Donderdag 21/01/2021

Philip Roth kondigt eigen afscheid aan

De Amerikaanse schrijver Philip Roth hangt zijn pen aan de wilgen. 'Ik ben klaar met mijn oeuvre', zo heeft de 79-jarige Roth laten weten. 'De schrijfdrang is weg.'

Zestig jaar lang nam Philip Roth elke dag hondstrouw aan zijn werktafel plaats. Nu is Amerika's beroemdste levende auteur uitgeschreven. Op zijn 79ste kondigt Philip Roth via een sluipweg zijn pensionering aan. Het Franse tijdschrift Les Inrockuptibles kreeg de primeur op een schoteltje aangeboden, toen het Roth in New York onlangs sprak over de pas verschenen Franse vertaling van Nemesis (2010).

Aan journaliste Nelly Kaprièlian bekende de altijd zo productieve Roth dat hij niet meer schrijft. "Om eerlijk te zijn, ik ben klaar", zo verklaarde de eeuwige Nobelprijskandidaat. "Nemesis zal mijn laatste roman zijn. Kijk naar E.M. Forster: hij stopte met het schrijven van romans toen hij veertig was. En ik, die de ene roman aan de andere bleef rijgen, heb de laatste drie jaar niets meer geschreven. Ik werk momenteel liever aan mijn archieven om ze aan mijn biograaf te kunnen overhandigen."

Amerikaanse media pikten dit weekend het ophefmakende nieuws op. Het magazine Salon.com legde de quotes voor aan Roths uitgever Houghton Mifflin. Vicedirecteur Lori Glazer bevestigde het literaire afscheid van Roth. Maar zijn agent Andrew Wylie, die het hele Roth-oeuvre in portefeuille heeft, weigerde alle commentaar.

Roth verwierf roem als taboedoorbreker en chroniqueur van "de seksueel bevrijde Jood in naoorlogs Amerika". Hij heeft intussen een klassieke status. Roths romans kregen, als enige levende Amerikaanse auteur, een ereplek in de Library of America, aan de zijde van Mark Twain en Ernest Hemingway.

Na eenendertig boeken en elke Amerikaanse literaire prijs van faam op zijn conto, zegt Roth nu dat hij vermoeid is. Het schrijven staat hem zelfs ronduit tegen: "Ik wil niet meer lezen, niet meer schrijven én niet meer praten over literatuur", vertelt de auteur van onder meer Portnoy's Complaint (1969) en American Pastoral (1997). "Ik heb mijn hele leven aan de roman gewijd: ik bestudeerde hem, ik gaf er les over, ik schreef er en ik las er. De rest heb ik verwaarloosd. Dat is nu genoeg! Het fanatisme om te schrijven is verdwenen."

Bovendien vindt Roth dat hij niet langer zijn oude niveau haalt: "Ik denk niet dat een boek meer of minder iets aan mijn oeuvre zou toevoegen. Waarschijnlijk zou het toch mislukt zijn. Wie zit er te wachten op een middelmatig boek?" De laatste romans van Roth kregen een fluctuerend onthaal bij de Amerikaanse critici. Sterfelijkheid, lichamelijk verval en tanende seksuele appetijt bleken bijvoorbeeld alomtegenwoordig in Everyman (2006), Exit Ghost (2007) en The Humbling (2009).

Ongeloof

Roth nam de beslissing om de handdoek in de ring te werpen na herlezing van zijn eigen oeuvre, te beginnen met zijn laatste roman Nemesis. "Eerst las ik mijn lievelingsauteurs als Dostojewski, Toergenjev en Hemingway. Daarna wou ik weten of ik mijn tijd had vergooid. Ik las door tot ik er genoeg van had, zo ongeveer tot bij Portnoy's Complaint, dat ik onvolmaakt vond. Maar verder is mijn oeuvre wél geslaagd", oordeelt Roth in Les Inrocks. "Ik dacht aan de woorden van bokser Joe Louis: 'Ik heb er het beste van gemaakt met wat ik had.' Dat is exact wat ik over mijn werk kan zeggen: ik heb er beste uitgehaald."

Roth, die afwisselend in New York woont en in zijn afgelegen schrijfhonk in Connecticut, heeft al vaker gealludeerd op zijn afscheid. In eerdere interviews zie hij dat hij helemaal geen fictie meer tot zich nam. En in Exit Ghost uit 2007 zwaaide hij definitief zijn alter ego Nathan Zuckerman uit. Literaire collega's reageren evenwel met ongeloof over Roths demarche. Schrijfster Cynthia Ozick, goed bevriend met Roth, reageert: "Een auteur die stopt met schrijven terwijl hij nog ademt, verklaart zichzelf al postuum."

Toch houden we best nog een slag om de arm. Roth staat er voor bekend interviewers in het ootje te nemen en enige ambiguïteit te cultiveren. Een recent interview in Le Monde, ook al naar aanleiding van Nemesis, laat een iets ander geluid horen. Wie is de echte Philip Roth? "Dat moet je aan de interviewers vragen, en ze aan de tand voelen over hun vragen en veronderstellingen", zegt hij daar. "Om te beweren dat Nemesis mijn testament zal zijn en mijn afscheid aan de literatuur, gezien ik niets meer gepubliceerd heb: daar zit toch teveel lyriek in. Het is een roman, gewoon een roman." Houdt Roth nog een poortje open?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234