Dinsdag 27/10/2020

InterviewPauline Harmange

Pauline Harmange háát mannen: ‘Ik zeg niet dat we mannen pijn moeten doen’

Pauline Harmange: 'Er wordt ons verteld dat mannen die verkrachten psychopaten en monsters zijn, maar dat is niet zo. De meeste geweldplegers zijn gewone mannen.'Beeld Magali Delporte / The Telegraph

Alle mannen zijn klootzakken. Met die stelling­name ligt de feministe Pauline Harmange in Frankrijk onder vuur. Met haar boekje Mannen, ik haat ze injecteerde ze een stevige dosis venijn in het genderdebat. ‘Mannen moeten begrijpen dat het leven van vrouwen niet rond hen draait.’

Pauline Harmange doet er niet flauw over: in Moi, les hommes, je les déteste out ze zich onomwonden als een aanhangster van de misandrie – mannenhaat. Geen woede, geen afkeer, geen antipathie, maar regelrechte haat. Sinds een jaar is het haar basishouding, die ze kweekte tijdens het schrijven van haar 96 pagina’s tellende pamflet. Hoe meer Harmange nadacht over de plaats van vrouwen in de maatschappij, hoe vijandiger haar mannenbeeld werd. En ja, haat is een beladen woord, maar het toch uitspreken, zo schrijft ze, “is slechts een kleine kras op het ego van mannen vergeleken met de systematische onderdrukking die uitgaat van het patriarchaat”. Zo, die zit.

Het in boekvorm gegoten pamflet verscheen eind augustus bij Monstrograph, een ‘micro-uitgeverij’ die gerund wordt vrijwilligers. Harmange, een blogster en aspirant-schrijfster, dacht er een paar honderd van te verkopen. Maar dat was – o, ironie – buiten een man gerekend. Toen Ralph ­Zumérly, een adviseur van de Franse minister van Gelijke Kansen, de titel en de korte inhoud van het pamflet onder ogen kreeg, dreigde hij in een mail naar de uitgeverij met gerechtelijke stappen. “Aanzetten tot haat op basis van het geslacht is een misdrijf”, schreef Zumérly. “Ik vraag u dan ook dit boek onmiddellijk uit uw catalogus te verwijderen, op straffe van gerechtelijke vervolging.”

Wie is Pauline Harmange?

- 25 jaar oud

- woont in Lille

- studeerde communicatiewetenschappen

- schrijft en blogt

- is vrijwilliger bij een organisatie voor mishandelde en verkrachte vrouwen

- is militant feminist

Verboden

Meer heeft een schotschrift in #MeToo-tijden niet nodig om een hype te worden. Al zeker niet in Frankrijk, waar de #BalanceTonPorc-beweging daders van seksueel geweld openbaar aan de kaak stelt op sociale media. De eerste, 450 exemplaren tellende druk van Moi, les hommes, je les déteste geraakte onmiddellijk uitverkocht. Er volgde snel een tweede editie. Maar na 2.500 uitgaves gooide Monstrograph de handdoek: meer konden ze niet aan. Wilde het boekje een groter publiek bereiken, dan moest een grotere uitgeverij het overnemen.

Dat is intussen gebeurd, bevestigt Harmange, die nog altijd niet goed weet of ze nu verbijsterd of geamuseerd moet zijn. “Het boek komt in oktober uit bij uitgeverij Seuil en zal ook vertaald worden. Het is amper te bevatten: plots is er sprake van een oplage van tienduizenden exemplaren.” Een advocaat heeft ze intussen nog altijd niet. “Waarom zou ik?”, klinkt het schouderophalend vanuit Lille, waar ze samenwoont met haar man Mathieu (29) en haar kat, Eleven. “Ik voel me allerminst geïntimideerd.”

Waarom bent u zo boos op mannen?

“Als vrijwilliger verzorg ik al enkele jaren de communicatie van L’échappée in Lille, een organisatie die slachtoffers van verkrachting opvangt en die strijdt tegen seksistisch en seksueel geweld. Ik constateer dat er weinig wordt gedaan om het geweld in te dijken en dat mannen er nauwelijks een moer om geven. Dat is frusterend. Ik wist dat veel vrouwen verkracht worden – ik had al veel gelezen over geweld tegen vrouwen voor ik bij L’échappée aan de slag ging. Maar er dagelijks mee geconfronteerd worden en vaststellen dat de middelen ontbreken om het geweld te boven te komen, is moeilijk. L’échappée werkt deels met professionele mensen – dokters, advocaten, psychotherapeuten – die naar vrouwen luisteren en hen begeleiden. Het is pijnlijk om telkens op zoek te moeten gaan naar sponsors om hun werk mogelijk te maken.”

