Donderdag 24/06/2021

'Paus Benedictus is een echte leider'

Ayaan Hirsi Ali is nog maar 36 maar heeft al zoveel beleefd dat ze een autobiografie schreef. Een tussenbalans waarover de meesteres-provocateur best tevreden is. 'De Nederlandse migrantengemeenschap is minder passief, het slaperige verdwijnt.'

Door Koen Vidal en Armand Plottier / Foto Stephan Vanfleteren

Amsterdam, donderdag jl. Vandaag gaat Ayaan Hirsi Ali naar de kapper. Haar lijfwachten zijn die sortie al volop aan het regelen. De variabelen worden op een rij gezet, de risico's ingeschat. Hoeveel tijd heeft de kapper nodig? Hoe lang gaat Ayaan daarna nog met de kapper praten? Is er daarna voldoende tijd om naar haar geheime logeeradres te rijden? Of moet ze daarna onmiddellijk naar haar volgende afspraak worden gebracht? Voor iemand tegen wie een fatwa is uitgesproken, wordt zelfs een banaal kappersbezoek een complexe zaak. Maar één ding is zeker: Ayaan moet en zal naar de kapper. Want morgen wordt haar autobiografie Mijn vrijheid officieel gepresenteerd; 450 fascinerende pagina's. Of je nu voor of tegen Hirsi Ali bent, haar verhaal blijft indrukwekkend: een Somalisch meisje dat op haar vijfde wordt besneden, door haar islamleraar halfdood wordt geslagen, moet huwen met een Somaliër uit Canada, naar Nederland vlucht, parlementslid wordt en sinds 2002 met bodyguards door het leven moet.

Die zwaar beladen levensweg verklaart meteen waarom ze op 36 jaar al doet wat Mitterrand of Kissinger pas op respectabele leeftijd deden: haar memoires schrijven. Of gaat het om een tussentijdse levensbeschrijving waar later een sequel op volgt?

Ayaan Hirsi Ali: "Dat zien we later wel. Met deze autobiografie wil ik vooral antwoorden op een vraag die me heel vaak wordt gesteld: 'Ayaan, waar kom jij eigenlijk vandaan? Je vertelt veel over migranten, maar hoe zit het eigenlijk met jouw eigen immigratieverhaal?' Veel mensen kennen me enkel van de televisie. Daardoor lijkt het wel alsof ik geen voorgeschiedenis heb. Er is een kloof ontstaan tussen de uitvergrote mediafiguur Ayaan Hirsi Ali en de echte persoon.

"Ik wilde ook het verhaal van mijn grootmoeder en mijn moeder vertellen. Zij maakten eveneens grote overgangen mee, wellicht nog groter dan de mijne. Mijn grootmoeder groeide bijvoorbeeld op in de Somalische woestijn maar verhuisde later naar de hoofdstad Mogadishu. Ze was gewend aan het harde nomadenbestaan. Zo had ze mijn moeder en haar zus, een tweeling, onder een boom ter wereld gebracht, zonder enige hulp. Na de bevalling sneed ze met haar mes de navelstrengen door en een paar uur later was ze alweer geiten aan het hoeden. Dat type vrouw: no nonsense, hard, eentje die voortdurend zei 'stel je niet aan, vooruit'. Ook mijn moeder had een moeilijk leven: we waren vluchtelingen in Kenia en zij stond in voor het hele gezin. Ze was ongelukkig, had woedeaanvallen en was soms erg agressief."

Voor het eerst zoomt u in op uw jeugd. Uw besnijdenis, huiselijk geweld, gedwongen huwelijk. Vreest u niet dat uw critici nog luider zullen roepen dat u een verlichtingsfundamentaliste bent, vanwege uw traumatische ervaringen?

