Zondag 11/04/2021

Philip Levine, dichter des vaderlands van de VS Poëet van de arbeidersklasse

De 83-jarige Philip Levine is de nieuwe Poet Laureate van de VS. Een verrassend dichter, want pas op zijn veertigste, hij werkte toen nog in een autofabriek in Detroit, werd Levine door het dichten gegrepen.

Levine werd geselecteerd uit een lange lijst genomineerden door James Billington, voorzitter van de Library of Congress, die zijn keuze als volgt verwoordde: "Ik vind hem een enorme ontdekking, want hij leerde me een hele nieuwe wereld kennen die ik nooit eerder geassocieerd had met poëzie."

"Hij is de staatsdichter, zo je wilt, van het industriële kernland", aldus Billington. "Het is een op-en-top Amerikaanse stem. Ik weet niet of je in andere landen poëzie van die kwaliteit aantreft over de gewone werkmens." Verwijzend naar de ironische en bescheiden inborst van Levine, zei Billington: "Dat speelde niet echt mee in de keuze, maar hij voelt niet de behoefte om te poseren die we allemaal wel in zekere mate voelen. Hij heeft dat goed onder controle."

De schrijver van ongeveer twintig bundels poëzie en de winnaar van de Pulitzerprijs 1995 voor zijn boek The Simple Truth is 83 en is daarmee een van de oudste Amerikaanse dichters des vaderlands ooit. Maar hij klinkt veel jonger. "Ik voel me ook goed", zegt hij. Hij schrijft nog altijd en put veel inspiratie uit de poëzie van Thomas Hardy. "Er schuilt zo ongelofelijk veel nederigheid in zijn werk", zegt Levine. "Hij bleef schrijven tot zijn dood, toen hij bijna 90 was."

"Maar ik ben niet meer zo goed als vroeger", vindt Levine van zichzelf. Hij verwijst daarbij naar zijn werk van het voorbije jaar. "Ik tref meer energie aan in mijn vroege werk. Meer dash, meer boosheid. Boosheid was een belangrijke drijfveer voor mijn werk toen. Nu is die vervangen door ironie, denk ik, en liefde."

Levine groeide op in Detroit, op een moment dat dat nog een 'vitale stad' was. Zijn ouders waren immigranten uit Rusland, maar om de een of andere reden vertelden ze hem dat hij van Spaanse afkomst was. Als jonge man raakte hij dan ook gefascineerd door het Spaanse anarchisme en de Spaanse burgeroorlog, die nog altijd opduiken in zijn gedichten. Levines vader stierf toen hij vijf was, en het gezin had moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Voor hij zich op de poëzie wierp deed Levine een resem "onnozele baantjes", zoals hij zelf zegt. Hij bouwde versnellingsbakken voor Cadillac, werkte in een fabriek van Chevrolet en bestuurde een vrachtwagen voor Railway Express. Zijn vroege gedichten, vaak bestaande uit korte regels van zeven lettergrepen, waren ruwe, nuchtere evocaties van het leven van arbeiders en hun leefomgeving.

De thema's van Levine zijn in de loop der jaren niet wezenlijk veranderd - hij blijft bij uitstek een stedelijk dichter. Vele van zijn gedichten van nu zijn narratieve, anekdotische elegieën over die verdwenen wereld van de arbeidersklasse. En zoals het titelgedicht van zijn met een Pulitzerprijs bekroonde bundel aangeeft, vindt hij diepe schoonheid terug in de meest alledaagse geneugten, zoals eten.

Can you taste

what I'm saying? It is onions or potatoes, a pinch

of simple salt, the wealth of melting butter, it is obvious,

it stays in the back of your throat like a truth

you never uttered because the time was always wrong...

De vroege gedichten van Levine waren formeler, ongetwijfeld omdat hij als jonge man studeerde met eminente formalisten zoals Robert Lowell, John Berryman en Yvor Winters, maar ook om de vormeloosheid van zijn leven toen te compenseren.

"Ik weet niet waarom het zo lang geduurd heeft", zegt hij. "Die ongedwongenheid en vrijheid kwamen er toen ik orde in mijn leven bracht. Ik trouwde, vond een baan - geen goede baan maar een baan." Hij doceerde Engels en schrijftechniek aan de California State University in Fresno. Toen hij de 40 voorbij was, werd hij aangegrepen door de tederheid in de poëzie van anderen, en hij dacht: "Waarom is er niet meer tederheid in mijn eigen werk?"

Zijn jongste werk zit vol van die tederheid en van een Hardyachtige nederigheid. Hij mag dan nog altijd gefascineerd zijn door poëzie, toch relativeert hij het belang ervan. In een gedicht uit 1999 getiteld 'He Would Never Use One Word Where None Would Do' besluit hij:

Fact is, silence is the perfect water:

unlike rain it falls from no clouds

to wash our minds, to ease our tired eyes,

to give heart to the thin blades of grass

fighting through the concrete for even air

dirtied by our endless stream of words.

Strikt genomen heeft de poet laureate in het jaar dat hij de titel draagt weinig officiële verplichtingen, maar de laatste tijd zetten staatsdichters vaak projecten op om gedichten populairder te maken bij het grote publiek. Levine speelde met de gedachte om een project voor te stellen waarbij mensen suggesties kunnen doen voor het lelijkste gedicht. "Ik wist dat de Library of Congress dat maar niks zou vinden", zegt hij. "Maar ik probeerde iets lichts en humoristisch te bedenken, om mensen er toe aan te zetten poëzie niet al te ernstig op te vatten."

Hij zou gaan voor spotjes van vijf of tien minuten waarin dichters kunnen voorlezen uit hun werk op de radio, en hoopt "een enorm aantal vergeten dichters" in ere te herstellen. "Ik ken heel veel gedichten die ik prachtig vind maar waarvan de meeste mensen nog nooit gehoord hebben", zegt hij. "Sommige zijn echt schitterend."

Hij had niet echt de ambitie om dichter des vaderlands te worden, maar toch vond hij het fijn om na zo'n lange carrière erkenning te krijgen. "Hoe moet ik dat uitleggen? Het is zoals de Pulitzer winnen", zegt hij. "Als je dat te serieus neemt, dan ben je een idioot. Maar als je dan kijkt naar de namen van andere dichters die hem gewonnen hebben, dan zitten daar serieuze kleppers bij. Niet allemaal - ik noem geen namen - maar de meeste wel. Mijn uitgever was in de wolken, en mijn vrouw was helemaal door het dolle. Dat was al een poosje niet meer gebeurd."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234