Vrijdag 25/06/2021

Wetenschap

Pestbacterie veel hardnekkiger dan gedacht

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

De bacterie die verantwoordelijk was voor de pestepidemie in Europa blijkt koppiger te zijn geweest dan werd gedacht. Zonder genetische veranderingen heeft zij eeuwenlang dood en verderf gezaaid. Dat concluderen Duitse wetenschappers na dna-onderzoek op skeletten.

In de 14de eeuw kwam de Zwarte Dood vanuit Azië naar Europa. De ziekte spookte rond tot in de 17de eeuw en eiste vele miljoenen levens. Boosdoener was Yersinia pestis, de bacterie die veelal via vlooien van gastdieren wordt overgedragen op de mens.

Vorig jaar verscheen een studie waarin werd bestreden dat de ziekteverwekker slechts één keer in Europa was geïntroduceerd. Volgens dit onderzoek kon de pest zich eeuwenlang in Europa handhaven dankzij herhaaldelijke import vanuit Centraal-Azië, via het handelsnetwerk van de Zijderoute.

Zonder nieuwe inmenging vanuit Azië

De Duitse onderzoekers, die publiceerden in Science Advances, stellen nu dat ten minste één genetische variant van de Yersinia pestis het drie eeuwen heeft volgehouden. Dus zonder nieuwe inmenging vanuit Azië. Daarmee verwerpen ze het idee van de herhaaldelijke invoer overigens niet. Volgens hen kunnen beide theorieën waar zijn. "Wij stellen een model voor waarin Yersinia pestis in meerdere golven vanuit Azië naar Europa werd gebracht, gecombineerd met een langdurige handhaving van de ziekteverwekker."

De onderzoekers deden dna-onderzoek op dertig skeletten die zijn opgegraven op twee plaatsen in Duitsland, meer dan 500 kilometer van elkaar. Het gaat om mensen die over een periode van ruim 300 jaar zijn gestorven. Bij vijf personen werd de pestbacterie aangetroffen. De genetische eigenschappen daarvan komen overeen met die van pestbacteriën die eerder zijn gevonden in Engeland en Frankrijk. Daaruit maken de onderzoekers op dat het gevonden genotype van de Yersinia pestis in grote delen van Europa en gedurende een lange periode heeft rondgewaard.

Niete zeker

Welke dieren de ziekte al die tijd hebben verspreid, zeggen de onderzoekers niet zeker te weten. Mogelijk waren hoofd- of kleerluizen de 'gastheren'.

Barbara Gravendeel, onderzoeker bij Naturalis Biodiversity Center en lector bij Hogeschool Leiden, noemt het Duitse onderzoek van hoge kwaliteit. Het is bij eeuwenoude microben vaak moeilijk om het dna goed af te lezen. Ze kan zich vinden in de conclusie dat de invloed van de Aziatische import op de pestepidemie in Europa minder groot is dan eerder was aangenomen. Gravendeel: "Door dit soort onderzoek weten we meer over epidemieën. Hoe ze ontstaan, hoe ze zich ontwikkelen en hoe ze kunnen worden voorkomen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234