Maandag 23/09/2019

Peter Terrin hoopt op dubbelslag na AKO

Kan AKO-winnaar Peter Terrin met zijn roman Post Mortem ook de Gouden Boekenuil binnenharken? Dat is vanavond de hamvraag in de Gentse Vooruit. Maar de kaarten liggen gunstig voor Oek de Jong én Tommy Wieringa.

Lokken literaire prijzen nog wel eens polemisch gekissebis uit? In de aanloop naar de uitreiking van de Gouden Boekenuil en Libris overheerst gezapigheid. Niemand zet de voet dwars over de keuzes van de jury. Bijna zou je gaan verlangen naar het tijdperk toen Jeroen Brouwers de trom roffelde en met welgemikte woorden "het circus der ijdelheden" hekelde. Hooguit lees je enig gekrakeel over de keuze van de Uilwinnaar, zoals vorig jaar bij David Pefko, een lucky shot voor een matig boek.

Misschien moet de Gouden Boekenuil vanavond maar eens een pittig statement uitspreken over de staat van de Nederlandse letteren. Juryvoorzitster Fried'l Lesage beperkt zich voorlopig tot het uitlokken van een hoerastemming over de vijf genomineerde boeken. "De jury vindt het een positieve evolutie dat er het voorbije jaar meer kwaliteit werd uitgegeven", lezen we droogjes. Naar een gemotiveerd juryverslag met een helikopterblik op het Nederlandstalige literatuurlandschap en de 380 gelezen boeken, is het vergeefs zoeken. Iets waar de Librisjury met scherp geslepen pen wél werk van maakt (zie kaderstuk). De geanimeerde debatten vinden plaats in de coulissen, bij de lezersjury onder commando van Bent Van Looy. Of is de impact van de Gouden Boekenuil zachtjes geslonken sinds het ontbreken van een rechtstreekse Canvasuitzending (er is gelukkig een onlinestream op Cobra.be)?

De shortlist van dit jaar oogt bezwaarlijk avontuurlijk. Vier van de vijf genomineerden lagen in de lijn der verwachtingen: Arnon Grunberg, Peter Terrin, Tommy Wieringa en Oek de Jong. Het koekoeksjong in het rijtje is ook het enige non-fictieboek op de lijst: Marja Vuijsje met Ons kamp. Een min of meer Joodse geschiedenis. Toch had Koen Peeters met zijn Rwanda-docuroman Duizend heuvels ook zijn plek verdiend, net als Christiaan Weijts, die met Euforie een intellectueel gevleugelde architectenroman afleverde. Weijts mag maandag herkansen bij de Libris. Maar wie krijgt vanavond nu de Uil-cheque van 25.000 euro in de handen gedrukt?

Literaire god

Met de 'architectenroman' De man zonder ziekte kan Arnon Grunberg voor de derde maal de Gouden Boekenuil opstrijken, na bekroningen in 2002 voor Lof der zotheid en in 2007 voor Tirza. Toch is De man zonder ziekte - over een Zwiterse architect van Indiase afkomst die nietsvermoedend verstrikt raakt in de fuik van het Midden-Oosten - een veeleer bescheiden Grunberg. Het juryverslag spreekt over "een stilistisch meesterwerk" en "de verscheurende schepping van een literaire god". Ietwat overdreven. Dit is een sterke Grunberg, maar wel één volgens het boekje. Puntige zinnen, strakke oneliners en uitgebeende dialogen zijn de specialiteit van het huis. De jury weet wat haar te doen staat als ze op veilig wil spelen. "Zelfs als hij een dipje zou hebben, drijft hij nog altijd boven", liet Lesage zich op Radio 1 ontvallen. "Het boek schiet uit de startblokken als een ruimteveer, om dan op te branden in de dampkring", schreef een lid van de lezersjury.

Acht jaar lang werkte Oek de Jong aan Pier en oceaan, een tweedelig epos van ruim 800 bladzijden. Hoofdfiguur in deze autobiografisch geïnspireerde familieroman, die zich afspeelt tussen De Jongs geboortejaar 1952 en 1971, is Abel Roorda. Hij ontworstelt zich aan de knellende touwen van een protestantse burgerafkomst. Tot hij naar Amsterdam trekt om er voor het kunstenaarschap te kiezen. Nergens wordt Pier en Oceaan een bitse afrekening: er schuilt mededogen in deze coming-of-ageroman. Voor mooischrijverij ben je bij De Jong evenwel aan het verkeerde adres. Toch is dit een stuwende vertelling, in "een uiterst zintuiglijke taal", aldus de jury. Niet voor niets is 'water' het leitmotief. Het boek is intussen een bejubelde bestseller in Nederland. Enkel Arjan Peters sabelde het in de Volkskrant parmantig neer: "In Pier en oceaan gaat het achthonderdtweeëndertig pagina's lang van kabbel, zaag, gaap en oeke-tjoek." In Vlaanderen is Pier en oceaan een ver-van-mijn-bedshow. Maar kan de Gouden Boekenuil omheen dit oer-Hollandse epos?

