Dinsdag 07/12/2021

Phillip Noyce verfilmt klassieker van Graham Greene

de geschiedenis blijft 'the quiet american' achtervolgen

Londen

Van onze verslaggever ter plaatse

Jan Temmerman

In The Quiet American, de nieuwe film van regisseur Phillip Noyce, wordt het verhaal verteld van de Engelse London Times-journalist Thomas Fowler (rol van Michel Caine), zijn Vietnamese minnares Phuong (rol van Do Thi Hai Yen) en de Amerikaanse ontwikkelingshelper Alden Pyle (rol van Brendan Fraser), die op zijn beurt heel erg verliefd wordt op de mooie Phuong. Deze romantische driehoeksverhouding situeert zich anno 1952 in Saigon. Het is de periode waarin Vietnam zijn onafhankelijkheid tracht te bevechten tegen de Franse koloniale overheersing, terwijl Amerika voor de regio van Zuidoost-Azië de theorie van het domino-effect begint te ontwikkelen: als één land 'valt' voor het communistische ideeëngoed, zullen ook de andere landen volgen. Dat is dus de reden waarom de idealistische Alden Pyle, de 'quiet American' uit de titel, graag zou zien dat Vietnam voor 'de derde weg' kiest, namelijk die tussen het Franse kolonialisme en het communisme in.

In de loop van het verhaal zal Times-correspondent Fowler ontdekken dat het zogenaamde 'ontwikkelingswerk' van die Pyle in feite een dekmantel is voor Amerikaanse politieke inmenging. Als er in Saigon een bloedige bomaanslag wordt gepleegd, waarbij vrouwen en kinderen gedood worden, wil journalist Fowler absoluut te weten komen wie verantwoordelijk is voor die terreurdaad. En dat zou wel eens dezelfde man kunnen zijn die er met zijn geliefde Phuong vandoor dreigt te gaan...

De film is gebaseerd op de gelijknamige roman van Graham Greene uit 1955. Het boek was in die mate profetisch dat Greene, die zelf in Vietnam gewoond heeft en naast zijn schrijfwerk voor de Britse geheime diensten actief was, toen al leek te beseffen dat de Amerikanen in Vietnam aan een buitenlands avontuur wilden beginnen dat hen later bijzonder zuur zou opbreken. Maar voor het zover was, werd de roman van Graham Greene een eerste keer verfilmd, namelijk in 1958 door de Amerikaanse regisseur Joseph L. Mankiewicz, met Michael Redgrave in de rol van de Engelse journalist en Audie Murphy als de Amerikaanse 'do-gooder' Pyle. Alleen al de vermelding van die eerdere adaptatie werkt als een rode lap op de Australische regisseur Phillip Noyce, die zijn verfilming van The Quiet American onlangs op het Filmfestival van Londen kwam presenteren: "De versie uit 1958 was een perversie. Men heeft toen het einde veranderd, zodat de Amerikaan geen enkele verantwoordelijkheid draagt. Het is allemaal een communistisch complot. De communisten slagen er zelfs in de Engelse journalist om de tuin te leiden zodat hij dénkt dat de Amerikanen het gedaan hebben en daarom ook meewerkt aan de moordaanslag op Pyle. Maar het was allemaal opgezet spel van de communisten. Wel, dát is pas een grote, zeg maar enorme verandering van het oorspronkelijke verhaal." Dat verklaart dus ook waarom Graham Greene indertijd niet te spreken was over de Mankiewicz-verfilming van zijn boek. "De aanpassingen zijn toen gebeurd in overleg met de CIA. In de Viking-boekeditie van The Quiet American is nu trouwens een brief opgenomen van de Amerikaanse officier Edward Lansdale. Dat was de CIA-agent die volgens sommigen als inspiratie voor het personage van Alden Pyle gediend heeft, maar Graham Greene heeft dat altijd ontkend. Hoe dan ook, in 1956 werd er gecorrespondeerd tussen regisseur Mankiewicz en Lansdale, waarbij die laatste liet weten dat hij kon helpen bij het vinden van de geschikte locaties in Vietnam. Maar tegelijk suggereerde hij dat het een goed idee zou zijn om het einde van het boek te veranderen. Dat is dus inderdaad gebeurd. De voorgestelde aanpassingen die in de brief van Lansdale stonden, zijn zo in het scenario van Mankiewicz terechtgekomen."

De Australische regisseur Phillip Noyce brak in 1989 door met de thriller Dead Calm, die de carrière van Nicole Kidman lanceerde. Sindsdien draaide hij voor de grote Hollywood-studio's allerlei films, zoals de politieke thrillers Patriot Games en Clear and Present Danger, allebei met Harrison Ford, de erotische thriller Sliver met Sharon Stone, de actiefilm The Saint met Val Kilmer en de lugubere thriller The Bone Collector met Angelina Jolie en Denzel Washington. Ondanks die indrukwekkende staat van dienst heeft het Phillip Noyce heel wat moeite gekost om The Quiet American in de (Amerikaanse) bioscopen te krijgen. Dat zal binnenkort, op beperkte schaal, dan toch gebeuren om de kansen op mogelijke Oscar-nominaties (bijvoorbeeld voor de vertolking van Michael Caine) veilig te stellen. Begin volgend jaar zou dan een zogenaamde 'wijde' release volgen.

De aarzeling van de Amerikaanse distributeur Miramax heeft nog maar eens te maken met het gewijzigde opinieklimaat in de VS na 11 september. Volgens sommigen zou de politieke achtergrond van The Quiet American, namelijk de stilaan zichtbaar wordende inmenging in Vietnam, beschouwd kunnen worden als een kritiek op het Amerikaanse imperialisme, zeker op het moment dat president Bush zo'n duidelijke oorlogstaal spreekt. Anderen beweren dan weer dat het bioscooppubliek geen zin heeft om nog maar eens beelden van een bloedige bomaanslag te zien. Van zijn kant kan regisseur Phillip Noyce wel begrijpen dat het een en ander inderdaad nogal gevoelig ligt, vooral omdat het Amerikaanse personage van Alden Pyle in de film betrokken is bij activiteiten die moeilijk anders dan als 'terroristisch' kunnen worden omschreven en waarbij veel onschuldige Vietnamese slachtoffers vallen.

De ironie van de geschiedenis wil dat de allereerste testscreening van (een nog ruwe montage van) de film The Quiet American gebeurde op maandagavond 10 september 2001. "Audience reaction was OK", verklaarde Miramax-baas Harvey Weinstein. De volgende ochtend maakte regisseur Noyce zich klaar om in New York met de Miramax-ploeg de resultaten van die eerste preview te bespreken. De vergadering werd uiteraard verdaagd.

The Quiet American wordt in het voorjaar 2003 in de Belgische bioscopen verwacht.

'De versie uit 1958 was een perversie. Men heeft toen het einde veranderd, zodat de Amerikaan geen enkele verantwoordelijkheid draagt'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234