Vrijdag 27/11/2020

Opinie

Penitentiair verlof verdient geen steekvlampolitiek

Hugo Lamon.Beeld rv

Hugo Lamon is bestuurder en woordvoerder bij de Orde van Vlaamse Balies (OVB). Michaël Meysman is jurist bij de studiedienst van de OVB.

De vraag beroert velen: mocht aan de dader van de gruwelijke feiten in Luik penitentiair verlof worden toegekend (zodat hij even de gevangenis mocht verlaten) en moet dat penitentiair verlof niet in het geheel op de schop? Waar die eerste vraag met wat goede wil pertinent te noemen valt, is de tweede een voorbeeld van de steekvlamziekte die publieke opinie en politiek besmet heeft.

Het toekennen van penitentiair verlof is iets waar de minister van justitie over beslist. Een veroordeelde kan per drie maanden de gevangenis driemaal zesendertig uren mag verlaten. Dat moet toelaten om enerzijds de familiale, affectieve en sociale contacten van de veroordeelde in stand te houden en anderzijds zijn terugkeer in de samenleving voor te bereiden. Waar het eerste doel vooral de belangen van de veroordeelde dient, geldt het tweede voornamelijk in het belang van onze samenleving: we willen namelijk dat personen die veroordeeld en opgesloten werden op het moment van vrijlating voldoende ‘klaar’ zijn om opnieuw als vrij mens te kunnen functioneren. 

Daarom verschilt dat “penitentiair verlof” van een “uitgaansvergunning”. Dat laatste dient hoofdzakelijk om de gedetineerde de mogelijkheid te geven voor bepaalde gegronde redenen even de gevangenis te verlaten, zoals een laatste bezoek aan een stervend familielid of een dringende medische ingreep. Dat is niet gekoppeld aan hoe lang de gedetineerde al in de gevangenis zit. Voor een penitentiair verlof gelden specifieke voorwaarden: de gedetineerde heeft al een deel van zijn straf uitgezeten en er mag geen risico zijn op het plegen van strafbare feiten, ontvluchting of het lastig vallen van slachtoffers.

Een goed systeem, afhankelijk van mensen en middelen

Verschillende experts uit de academische en juridische wereld veegden de bezwaren tegen het regime van penitentiair verlof al van tafel: het systeem werkt (meestal), is een belangrijke stap in de re-integratie van de veroordeelde en vermenselijkt de detentie voor de betrokkene. Op basis van de afschuw van de gepleegde feiten nu plots de volledige hervorming of afschaffing bepleiten is meer dan een brug te ver. Belangrijk is om te focussen op de voorwaarden voor dat penitentiair verlof: de minister neemt zijn beslissing tot toekenning ervan op basis van een verzoek van de veroordeelde en na een advies van de gevangenisdirecteur. Die laatste kan op zijn beurt weer gebruik maken van de psychosociale diensten, de Dienst Justitiehuizen en de FOD Justitie om via voorlichtingsrapporten of een maatschappelijke enquête zijn advies te onderbouwen. 

Hoewel sommigen opperen dat dit systeem (en vooral de tussenkomst van de minister) niet werkt, en de Hoge Raad voor Justitie er (wel héél erg) snel bij was om te stellen dat de strafuitvoeringsrechtbanken (en dus rechters) over het penitentiair verlof zouden moeten beslissen, is de essentie van de discussie hoe de geschiktheid om iemand toe te laten (even) de gevangenis te verlaten moet worden beoordeeld. Het is een publiek geheim dat de verregaande besparingen bij justitie en het gevangeniswezen slachtoffers eisen. De onderbemanning en overbevraging van psychosociale diensten, gevangenispersoneel en justitieassistenten eisen hun tol, ook wanneer alle betrokkenen gevraagd worden advies te verlenen over de geschiktheid van een veroordeelde om penitentiair verlof te verkrijgen. 

Sereniteit

De vraag is niet of het systeem werkt – ja, dat doet het –en ook niet of een mogelijk ondoordachte beslissing tot toekenning aan de oorsprong ligt van de rampzalige dag in Luik – dit moet in eerste instantie uitgeklaard worden in een onderzoek dat in alle sereniteit moet worden gevoerd – maar wel of het überhaupt nog mogelijk is om in tijden van verregaande besparingen tot een goed gemotiveerd en gedegen advies te kunnen komen. 

Het zou doodjammer zijn mocht, op basis van steekvlampolitiek, ook het penitentiair verlof hiervan zelf slachtoffer worden. Dit kan opgelost worden door de juiste vragen te stellen. Dit is niet alleen de verantwoordelijkheid van de minister van justitie, maar van de gehele regering.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234