Outsider

Toch zijn alle ogen vanavond gericht op Peter Terrin, de enige Vlaming op de shortlist. Kort na zijn AKO-triomf in oktober verkaste hij van De Arbeiderspers (waar Post Mortem nog is verschenen) naar De Bezige Bij en schafte hij zich met het winnaarsloon een sportbolide aan. Zure gezichten dus bij zijn ex-uitgever, die hem heden nog naar de uitreiking moet vergezellen. Met zijn zesde roman Post Mortem vond Terrin een inventieve manier om te reflecteren over het schrijven, via alter ego Emiel Steegman. Die werkt aan een roman over een zekere T, terwijl zich ook een biograaf gaat mengen.

Tegelijkertijd verwerkte Terrin een pijnlijke persoonlijke problematiek: het herseninfarct van zijn dochtertje, de coma en het moeizame revalidatieproces. Feit en fictie spelen in Post Mortem voortdurend haasje-over, de roman is een gigantisch spiegelpaleis. Post Mortem is wellicht iets te hermetisch én soms nodeloos complex om alle juryleden over de streep te trekken.

De 57-jarige Marja Vuijsje is met Ons kamp de outsider van het gezelschap: de enige genomineerde vrouw met het enige non-fictieboek. In Ons kamp vertelt ze met veel pudeur de geschiedenis van haar grootouders die in Sobibor werden vergast, terwijl twee van hun kinderen in Auschwitz omkwamen. Vuijsje putte uit het relaas van de vier overlevende zonen (onder wie haar vader) voor haar journalistieke, nuchtere reconstructie. Lange tijd ergerde ze zich aan zijn verhalen over trombonespelen in Auschwitz, tot ze besefte dat ze dit ooit moest opschrijven. In Nederland kreeg dit boek veel armslag, maar bij ons moet je Ons kamp in de boekhandel met een vergrootglas zoeken. Vuijsje is beduusd over de nominatie: "Ik vraag me of ik wel wil winnen met dit boek", zei ze in Humo. Ondanks de onmiskenbare kwaliteiten lijkt Vuijsje geen eerste keus voor de Gouden Boekenuil-jury. Of werpt historicus en jurylid Marc Reynebeau zijn gewicht in de schaal?

Voor Tommy Wieringa slaat vanavond het uur U. Nominaties genoeg, maar een literaire prijs van envergure ontbreekt op zijn palmares. Met Dit zijn de namen toonde hij een groots staal van zijn veelzijdig én ambitieus schrijverschap. Twee verhaallijnen kruisen elkaar. Vooreerst is er een groep verwilderde vluchtelingen die opduiken in een grensstad in de steppe en er angst en onrust zaaien. Duister en somber, vol onverhoedse dreigingen, ontrolt zich deze vertelling, een bijbelse Exodus waardig. Daarnaast is er het gedesillusioneerde leven van politiecommissaris Pontus Beg in het wegkwijnende grensstadje Michailopol, die de migranten laat oppakken. "IJzingwekkend goed boek, virtuoos geschreven", oordeelde Daniëlle Serdijn in de Volkskrant. Maar Cutting Edge sprak van een geforceerde ontknoping en een zoetsappig slot. Stilistisch bevat deze filosofische parabel nochtans meerdere pareltjes. De Gouden Uil voor Tommy Wieringa zou een daad van rechtvaardigheid zijn, ook omdat dit boek je het langst bijblijft én thematisch uitdaagt.

www.degoudenboekenuil.be

Elvis Peeters reikt naar de Libris

Elvis Peeters doet het de laatste tijd voortreffelijk bij Nederlandse jury's, maar telkens weer ontglipt hem het ereschavotje. Nu is hij met zijn roman Dinsdag de enige Vlaming op de zeskoppige shortlist van de prestigieuze Libris Literatuurprijs 2013. Gaat Peeters maandagavond in het Amsterdamse Amstel Hotel met de 50.000 euro aan de haal? In Dinsdag vertelt Peeters het verhaal van een 76-jarige ex-huurling die zonder scrupules terugblikt op zijn bestaan en daarbij de minder fraaie kantjes niet schuwt. Eerder bereikte Peeters met Dinsdag al de toplijst van de AKO Literatuurprijs, die uiteindelijk aan Peter Terrin toeviel.

Peeters moet minstens drie kleppers weerstaan, namelijk Arnon Grunberg, Oek de Jong en Tommy Wieringa, alledrie nog in de running voor de Gouden Boekenuil. Verder zijn er nominaties voor Euforie van Christiaan Weijts, ook al een architectuurroman, en het minimalistisch geschreven Dorst van Esther Gerritsen, over de weerbarstige relatie tussen een ongeneeslijk zieke moeder en haar dochter. Weijts'gewaagde werkstuk is razend knap, maar bij momenten iets te veel een vehikel voor maatschappelijk commentaar.

De Librisjury verstouwde 170 romans. Ze merkte in het proza-aanbod van 2012 "een tendens om het individu te situeren in een absurde, amorfe of bureaucratische wereld: een buitenstaander die een eenzame strijd voert en onontkoombaar ten onder gaat." In het soms schampere en geestige juryrapport wordt ferm uitgehaald naar de talloze 'Ikea-romans', boeken die heel geforceerd, 'met een handleiding', geschreven lijken. Dus werd "met regelmaat verlangd naar een robuust, ouderwets, ambachtelijk meubelstuk". Dat bleek gelukkig in zesvoud voorradig. (DL)

www.librisliteratuurprijs.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234