Donderdag 28/10/2021

Kerkhervorming

Paus probeert tanker te keren

Paus Franciscus moet de progressieven gunstig stemmen zonder de conservatieven al te zeer tegen de haren in te strijken. Beeld © AFP
Paus Franciscus moet de progressieven gunstig stemmen zonder de conservatieven al te zeer tegen de haren in te strijken.Beeld © AFP

Het Vaticaan staat vandaag, nu de paus een nieuw document over het gezin uitbrengt, voor een scharnierpunt. Verwacht geen acceptatie van het homohuwelijk, maar wel een warmere houding ten opzichte van holebi's en mensen die gescheiden zijn. 'Franciscus keert de tanker die de kerk is.'

Anderhalf jaar: zo lang heeft het debat binnen de kerk over het gezin en seksualiteit gewoed. Een voor het Vaticaan ongeziene oefening in openheid, die door paus Franciscus in gang werd gezet. Vandaag volgt het slotstuk en komt een pauselijke brief over het gezin uit. Het nieuwe document, dat meer dan 200 pagina's zal tellen en formeel een 'apostolische exhortatie' wordt genoemd, draagt de titel Amoris Laetitia, wat zoveel betekent als 'De vreugde van de liefde'.

Het Vaticaan stuurde alvast een leeswijzer naar de bisschoppen. Franciscus geeft daarin aan dat de kerk een open houding wil aannemen. "Ons taalgebruik moet elke positieve stap binnen het gezin aanmoedigen", klinkt het. "Het houdt in dat we moeite moeten doen om diversiteit te accepteren en dat we het gesprek moeten aangaan met wie anders denkt." Kardinalen die de tekst hebben gelezen, gaven anoniem al aan dat veel passages, bijvoorbeeld over hoe de kerk omgaat met hertrouwde echtgescheidenen, "buigzaam" zijn en op meerdere manieren kunnen worden gelezen.

Woorden en daden

"Verwacht van de kerk nu niet het onmogelijke", zegt Geert De Kerpel, hoofdredacteur van het katholieke weekblad Tertio, "zoals een acceptatie van het homohuwelijk. Wel mogen we rekening houden met een andere houding ten opzichte van homoseksuele relaties, iets wat tot voor kort onbespreekbaar was. Het taalgebruik van de vorige pausen, die zulke relaties als 'onregelmatig' en 'zondig' bestempelden, heeft Franciscus op geen enkel moment gehanteerd."

Veel woorden, dus, maar weinig daden? Het is maar hoe je het bekijkt. Er hebben twee grote bijeenkomsten van bisschoppen, die ook wel synodes worden genoemd, plaatsgevonden. Zeker de laatste, in oktober vorig jaar, verliep tumultueus. Centraal stond de vraag of (hertrouwde) echtgescheidenen ter communie mogen gaan en welke houding de kerk moet aannemen ten opzichte van holebi's en ongehuwd samenwonenden. Progressieve en conservatieve bisschoppen stonden er lijnrecht tegenover elkaar.

Franciscus schept nu met zijn brief duidelijkheid. Hij geeft een marsrichting aan, maar vaardigt, voor alle duidelijkheid, geen wetten uit. Zijn exhortatie heeft geen enkele (rechtstreekse) impact op de doctrine en de heiligheid van het kerkelijk huwelijk. Toch omschrijven waarnemers vandaag als een belangrijke dag. De Duitse kardinaal Walter Kasper, een vertrouweling van de paus, liet enkele weken geleden verstaan dat de brief een "eerste stap is in een hervorming, die na 1.700 jaar een keerpunt in de kerkgeschiedenis zal betekenen".

Niet-traditionele relaties

Toch moet de hervormingsgezinde paus op zijn tellen passen. Hij heeft zelf aangedrongen op de synodes, wat betekent dat hij er ruimte voor succes zag, maar beseft ook dat conservatieve kerkleiders paraat staan met harde kritiek. Tijdens de laatste bijeenkomst dook bijvoorbeeld een geheime brief van dertien kardinalen op, waarin zij Franciscus ervan beschuldigden de kerk op het pad van de ketterij en de chaos te zetten. Het zorgt ervoor dat de paus in zijn document een juist evenwicht moet vinden. Hij moet de progressieven gunstig stemmen zonder de conservatieven al te zeer tegen de haren in te strijken.

"Hij kan geen radicale breuk aankondigen, maar wel kleine praktische veranderingen doorvoeren", zegt De Kerpel. "Op langere termijn zullen zij een grote evolutie bewerkstelligen. De paus zet stappen, hij keert de tanker die de kerk is." Zo wordt verwacht dat (hertrouwde) echtgescheidenen niet zomaar allemaal ter communie zullen mogen gaan. Wel zou er een traject worden uitgestippeld, waarbij pastoors na gesprekken met de gelovige toestemming kunnen geven.

De Oostenrijke kardinaal Christoph Schönborn bepleitte dit vorig jaar tijdens de synode. Hij ijverde ook voor een verzoenend taalgebruik richting holebi's en meent dat de kerk het goede moet kunnen zien in 'niet-traditionele' relaties, zoals bijvoorbeeld het ongehuwd samenwonen. Het zegt allicht genoeg dat juist deze kardinaal, die in zijn tienerjaren de scheiding van zijn eigen ouders meemaakte, door het Vaticaan is uitgekozen om de tekst vandaag te presenteren.

"Het zou al te gek zijn mocht Schönborn worden gevraagd voor de presentatie als het document niet in zijn lijn zou liggen", zegt De Kerpel. "Er zal een bladzijde worden omgeslagen. De kerk doet aan politiek en een paus zeker. Maar hij heeft ook zijn eigen mening en hij heeft dit proces zelf in gang gezet. Voor de paus is dit een scharnierpunt. Hij wil de kiezel uit de kerkelijke schoen halen als het gaat over seksualiteit en gezin, onderwerpen waarrond grote groepen van de kerk vervreemd zijn geraakt. Franciscus kan zich het simpelweg niet permitteren om ter plaatse te blijven trappelen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234