Zaterdag 26/11/2022

Perfecte balans of hinken op twee benen?

De VRT moet op haar tellen passen wat ze online met nieuws doet, maar tegelijkertijd moet de VRT niet aan haar andere aanbod raken. Met zijn plannen voor de openbare omroep probeert mediaminister Sven Gatz iedereen tevreden te stellen, en dat lijkt hem aardig te lukken.

Geen lange teksten meer op deredactie.be en geen reclame meer op de VRT-websites. Uitgevers als Mediahuis (De Standaard, Het Nieuwsblad, Gazet van Antwerpen) en De Persgroep (De Morgen, Het Laatste Nieuws) waren de voorbije maanden duidelijk als het over de VRT ging: de openbare omroep moest van hun erf blijven. Door steeds opnieuw met geschreven interviews of opiniestukken uit te pakken, vonden ze dat de VRT te veel krant aan het spelen was.

Die uitgevers hebben op dat laatste punt gelijk, zegt Gatz nu: deredactie.be moet focussen op beeld, en niet met tekst rechtstreeks concurreren met andere nieuwsmakers. Maar als het over onlinereclame gaat, luisterde de mediaminister dan weer iets minder. De VRT mag op haar sites reclame blijven werven, al komt er wel een plafond dat bepaalt hoeveel geld ze zo mag binnenhalen.

Een compromis à la Belge, lijkt het, want ook op andere vlakken probeert Gatz de gulden middenweg te bewandelen waar iedereen wel wat in kan vinden dat hem gunstig stemt. De VRT mag blijven innoveren, ook op digitaal vlak, maar moet vooraf eerst goed controleren of die nieuwigheden de mediamarkt versterken in plaats van verstoren. Nieuws en cultuur zijn de prioritaire opdrachten, maar sport en ontspanning mogen blijven zoals het nu is. Wie harde ingrepen verwacht had, zal met Gatz van een koude kermis terugkomen.

"Een evenwichtig voorstel", zegt Koen Verwee, de CEO van De Persgroep Publishing en dus een van de mensen die aan Gatz vroegen om streng te zijn voor wat de VRT online allemaal mag doen. "Dit biedt de VRT mogelijkheden en geld om zich verder te ontwikkelen, en tegelijkertijd is er rekening gehouden met de private spelers die nieuwe businessmodellen aan het ontwikkelen zijn."

Ook Luc Van den Brande vindt het een evenwichtig voorstel. Hij is de voorzitter van de raad van bestuur van de VRT en een van de mensen die Gatz vroeg om de VRT ten volle de rol als openbare omroep te laten spelen. "Het is belangrijk dat we alle pijlers kunnen blijven invullen. Nieuws en cultuur zijn prioritair, maar ook sport en ontspanning blijven belangrijk. Dat is een goede zaak."

Geen 'Thuis' of 'Blokken' meer

Dat sport en ontspanning van Gatz hetzelfde mogen blijven als nu, lijkt verrassend: de oppositie in het Vlaams Parlement luidde twee weken geleden nog de alarmbel omdat ze vreesde dat de meerderheid van Open vld, CD&V en N-VA er zou voor zorgen dat Blokken en Thuis geen plaats meer krijgen op Eén. "Maar wij hebben nooit gevraagd dat de VRT minder entertainment zou brengen", zegt Vlaams Parlementslid Wilfried Vandaele (N-VA). "Bart Caron (Groen) en Katia Segers (sp.a) hebben daar de toon gezet, en het is logisch dat Gatz nu tegengas geeft, wellicht uit schrik voor de publieke opinie. Ik ben er ook over aangesproken op straat, toen iemand me vroeg of we de Ronde van Frankrijk van het scherm zouden halen."

Einde discussie over het aanbod, lijkt het nu al. Als er de volgende maanden nog gedebatteerd zal worden over de VRT, zal het vooral over online gaan. Gatz mag dan al de eerste krachtlijnen bekendgemaakt hebben, er blijven nog veel vragen over. "Alles hangt er maar van af hoe alles concreet zal ingevuld worden", geeft Koen Verwee aan. Hoe hoog zal dat plafond voor onlinereclame bijvoorbeeld zijn? En wat met de korte reclamefilmpjes die je eerst moet bekijken als je een tv-fragment aanklikt? Ook bij Medialaan (VTM, 2BE) vinden ze dat de VRT online niet zulke pre-rolls mag tonen, aangezien ze ook op televisie geen reclame mogen uitzenden.

Bij Mediahuis wilde men daarom nog niet reageren op de plannen van Gatz. "We wachten tot de intenties concreter worden", luidt het daar. Maar in De Tijd was CEO Gert Ysebaert vorige week nog duidelijk: deredactie.be moet zich beperken tot audiovisuele informatie en mag online geen reclame maken. "Elke euro die naar de VRT gaat, gaat niet naar ons." Voor de VRT spreekt het in die discussie alvast niet in het voordeel dat ze vorig jaar meer reclamegeld via radio, tv en online ophaalde dan toegestaan: 75,4 miljoen in plaats van de toegestane 70,6 miljoen.

