de wereld aan om er te genieten van klassieke concerten, theater, dans en tentoonstellingen. Plaatselijke kunstenaars openen hun huizen, je kunt kiezen voor een rondleiding achter de schermen van de theaters of een ongewoon bezoek aan de Victoriaanse riolen (!). Dansen op het strand behoort tot de gewoonste dingen die er zijn in Brighton.

Voor een samenvatting van het programma, zie internet: www.brighton-festival.org.uk

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234