Van vrijwilligerswerk naar misandrie blijft een behoorlijk grote stap.

“Er wordt ons verteld dat mannen die verkrachten psychopaten en monsters zijn, maar dat is niet zo. De meeste geweldplegers zijn gewone mannen. Het probleem is dat zij niet de moeite doen om het patriarchaat, de ‘mannelijkheid’ van de samenleving, te ontmantelen – de basis is toch nog altijd de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Ik heb daar al veel discussies over gehad met mannen, die mij verzekeren dat zij niet zo zijn. Maar ze zouden beter luisteren en zich inlichten om dingen te veranderen. Zelfs wanneer je als man sympa bent, kan je een problematisch discours ontwikkelen of bedenkelijke daden stellen.

“Mannen trekken zich over het algemeen geen reet aan van vrouwenrechten en gelijkheid. Het heeft geen zin ze te vertrouwen of ze standaard te respecteren. Ze doen zich vriendelijk voor, maar eigenlijk zouden we ze beter wantrouwen. Dat is de kern van mijn misandrie: het is een basishouding waardoor ik mijn vriendschap en vertrouwen niet vanzelf stel in deze of gene man. Ik zeg niet dat we mannen pijn moeten doen. Wat ik wel bedoel, is dat we meer aandacht moeten hebben voor vrouwen en hun plek in de samenleving.”

‘Alle venten zijn klootzakken’: is dat geen gevaarlijke veralgemening?

“Ja, maar het slaat ergens op. Kijk naar de cijfers: volgens de Hoge Raad voor de Gelijkheid tussen Mannen en Vrouwen (een Frans overheidsorgaan, SS) waren 90 procent van de personen die in 2017 doodsbedreigingen kregen van hun partner of ex vrouwen. Maar liefst 96 procent van de mensen die in 2018 veroordeeld werden wegens partnergeweld waren mannen. Vorig jaar werden in Frankrijk 149 vrouwen door hun partner of ex vermoord.

“Behalve de cijfers zijn er ook de ervaringen van veel vrouwen. In het beste geval kan het mannen niet schelen wat ons overkomt, in het slechtste geval zijn het regelrechte smeerlappen en hebben ze een aandeel in de feiten. Ik veralgemeen, maar alleen omdat de realiteit verergerd is.”

Voelt u zich ook een persoonlijk slachtoffer van mannen en het patriarchaat?

“Als vrouw voel ik me niet veilig op straat. Als ik ’s avonds naar huis wandel, voel ik me bekeken en beoordeeld. Er wordt naar me gefloten. Zelfs in afstandelijke relaties laten mannen constant weten wat ze van me vinden, ook op het internet. Daar heb ik geen boodschap aan.”

Wentelt u zich niet in uw ongenoegen? In uw boek schrijft u dat u misandrie plezant vindt en dat u er gelukkig van wordt.

“Bien sûr! Minder rekening moeten houden met wat mannen denken, bevrijdt mij van het keurslijf van verplichtingen. Het voelt goed om niet te moeten nadenken over mijn manier van kleden en hoe ik overkom bij mannen. Bovendien vind ik de relaties die ik met vrouwen heb veel diepgaander en interessanter. Dat verschaft mij geluk.”

Met uw misandrie lijkt u andere vrouwen op te roepen tot een breed gedragen, bijna virulente mannenhaat.

“Daar zit een notie van geweld in en dat zou ik nooit durven te propageren. Ik stel zeker niet voor dat we misandrische aanslagen gaan plegen of zo. Ik denk niet dat misandrie aanzet tot haatmisdrijven.”

Over mannen schrijft u: ‘Ik schat ze zeer laag in, het zijn gewelddadige, egoïstische, luie en laffe wezens. Ze slaan, verkrachten en doden ons. Ze nemen de publieke ruimte in en overstemmen ons in gesprekken.’ Wat zeggen de mannen in uw omgeving als ze dat lezen?

