Donderdag 17/10/2019

Pestgedrag bij rusthuisbewoners

Van achterklap over uitsluiting tot diefstal. Bejaarden moeten niet onderdoen voor kinderen wanneer ze medebewoners in het rustoord pesten. Nederland lanceert alvast een pestprotocol in verzorgingstehuizen. Ook bij ons leeft het probleem.

Het gegiechel wordt snel luider als een opmerking door de gemeenschappelijke ruimte van het rusthuis vliegt. De dame die er net binnenkwam ondergaat een behandeling tegen kanker waardoor haar handen en hoofd opzwellen. Het maakt haar een gemakkelijk voorwerp van spot, maar ze is niet de enige die pesterijen van de andere oudjes moet ondergaan. Kaartspelletjes worden plots vroeger georganiseerd om ongeliefde rusthuisbewoners uit te sluiten, kroketten worden gestolen uit het bord van wie zich niet aanpast aan de pesters.

"Je kunt stellen dat het lagere schoolpraktijken zijn", zegt Lieke Michiels van Kessenich, woordvoerder van het Nationaal Ouderfonds in Nederland over de verhalen die ze al hoorde. De vergelijking met kinderlijk gedrag blijkt ook uit onderzoek. Volgens een studie uit 2009 van de Radboud Universiteit in Nijmegen zou twintig procent van de rusthuisbewoners te maken krijgen met pestgedrag. Dat cijfer is even hoog als het aantal jongeren dat zegt wel eens last te hebben van pesters, bevestigt Gie Deboutte, voorzitter van Vlaams Netwerk Kies Kleur tegen Pesten.

Dat moet maar eens gedaan zijn, vinden ze in Nederland. Daarom lanceert het Nationaal Ouderenfonds een pestprotocol. Zover is het nog niet in Vlaanderen, maar ook hier leeft de pestproblematiek bij ouderen. "Het gebeurt in Vlaanderen ook wel eens dat iemand met een karretje tegen mevrouw Peeters rijdt omdat ze altijd uit de hoogte doet. Of dat iemand een mandarijn steelt van zijn buurvrouw omdat die elke week een verse maand krijgt van haar familie", weet Luc Van de Ven, klinisch ouderenpsycholoog van het UZ Leuven. "Sommige ouderen worden wijs, anderen hoegenaamd niet."

Armoezaaier

Toch wil Van de Ven de situatie niet dramatiseren. De fysieke pesterijen zijn volgens hem een uitzondering en de rest van de sociale spanningen zijn naar zijn mening niet anders dan die bij de jeugdbeweging of op de werkvloer. Met dat verschil dat het moeilijker ontsnappen is aan pestgedrag in het bejaardentehuis en dat je er in de meeste gevallen niet voor kiest daar met anderen samen te leven. Bovendien slaat in een omgeving waar mensen werken minder snel de verveling toe dan in een verzorgingstehuis.

Wie weinig om handen heeft, reageert bijvoorbeeld snel jaloers. En dat gebeurt bij ouderen om precies dezelfde reden als bij jongere mensen. Het is namelijk niet ongewoon dat in rusthuizen, waar meestal meer vrouwen dan mannen verblijven, ruzie wordt gemaakt om de aandacht van een mannelijke medebewoner. "Mensen denken dat het zot in de kop stopt zodra iemand zeventig is, maar dat klopt helemaal niet", verklaart Van de Ven. "Het ligt meer aan ons dat we zo naar oude mensen kijken dan aan henzelf."

Bij het geriatrisch centrum Damiaan in Tremelo bemerkt directeur Marc Vlaeminck ook soms jaloerse reacties, bijvoorbeeld wanneer een medebewoner een grotere kamer krijgt. Hij betwijfelt toch dat het pestgedrag problematisch is. "Er leven hier 460 mensen en ik hoor weinig pestverhalen. We hebben wel een voltijds psycholoog in dienst en vangen mogelijk pestgedrag ook op door ons tehuis op te delen in afdelingen per doelgroep."

Een poging om te ontsnappen aan een veelvoorkomende reden voor het pesten onder oudjes: het verschil tussen wat de ene nog wel kan en de andere al niet meer. De ouderen die pas naar het bejaardentehuis gaan als het fysiek echt niet anders meer kan, wekken frustratie bij op medebewoners die wel nog goed uit de voeten kunnen. Maar ook het verschil in sociale rang en stand irriteert de oudjes.

"Waar veel rijkere residenten leven, wordt iemand van 'mindere stand' snel het slachtoffer van pesterijen", vertelt geriater Lucien De Cock. "Ik maakte het al mee dat ouderen 'armoezaaier' riepen als iemand binnenkwam. Of dat ze iemands bord afnamen bij het avondmaal. Het gaat soms hard tegen hard, tot je echt over kleineren kunt spreken."

In sommige gevallen zijn die scherpe reacties het gevolg van versterkte karakterkenmerken door het ouder worden of door beginnende dementie. Dat is volgens De Cock niet altijd het geval. "Er zijn mensen die van pesten houden en daar naar blijven verlangen als ze oud zijn. Het is niet omdat je zeventig bent dat je plots heilig wordt. Al gaat het hier om een minderheid."

Vodje papier

Om er korte metten mee te maken, zegt het Nederlands pestprotocol dat pestende oudjes kunnen worden uitgesloten van activiteiten. Een harde maatregel, vindt Gie Deboutte van het Netwerk Kies Kleur tegen Pesten. "Zoiets werkt vaak goed op korte termijn, maar daarna wordt het pesten meestal nog erger. Dat zien we ook in scholen." Het Nederlands Nationaal Ouderenfonds verzekert dat de repressieve maatregelen alleen worden aangeraden als onder andere gesprekken met de familie niets opleveren. Deboutte hoopt wel dat er in België maatregelen komen die verder gaan dan een protocol. "Dat wordt toch snel een vodje papier dat alleen dient om de inspectie te overleven."

Ouderenpsycholoog Van de Ven benadrukt dat veel zorgcentra al hun best doen om het pesten te voorkomen, maar dat het voor de jonge verzorgsters soms moeilijk is om het op te nemen tegen de ouderen. "Ook mensen van middelbare leeftijd moeten daarom worden gemotiveerd om met ouderen te werken. Ondertussen moeten ook de jongere verzorgsters worden opgeleid, want er bestaan geen trucs om het pesten te verhelpen. Alles begint bij respectvol omgaan met de rusthuisbewoners. Ook als ze knorrig zijn."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234