Onlinemarkt toch geen jackpot

Een strijd om de euro's dus, al lijkt de onlinemarkt niet meteen een jackpot te zijn. De VRT haalde vorig jaar met onlinereclame 2 miljoen euro op, 0,3 miljoen euro meer dan het jaar daarvoor. Het gros gaat nog altijd naar Facebook, Google en co., dat volgens een studie van Econopolis 70 procent van de Belgische onlinereclamegelden zou innen. Voor de Vlaamse mediabedrijven resten dan nog relatief kleine bedragen, zeker als je die vergelijkt met wat er in radio en vooral televisie omgaat. Maar, luidt het aan de andere kant: die 2 miljoen euro is voor de uitgevers bedragen waarmee zij mooie onlineprojecten zouden kunnen financieren.

Als Gatz het plafond op pakweg 2 miljoen euro instelt, zou alles dus bij het oude blijven. En dat zou een slechte zaak zijn, meent Verwee. "De onlinereclamemarkt groeit immers niet meer sterk. Vorig jaar is het bereik van onze onlinemedia met 40 procent gegroeid, maar onze digitale inkomsten zijn gedaald. Die verder laten groeien is dus allesbehalve evident." Hoe meer de VRT van dat erf blijft en hoe lager het plafond, hoe beter dus voor de uitgevers.

Geleerd uit het buitenland

Door de relatief lage bedragen lijkt de beslissing om deredactie.be te laten focussen op beeld dan ook veel belangrijker voor de uitgevers. Nieuw is de regel niet, want ook de Duitse openbare omroep kent bijvoorbeeld al die voorwaarde. Voor de krantensites is het voordeel duidelijk: als op deredactie.be geen uitgeschreven interviews en lange opiniestukken meer staan, hebben de krantensites een concurrent minder voor hun analyses en interviews. En dat maakt het misschien iets minder moeilijk om mensen te overtuigen om een abonnement te nemen op hun product: op de VRT zullen ze het niet meer lezen.

Luc Van den Brande zegt er geen probleem mee te hebben: "Er zijn wat akkefietjes geweest met deredactie.be (Van den Brande doelt onder meer op de discussie over de weekendinterviews, JDB) en het lijkt me logisch dat die site nu op audiovisuele content moet focussen. Al is die discussie ook niet eendimensionaal: de sites van de kranten evolueren ook steeds meer en meer naar beeld. Dat zijn dus geen oevers die gescheiden zijn door breed water. Er zijn bruggen mogelijk."

Toetsen

De andere rol voor deredactie.be zal voor veel journalisten wellicht minder leuk nieuws zijn -zo'n analyse met je foto erbij streelt het ego -, de VRT kan zich troosten met het feit dat ze wel nog moet innoveren op digitaal vlak. Gatz verlangt van de openbare omroep dat ze mee-evolueert met de nieuwe manieren van tv kijken. Dat de VRT als een van de weinige Europese omroepen nog geen site heeft waarop je alle programma's kunt herbekijken, wordt dus hopelijk snel aangepakt.

Maar ook op andere vlakken mag de VRT nog digitaal innoveren, op voorwaarde dat die nieuwe plannen marktversterkend zijn. Ook die regel geldt al in verschillende Europese landen: omroepen die iets nieuws willen lanceren, moeten op voorhand goed alle voor- en nadelen in kaart brengen. Pas als blijkt dat de innovatie marktversterkend kan zijn, wordt het licht op groen gezet. "Voor de VRT biedt dat het voordeel dat ze haar beslissingen deftig zullen kunnen uitleggen", zegt Karin Brouwers (CD&V). "Nu kun ze dat vaak niet en tast ze de grenzen van wat kan af."

"Het is inderdaad niet prettig als je continue moet opboksen tegen de VRT", zegt Verwee. "Dat de VRT marktversterkend moet zijn, maakt dingen mogelijk om samen te werken. Al hangt het ook hier af van hoe dat allemaal concreet ingevuld wordt." "Dit is een oproep om in dialoog te gaan en te kijken wat we samen kunnen doen", is ook Luc Van den Brande hoopvol. "Al ben ik geen voorstander van het woord marktversterkend. Ik heb het liever over mediaversterkend."

Alles peis en vree dus? Bij de oppositie blijven ze op hun hoede, ondanks de overwegend positieve reacties. "Natuurlijk is het goed dat sport en ontspanning intact blijven en dat de begroting de volgende jaren stabiel blijft, maar de plannen van Gatz lijken me ook onrealistisch," blijft Katia Segers (sp.a) kritisch. "Innovatie mag, maar het moet eerst aan de markt getoetst worden. En achteraf moet de VRT de vruchten dan delen met de privé. Hoe realiseer je dat? Dat is hinken op twee benen. De VRT moet ook meer gaan doen, maar met minder middelen en personeel. Hoe kan de VRT haar missie zo blijven waarmaken? De bottomline van dit alles blijft dat we in Vlaanderen nu gewoon minder VRT krijgen."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234