"Aan die kritiek heb ik echt de pest. In dit boek probeer ik uit te leggen waarom mensen als ik naar een land als Nederland komen. Ik beschrijf mijn besnijdenis. Ik vertel over de Somalische oorlog. Over mensen die elkaar afmaken, over een staat die volledig mislukt is en waar geen orde heerst. Ook over de corruptie in Kenia. Dat zijn levensgrote problemen die verklaren waarom wij naar Europa vluchten."

U kwam naar Nederland omdat u weigerde te huwen met een Somaliër uit Canada. De breuk met uw familie was totaal. Toch zijn er miljoenen vrouwen die ongeveer hetzelfde meemaken. Waarom komen die niet in opstand?

"Oh, maar verschillende vrouwen komen op verschillende manieren in opstand. In Nederland heb ik subtiele vormen van opstand gezien. Gehuwde moslimvrouwen die geen vierde of vijfde kind meer willen en discreet naar de dokter stappen om een spiraaltje te laten plaatsen.

"Mijn opstand was radicaler. Ik wou mijn leven leiden buiten en zonder de steun van mijn familie. Dat is een erg harde keuze, want je komt er helemaal alleen voor te staan. Ik werd vervloekt: door mijn vader, door mijn ooms en tantes, door al die andere Somaliërs. De psychische druk was groot. De keuze voor de vrijheid is een harde keuze en ik zal daarom nooit een meisje veroordelen dat beslist om niet in opstand te komen. Wel is het zo dat de keuze voor vrijheid veel gemakkelijker is in een land als Nederland. Een maatschappij die gezondheidszorgen, onderdak en jobs biedt, creëert automatisch meer vrijheid."

Blikt u tevreden terug op uw periode in Nederland?

"Ja, zeer tevreden. Als debater en Kamerlid heb ik zaken kunnen realiseren, het beleid voor een deel kunnen beïnvloeden. Want ook een verzorgingsstaat maakt fouten. Ik heb meisjes ontmoet die door hun vader in elkaar waren geslagen en een beroep deden op de jeugdzorg. Het eerste wat die ambtenaren deden, was een bemiddelingspoging organiseren met de vader. Absurd: die meisjes werden gewoon terug naar het gevaar gestuurd."

Publicist Paul Scheffer stelt vast dat in Nederland steeds meer allochtonen deelnemen aan verkiezingen. Hij zegt dat dat voor een deel te danken is aan u, ook al stemmen die allochtonen niet op uw liberale VVD maar op de PvdA.

"Ja, maar het belangrijkste is dat ze gaan stemmen. Het passieve, het slaperige is aan het verdwijnen. Dat is een resultaat van het debat dat onder meer Scheffer heeft aangezwengeld. Hij wou niet over de migranten praten, hij wou met ze praten. Een groot verschil met Job Cohen (PvdA-burgemeester van Amsterdam KoV/AP). Cohen blijft maar over allochtonen praten, blijft hen ontzien, blijft hen als kinderen behandelen. Scheffer stapt naar de moskee en zegt aan de imam: 'Daarmee ben ik het niet eens, daarmee ook niet en daarmee ook niet'. En de imam heeft de mogelijkheid om te reageren.

"Aan dat debat wou ik deelnemen. Van in het begin was mijn standpunt duidelijk: ik ben het niet eens met de mensen die vinden dat alle culturen gelijk zijn en vind de westerse cultuur superieur. Daarmee maakte ik zowel de multiculti's als de migranten boos. Maar mensen gingen wel reageren. Sommigen, zoals die idioot van een Mohammed Bouyeri, reageerden door Theo van Gogh te vermoorden. Maar vele anderen reageren door te gaan stemmen en dat dwingt hen om mee te praten."

U gelooft in de confrontatie. 'Botsen is goed', schreef u ooit.

"Ja, botsen is goed. In landen als Nederland en Denemarken woeden hevige debatten, in België niet. Als er één land is dat in de benadering van de migratiesamenleving fouten heeft gemaakt, is het wel België."

Daarover zouden we graag wat meer horen.