“Die kunnen zich vinden in mijn vaststellingen. Mijn echtgenoot was niet bepaald verrast toen hij mijn boek las. Ik discussieer veel met hem over de plaats van mannen en vrouwen in onze samenleving. Hij vindt ook dat mannen te veel ruimte innemen en dat ze altijd het hoge woord voeren. Mijn broers zijn adolescenten, zij zijn hun persoonlijkheid nog aan het vormen. Voor hun leeftijd staan ze opvallend open voor mijn ideeën. Ze leren van mijn opinies.

“Mijn vader is 53, voor hem is het niet gemakkelijk om te begrijpen waarover ik het heb. Ook met mijn moeder heb ik er stevige gesprekken over gehad. Het is een vooral een generatieprobleem. Jongeren zijn vandaag minder geneigd om in patriarchale constructies te treden die niet werken. Ze zijn strijdvaardig en stellen dingen in vraag.”

Pauline Harmange. 'Je kan perfect feministisch zijn en geen misandrie aanhangen. Maar wie zich als feminist inlicht over het geweld tegen vrouwen, kan toch niet anders dan vaststellen dat er een probleem is met mannen en dat ze er niets aan doen?’Beeld RV

U bent al een tijdje getrouwd met een man. Hoe verzoent u uw huwelijk met uw misandrie?

“Het huwelijk is een instituut dat een relatie kan bevestigen voor de buitenwereld, maar het hoeft niet de enige manier te zijn om een partnerschap te officialiseren. Als mijn man en ik vandaag opnieuw voor de keuze stonden, dan zouden we waarschijnlijk niet trouwen. Onze relatie bestaat ook buiten het huwelijk. Mathieu en ik zijn jong getrouwd en mijn misandrie is pas later gekomen. Sinds ons zeventiende hebben we samen een hele weg afgelegd en hebben we veel opgebouwd, maar het sociale narratief over wat een relatie moet zijn, dat hebben we gedeconstrueerd.”

Dat klinkt mooi, maar hoe werkt dat in de praktijk? U staat bijvoorbeeld al niet toe dat uw man voor gelijke vrouwenrechten strijdt, want mannelijke feministen bestaan volgens u niet.

“Mijn man definieert zich ook niet als een feminist. Hij is zich bewust van de problemen die het patriarchaat met zich meebrengt, maar het is zijn rol niet om zich als feminist te uiten – wat trouwens niet wil zeggen dat hij onze eisen niet steunt. Maar de feministische strijd: sorry, die komt alleen mij toe.”

U stelt dat wie dieper over de dingen nadenkt, vanzelf bij misandrie uitkomt. Waarom volstaat het voor u niet om feminist te zijn?

“Ik eis niet van mensen dat ze misander zijn. Je kan perfect feministisch zijn en geen misandrie aanhangen. Maar wie zich als feminist inlicht over het geweld tegen vrouwen, kan toch niet anders dan vaststellen dat er een probleem is met mannen en dat ze er niets aan doen?”

Misandrie is de mannelijke versie van misogynie. Toch zijn die twee begrippen voor u niet hetzelfde. Waarom niet?

“Misandrie zou nooit bestaan zonder misogynie en geweld tegen vrouwen. Misogynie kadert in een voortdurende seksistische sfeer, misandrie daarentegen is een reactie op het neerbuigende klimaat tegenover vrouwen. Misogynie neemt soms extreem gewelddadige vormen aan, met moorden en fysieke en verbale aanslagen. Bij mijn weten heeft er nog nooit een misandrische aanslag plaatsgevonden.”

Er zijn wel degelijk vrouwen die hun echtgenoot vermoorden.

“De meerderheid van hen doet dat nadat ze jarenlang huiselijk geweld heeft moeten ondergaan. Dat beschouw ik veeleer als een daad van wettige zelfverdediging dan als een misandrische misdaad.”

Vindt u dat eigenlijk constructief, mannen haten? De samenleving is al zo gepolariseerd. Met uw pamflet lijkt u nog meer olie op het vuur te willen gooien.

“Door misandrie ontstaat ruimte om andere verhalen te creëren en reacties uit te lokken. Mannen moeten begrijpen dat het leven van vrouwen niet rond hen draait of dat ze er zijn om hen te plezieren. Misschien geeft misandrie hen zelfs de mogelijkheid om zich anders op stellen. Voor vrouwen is het alleszins erg constructief om het mechanisme dat hen kort houdt te verwerpen en om zichzelf heruit te vinden zonder zich constant af te vragen: val ik wel in de smaak bij mannen? Respecteren ze me wel? Want het respect krijgen van mannen garandeert niet dat ze zich kunnen ontwikkelen en gelukkig zijn.”

