Maandag 25/10/2021

Peter Safar ademt niet meer

Uitvinder van de mond-op-mondbeademing 'wilde altijd goeddoen voor de wereld'

Brussel

Eigen berichtgeving

Armand Plottier

'De Dood is niet de grote vijand, af en toe heeft hij hulp nodig met zijn timing" was een van de gevleugelde uitspraken van Peter Safar, de Oostenrijkse dokter die als de vader van de mond-op-mondbeademing beschouwd wordt. Safar overleed zondag op 79-jarige leeftijd in zijn Amerikaanse woonplaats Mount Lebanon, nabij Pittsburg.

Hoewel Safar 400 publicaties in vaktijdschriften en meer dan 30 boeken op zijn naam had, zal zijn naam wel ten eeuwigen dage aan 'the kiss of life' gekoppeld blijven. Zelf beschouwde hij zich niet als de ontdekker van de mond-op-mondbeademing, wel als de herontdekker ervan. In feite greep hij terug naar een techniek die volgens hem al in de bijbel beschreven werd. Ook in de 18de eeuw zijn er sporen van terug te vinden. Door de geschiedenis heen raakte de mond-op-mondbeademing echter in onbruik, wat meebracht dat slachtoffers met een hartstilstand vaak aan uiterst creatieve 'barbaarse' praktijken overgeleverd waren. De ongelukkigen werden achter een rennend paard gebonden, van een helling gesmeten of gegeseld.

Vanaf 1956 begon de in 1924 in Wenen geboren Safar samen met dr. James Elam met vrijwilligers te experimenteren en herontdekte hij dat je iemand opnieuw tot leven kunt wekken door hem lucht via de mond in te blazen. Uit Safars onderzoeksresultaten, die in 1958 werden gepubliceerd, bleek dat die techniek voor betere resultaten zorgde dan de (destijds gangbare) methode van 'kloppen op de rug en in de lucht steken van de armen'.

Begin jaren zestig begon Safar 'zijn kunstmatige ademhaling' te combineren met het geven van hartmassages: het ritmisch indrukken van de borstkas om zo het hart weer te doen kloppen. Dat leidde tot het op punt stellen van de cpr-techniek (cardio pulmonaire resuscitatie), de reanimatietechniek die heden ten dage over de hele wereld wordt gebruikt. Safar ontwikkelde niet alleen de reanimatietechniek, in 1958 was hij ook de oprichter van de een van de eerste Amerikaanse intensive care-eenheden, die - nieuw voor die tijd - 24 uur per dag bemand waren. Met de Noorse drukker en speelgoedmaker Asmund Leardal ontwikkelde hij de reanimatiepop Resusci Anne, die nu nog steeds bij EHBO-opleidingen gebruikt wordt.

Dr. Herman Delooz, specialist urgentiegeneeskunde en professor emeritus van de KU Leuven, was een goede vriend van Safar. "Peter Safar leed aan kanker. Op het laatst kon hij geen piano meer spelen, wat hem veel verdriet deed. Ik onmoette hem voor het eerst in 1979, in San Francisco toen hij een sabbatjaar had. De Amerikanen brachten ons met elkaar in contact omdat wij veel gemeenschappelijke interesses zouden hebben. Wat klopte. Toen we voor de eerste keer samen gingen lunchen, zaten we 's avonds nog over geneeskunde te praten. Samen met de onderzoeker John Severinghaus en de cardioloog Max Weil heeft Safar, die in feite anesthesist was, in 1972 de Society of Critical Care opgericht. Nadat ik lid van die vereniging was geworden, heb ik Safar meerdere keren ontmoet, ook in België: in Leuven en in Brussel. In Brussel is hij trouwens gastprofessor geweest.

"In de jaren zestig kreeg Safar wel wat kritiek te verwerken. Zijn bevindingen over de mond-op-mondbeademening zou hij volgens zijn critici zonder de vereiste wetenschappelijke basis gelanceerd hebben. Safar heeft die kritiek ter harte genomen en trok zich zo gauw dat kon terug om de nodige research te verrichten. In 1979 richtte hij the International Resuscitation Research Centre aan de Universiteit van Pittsburg op. Een instituut dat enkel inkomsten verzamelde door aan research te doen. Dat hij voor dat risico - zijn inkomen was na die beslissing lang niet gegarandeerd - niet terugschrok tekent hem volgens mij."

Peter Safar was volgens Herman Delooz in de eerste plaats een boyscout in de goede zin van het woord'. "Hij wilde altijd goeddoen voor de wereld."

Safar werd driemaal genomineerd voor de Nobelprijs voor Geneeskunde. Tot vlak voor zijn overlijden bleef hij zoeken naar nieuwe manieren om de dood uit te stellen. Zo wilde hij een techniek ontwikkelen waarbij het lichaam enkele graden afgekoeld wordt om hersenschade te voorkomen bij slachtoffers die bewusteloos zijn. Volgens de vaktijdschriften ging het opnieuw om waardevol onderzoek. En alsof Safars curriculum nog niet genoeg gestoffeerd was, nog dit: volgens diverse bronnen was Safar ook een uitstekend danser. Met als specialiteit - hij kwam nu eenmaal uit Wenen - de wals.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234