"Ik heb het over de afspraak tussen de Belgische politieke partijen om het niet over de onderwerpen van het Vlaams Belang te hebben. Met als onbedoeld effect dat het Vlaams Belang blijft groeien. Burgers die gevoelig zijn voor de problemen van de multiculturele samenleving kunnen zich maar tot één partij richten. Het Vlaams Belang kaart die problemen wél aan. Weliswaar op een foute manier, maar ze praten erover. De andere partijen doen nog steeds alsof het hier om een puur economisch probleem gaat en laten de culturele en religieuze aspecten buiten beschouwing. Zo kom je er niet. Als je dit probleem wilt oplossen, moet je ook over de nefaste werking van de islam durven spreken.

"Kijk naar wat de vroegere VVD-leider Frits Bolkestein heeft gedaan. Die eigende zich het migratieonderwerp toe en ging oplossingen formuleren. Gevolg: de extreem rechtse partij van Janmaat smolt weg. Logisch: in een democratie zijn burgers over het algemeen gematigd, ze neigen naar het midden. Maar de middenpartijen moeten wel hun rol durven spelen. Er is geen enkele reden om met het Vlaams Belang te gaan samenwerken. Ik ben voor het cordon sanitaire. Maar als sociaaldemocraat of als liberaal kun je wel diepgaande voorstellen formuleren en maatregelen treffen."

Dit weekend vinden Belgische concerten voor verdraagzaamheid plaats. Gelooft u in zulke initiatieven?

"In Nederland hebben wij ook van die festivals gehad. Iedereen gaat daar gezellig naartoe, geniet van de muziek, eet een exotisch gerecht en gaat tevreden naar huis. Maar de dag daarna zijn de problemen nog even groot: de werkloosheid, de culturele kortzichtigheid. Met festivals alleen kom je er niet. Ik denk dat je gewoon heel nuchter te werk moet gaan. Je moet de problemen benoemen, analyseren en oplossingen formuleren. Zoals ik al zei: zorg er eerst voor dat de huidige wetten gerespecteerd worden. Zorg ervoor dat vrouwen veilig over straat kunnen wandelen. Dat de schooluitval bij migranten afneemt. Herbekijk de uitkeringen waarop migranten aanspraak kunnen maken. Pas dan kun je een festival organiseren en aan de mensen vragen om mee in een project te stappen."

Zegt u nu: zulke concerten zijn nutteloos en ze maken het Vlaams Belang enkel maar sterker?

"Weet u: eigenlijk is het Vlaams Belang volstrekt onbelangrijk in deze discussie. Het komt er op aan dat de serieuze partijen onderwerpen als immigratie, integratie en islam op een ernstige manier behandelen. Dan heeft het Belang geen agenda meer."

Maar wie in deze gepolariseerde wereld een thema als de islam aansnijdt, riskeert zijn handen te verbranden. Kijk naar paus Benedictus. Eén gewaagd zinnetje over de profeet Mohammed en de moslimwereld staat op haar kop.

"Ben ik het niet mee eens. De paus heeft dat heel goed gedaan. Die omstreden toespraak was een lang pleidooi over rede, geloof en toenadering. Maar die twee zinnetjes die Benedictus van de Byzantijnse keizer Paleologus ontleende, waren er zogezegd te veel aan. Nochtans stroken die zinnetjes perfect met de waarheid. Mohammeds voorschrift om het geloof met het zwaard te verspreiden, heeft inderdaad niet veel goeds voortgebracht. Neen, de paus heeft dat zeer goed gedaan. Wat hij over de profeet zei, was uitstekend. Heel goed.

