Donderdag 24/10/2019

Achtergrond

Pelgrimstocht tegen IS

Beeld RV

Iran grijpt de viering van een sjiitische herdenking in het Iraakse Kerbala aan om IS zijn kracht te tonen. Het illustreert de groeiende rol van Iran in het conflict in zijn buurland.

Iraanse pelgrims trekken deze dagen in ongekend grote aantallen naar Irak voor de viering van een sjiitische herdenkingsdag. Ayatollah Khamenei, de opperste leider van Iran, roept de gelovigen op massaal naar de heilige plaats Kerbala te reizen en zo hun krachten te tonen tegenover de extremistische soennieten van Islamitische Staat (IS). Het tekent de groeiende rol van Iran in het conflict in Irak.

De aantallen pelgrims worden verder opgevoerd dankzij een versoepeling van het Iraakse visumbeleid, waardoor Iraniërs tijdelijk gratis het land in kunnen. Volgens de vicegouverneur van Kerbala zijn er al twee miljoen buitenlanders in de stad, van wie het grootste deel Iraniërs. Andere waarnemers voorspellen een totale Iraanse opkomst van een miljoen, nog altijd twee keer zoveel als eerdere records.

Kerbala is het epicentrum van de Arbaeen-herdenkingen, die zaterdag wereldwijd plaatsvinden. De jaarlijkse rituelen luiden het einde in van de rouwperiode na de dood van de sjiitische Imam Hussein, die dertien eeuwen geleden nabij Kerbala werd gedood. De dood van Hussein ligt ten grondslag aan het grote schisma tussen de sjiitische en soennitische islam.

Het Iraanse machtsvertoon is in lijn met de steeds opener betrokkenheid van Teheran bij de Iraakse strijd tegen Islamitische Staat. Deze week werd bekend dat Iran, net als de internationale coalitie geleid door de VS, bombardementen uitvoerde op IS in Irak. Iran heeft ook militaire adviseurs gestuurd en bewapent sjiitische Iraakse milities die zich volgens mensenrechtenorganisaties schuldig maken aan executies en verdwijningen van soennitische burgers.

Terwijl het noorden en westen van Irak verwikkeld zijn in de strijd tegen IS, vergroot Iran nu zijn aanwezigheid in het relatief rustige zuiden. Daar zijn de meeste mensen aanhanger van de sjiitische islam, tevens de staatsreligie van Iran.

Machtige speler

Toch betekent het niet dat Teheran erop uit is het zuiden in een soort satellietstaat van Iran te veranderen, denkt Rouzbeh Parsi, onafhankelijk Iran-expert, die tot vorig jaar was verbonden aan het Europese Instituut voor Veiligheidsstudies.

"Iran is natuurlijk al een machtige speler in Irak", zegt Parsi. "Maar het huidige Iraanse optreden in Irak is niet in de eerste plaats bedoeld om de Iraanse invloed verder te vergroten, maar wel om te voorkomen dat IS dichter naar de Iraanse grenzen optrekt; IS bestaat immers uit fanatiekelingen die simpelweg geloven dat alle sjiieten moeten worden gedood. Een permanente aanwezigheid van IS zou bovendien leiden tot het uiteenvallen van Irak, en dat is voor alle betrokkenen - van Amerika tot Iran - een ramp. De grootste angst van iedereen is nu dat IS zich verder uitbreidt."

Tegen de achtergrond van die angst wordt Iran gezien als een veel minder, en zelfs mogelijk noodzakelijk kwaad. Nadat de Iraanse luchtaanvallen op IS in Irak vorige week bekend waren geworden, benadrukten Amerikaanse functionarissen nogmaals dat zij de strijd tegen IS niet coördineren met Teheran. Maar in feite vechten ze nu aan dezelfde kant, met de Iraakse regering als een soort tussenpersoon.

Als bijwerking van de strijd tegen IS groeit zo de invloed van Teheran in Irak en de regio. Goed nieuws overigens ook voor Irans bondgenoten, zoals de Syrische leider Bashar al-Assad. Maar het is nog te vroeg om te voorspellen wat Iran gaat doen in Irak als Islamitische Staat uiteindelijk in het nauw gedreven is.

De opkomst van IS is deels het resultaat van het beleid van de Iraakse regering sinds de val van Saddam Hoessein. De onlangs afgetreden premier Nouri al-Maliki discrimineerde acht jaar lang op politiek en economisch gebied de soennitische minderheid, ten faveure van de sjiitische meerderheid. Dat deed hij met de zegen van zijn bondgenoten in Iran.

Zolang het marginaliseringsbeleid ten opzichte van soennitische Irakezen niet verandert, zal er altijd een vorm van IS blijven bestaan, betoogt Parsi. En dat wil Iran voorkomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234