Vrijdag 02/12/2022

Paviljoen van het Licht

Niet letterlijk maar figuurlijk in de schaduw van de massieve kolos op 't Zand, het Concertgebouw, waarvan de opening vanavond om 20.02 uur de symbolische start betekent van Brugge 2002, wordt eveneens vandaag de laatste hand gelegd aan het Paviljoen op de Burg. Er is hooguit nog tijd om het stof af te doen, want al om 18.50 uur moet dit 'Paviljoen van het Licht' in alle hevigheid staan te gloeien.

Brugge / Van onze verslaggever

Luc Van De Steene

De ontwerper van dit tijdelijke Paviljoen, de bekende Japanse architect Toyo Ito (60), was vorige week een dagje in Brugge. Ito is nochtans geen toerist - "pas nadat ik gevraagd was om het Paviljoen te ontwerpen, bracht ik een bezoek aan Brugge" - maar een wereldvermaard architect, die een 25-koppig bureau leidt in Tokyo, en nog een kleintje in Rotterdam, in Rem Koolhaas' achtertuin.

Niet dat een Japanner meer of minder nog opvalt in Brugge, maar een (zacht uitgedrukt) 'modern' architect als Toyo Ito in dit openluchtmuseum? Ito, die al dertig jaar geleden zijn bureau Urban Robot (Urbot) noemde, en 'de stad' ooit omschreef als een "tuin van microchips". Die architectuur ooit vergeleek met een "mediakostuum", dat de mens omhult en als zodanig een verlenging is van het menselijke brein, net zoals, in zijn woorden, de auto als een soort mechanisch kostuum een verlenging is van het menselijke lichaam. Dat mediakostuum is bovendien geen harde cocon maar een licht en flexibel iets, bijna zoals Brugse kant.

"Natuurlijk wist ik dat Brugge een oude stad is, en heel mooi, maar het was allemaal nog mooier dan ik had verwacht. Aanvankelijk vroeg ik me af of het wel mogelijk zou zijn een hedendaags gebouw neer te planten in een dergelijke oude omgeving. Ik was vooral bezorgd of de mensen, de Bruggelingen, mijn project zouden accepteren. Maar de reacties bleken zeer mee te vallen. Vooral mister De Greef was excited."

Waarom denkt Ito dat het aan hem werd gevraagd, zijn reputatie kennende? "(lacht) Het Paviljoen is bedoeld als een tijdelijke constructie. Dat is een reden. Iets anders is het contrast tussen hedendaags en historisch. Men rekende erop dat ik dat contrast zou uitspelen. Het is een hedendaagse aluminium structuur geworden, maar er zijn ook gelijkenissen met de structuur van Brugse kant. "

Bij een eerder bezoek trok Ito zelf een parallel met het tentoonstellingspaviljoen (1929) van Mies van der Rohe in Barcelona. Hij ziet het als een ijkpunt. Zijn er nog andere vergelijkingen mogelijk voor een dergelijk, veeleer bescheiden project? Ito knikt alsmaar instemmender wanneer ik wijs op frappante gelijkenissen met de felrode, glimmende 'follies' van Bernard Tschumi in het park La Villette in Parijs. Ook daar gaat het immers over sculpturale dingetjes, op het randje van de 'nutteloosheid' ontworpen, het zijn elementen die gebouwen met elkaar verbinden, de gangbare vormentaal wordt ontwricht, en als zodanig lijken deze 'beeldhouwwerkjes' een opstapje te maken naar de beeldende kunst...

Voelt Ito zich verwant met de stroming die Frank O. Gehry ooit op gang bracht: de terugkeer van de architectuur als een van de schone kunsten? Ito: "Mijn project is inderdaad niet zo architecturaal. Ik wil vooral dat alles wat ik ontwerp, verbonden is met de natuur, door gebruik te maken van nieuwe, industriële materialen. Hoe groot of hoe klein het ook is, het moet altijd heel licht aanvoelen. Aanvankelijk wilde men dat het Paviljoen zou fungeren als een infocenter, dat er een zekere 'inwendige ruimte' aanwezig zou zijn. Die eis is naderhand weggevallen. Het ding heeft eigenlijk geen functie, en geen 'interieur'. Er is vrijwel uitsluitend sprake van 'uitwendige ruimte', van omhulsel, en dat vind ik maar goed ook. Doordat de functievereiste wegviel, kon ik mij op een zuiverder manier uitdrukken."

Rem Koolhaas heeft het in dat verband over Ito's lite architecture. "(lacht) O ja, dat weet ik. Het was mijn eerste idee om een lichte, aluminium structuur te bouwen. Aluminium is heel licht maar niet zo sterk als ijzer of roestvrij staal. Er zijn totnogtoe dan ook nog maar weinig of geen kleine structuren van alu gemaakt. Onder de Burg liggen bovendien de oude funderingen van de kathedraal. De site liet dus simpelweg niet toe om er diep te gaan graven."

Historisch is dit toch wel een zeer beladen bouwplaats? Ito: "Het is niet zo dat ik eerst de stad bestudeerd heb en dat ik dan heb besloten: ik moet er iets typisch Brugs zien in te leggen. Zo werkt het niet. Als de bouwheer 'context' moet hebben, dan zal ik hem moeten teleurstellen: ik ben daar niet zo de geschikte man voor..." (er volgt een bulderlach).

Het is bekend dat de Japanse architectuur op een bijzonder hoog niveau staat. Ziet Ito verschilpunten met de 'Europese' architectuur? Ito: "Japan heeft een uitgesproken traditie van bouwen met hout. Maar vooral de mentaliteit van de mensen is anders. Wij, in Japan, vinden dat een gebouw pakweg na honderd jaar herbouwd moet worden. De idee van 'tijdelijkheid' is nog altijd sterk aanwezig in de moderne architectuur. En ik hou wel van die positie: we hoeven niet zo nodig te bouwen voor de eeuwigheid. Ik voelde me dan ook bijzonder relaxed bij het ontwerpen van een paviljoen als dit."

Stel dat Ito het Concertgebouw in Brugge had kunnen ontwerpen... "Zou ik het dan 'lichter' hebben gemaakt?" Precies. "Ik heb totnogtoe twee concertgebouwen ontworpen, en werk momenteel aan een derde. Het blijft een heel moeilijke kwestie. De functie van een dergelijk gebouw impliceert bijna een 'klassieke' stijl. Er zijn heel strikte eisen qua akoestiek. Vandaar die massiviteit en die geslotenheid. Maar ik probeer het toch altijd zo licht mogelijk te maken. "Dit jaar doe ik mee aan een competitie in Gent (voor het Muziekforum, LVDS). Volgende week begin ik eraan (uitbundige lach)."

Tot slot, wanneer acht u een gebouw geslaagd? In een interview zei u ooit: "I feel betrayed, as soon as I see a completion of my work." Ito: "Ik ben het meest opgetogen over mijn Mediatheek in Sendai. Het bouwproces nam zes jaar in beslag en ging gepaard met heel veel moeilijkheden en discussie. En... een jaar na de opening is er nog altijd discussie. Het blijft in beweging, dat maakt het zo boeiend." In Gent zijn ze bij deze gewaarschuwd.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234