"Benedictus is een echte leider: hij gaat de strijd aan met de moslimwereld, maar begint tegelijk een gesprek. Zo nodigde hij de ambassadeurs van moslimlanden uit. Tijdens die ontmoeting uitte hij zijn diepe respect voor het islamitische geloof, maar had hij het ook over de problemen die de katholieke kerk ondervindt in islamitische landen. Daar is meestal geen plaats voor een andere godsdienst en worden kerken in brand gestoken. Eigenlijk herhaalde de paus dat de islamitische godsdienst nog steeds met het zwaard wordt verspreid. Knap gedaan."

Was die ontmoeting niet eerder een vorm van damage control om een uitschuiver recht te zetten?

"Nee, nee. De paus heeft die omstreden uitspraak op geen enkel moment teruggenomen. Hij heeft wel spijt uitgedrukt voor het feit dat zoveel mensen zich gekwetst voelen. Maar hij heeft nooit gezegd dat hij spijt heeft over die uitspraak."

Een van de gevolgen van de rel is dat de operadirectie in Berlijn de Mozartopera Idomeneo afvoert. Het feit dat in die opera de hoofden van Boeddha, Jezus en Mohammed worden afgehakt, zou moslims kunnen provoceren. Als absolute aanhanger van de vrije meningsuiting zult u ongetwijfeld ontzet zijn.

"Helemaal niet. Vroeger zou ik misschien furieus gereageerd hebben. Maar het feit dat ik met de gevolgen van mijn film Submission moet leven, maakt dat ik veel begrip heb voor de directie van die opera. Ik bedoel: na Submission werd Theo van Gogh vermoord en moest ik met lijfwachten door het leven. Ik kan best begrijpen dat de organisatoren willen vermijden dat er tijdens de opvoering van Idomeneo toeschouwers of performers aangevallen worden.

"Ik vind de kritiek van bondskanselier Angela Merkel en die andere Duitse ministers zeer onterecht. Als Merkel wil dat deze opera doorgaat, dat ze dan voor de nodige politiebescherming zorgt. Deze situatie is voor mij zo herkenbaar."

Enig idee hoe lang u zelf nog met lijfwachten door het leven moet?

"Zo lang er radicale moslims rondlopen met het idee om mij iets aan te doen. (zucht) Eigenlijk is mijn geval nog moeilijker dan dat van Salman Rushdie. Die werd bedreigd door het Iran van ayatollah Khomeini, een staat buiten Engeland. Maar de bedreiging van mensen zoals ik gebeurt in het eigen land: van binnenuit en door medeburgers. Dat is veel moeilijker. Je weet niet met wie je moet onderhandelen, ook niet waarover of wanneer."

U woont nu in Washington. Bent u daar veiliger?

"Weet ik niet. Daar word ik ook beveiligd. Maar in de VS ben ik wel anoniemer."

U kennende zal dat niet lang duren.

(lacht) "Ja, we zullen zien. Amerika is een heel groot land."

U gaat voor een neoconservatieve denktank werken. Net als de vrouw van Amerikaans vicepresident Cheney. Beschouwt u zichzelf als een havik?

"Wat ik weet, is dat het American Enterprise Institute het vrije en zelfstandige denken stimuleert. Alleen al daarom zou ik in elk land een filiaal van het AEI willen bouwen. Ze zijn echt onafhankelijk. Iemand die geld wil geven, is welkom, maar mag zich niet met de bestemming van het geld bemoeien. Het is dus best mogelijk dat ik geld krijg van iemand die tegen de vrouwenrechten is. Prachtig toch.

"Kijk, ik krijg vaak het verwijt dat ik voor een zogenaamde neoconservatieve denktank ga werken. Telkens weer krijg ik dan die gemakkelijke kritiek op de VS over me heen. Dan denk ik: laten we alsjeblieft naar ons zelf kijken. En dat zeg ik niet enkel tegen de moslims, maar ook tegen de Europeanen."

Mijn Vrijheid. De autobiografie, Ayaan Hirsi Ali, uitgeverij Augustus.

Als er één land is dat in de benadering van de migratiesamenleving fouten heeft gemaakt, is het wel België

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234