U heeft het ook over opvoeding en het sociale verwachtingspatroon voor vrouwen. Waarom?

“Het probleem is complex. Zolang we geen nieuwe generaties mannen kweken die in staat zijn hun emoties te onderkennen en te beheersen en vrouwen correct te behandelen, zullen we het probleem nooit oplossen. Het is belangrijk dat we jongens niet het typisch mannelijke verwachtingspatroon opleggen en van hen verlangen dat ze enkel maar viriele wezens zijn. Ze moeten de vrijheid krijgen om mens te zijn, met alle emoties die daarbij komen kijken. Voor vrouwen geldt trouwens hetzelfde: meer gelijkheid, vanaf jonge leeftijd al.”

In 1949 schreef Simonne De Beauvoir in De tweede sekse: ‘On ne naît pas femme, on le devient’ (‘Je bent niet als vrouw geboren, je wordt tot vrouw gemaakt’). U lijkt dezelfde these aan te hangen.

“Klopt. Kinderen zijn vanaf hun geboorte een onbeschreven blad. Meisjes wordt aangeleerd zacht en beleefd te zijn, jongens leert men het omgekeerde. Ik wil niet beweren dat er sinds de vorige eeuw niets is veranderd: op politiek vlak is er een grote vooruitgang geboekt in de strijd voor meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Maar mannen blijven ons kleineren en ons een tweederangspositie toebedelen in de maatschappij – op dat vlak is er niet veel veranderd. Het dagelijkse bestaan van vrouwen is nog altijd onderworpen aan de goedkeuring van mannen: zij hebben controle over onze levens en onze lichamen.”

In uw boek stelt u voor dat vrouwen met hetzelfde soort vertrouwen door het leven moeten gaan als dat van een middelmatige man. Wat bedoelt u daarmee?

“Middelmatige mannen zijn te zelfverzekerd en nemen de plaats in van vrouwen die vaak meer expertise hebben dan zij. Vrouwen moeten meer zelfbewustzijn krijgen en meer durven zoals mannen, die hun competenties systematisch overschatten. Er moet een nieuw evenwicht komen.

“Daarnaast roep ik vrouwen op zich te groeperen. De voorbije jaren heb ik de kans gehad een netwerk uit te bouwen van geweldig interessante vrouwen die elkaar ondersteunen en die willen samenkomen om kennis en ervaringen te delen. Er zijn vrouwencirkels die meer gericht zijn op het spirituele, andere hebben professionele doeleinden. Die vrouwencirkels kunnen krachtige hefbomen zijn in de verandering. Ik roep niet op tot een algehele misandrie – zie het als een individuele houding met een politieke dimensie. Het heeft geen zin groepen op te richten waarin we zeggen hoezeer we mannen haten. Ik pleit gewoon voor plekken waar vrouwen kunnen samenkomen zonder mannen.”

Gek genoeg is het net de woede van een man die de verkoop van uw boek door het dak deed gaan en u internationale bekendheid opleverde. Voelt dat niet wrang?

(grijnst) “Helemaal niet. Laten we niet vergeten dat Ralph ­Zumérly mij het zwijgen heeft proberen op te leggen door te eisen dat mijn boek uit de handel werd genomen. Maar de vrijheid van meningsuiting is in Frankrijk een hoog goed, een publicatie verbied je bij ons niet zomaar. Er is bij mijn weten ook geen officiële vraag gekomen daartoe. Ik vind het trouwens een nogal gezwollen reactie van iemand die het boek duidelijk niet heeft gelezen.

“De titel is provocatief, maar ik wilde het in mijn boek niet alleen over mannen hebben. Ik vind het legitiem hen te beschuldigen, maar ik zie het positief en wil het over de mooie dingen hebben die misandrie met zich meebrengt: je vrijer voelen, je niet voortdurend moeten afvragen of je er op straat te verleidelijk bijloopt voor passanten, bewuster je plaats opeisen in de maatschappij.

“Vroeger dacht ik dat ik verleidelijk en interessant moest zijn, maar daar hoef ik me niets meer van aan te trekken. Ik voel me veel meer zelfverzekerd nu ik besef dat mannen meestal niet zoveel expertise of intelligentie hebben als ze willen doen geloven. Mijn vriendinnengroep en mijn militant feminisme floreert. En binnenkort nog eens een bijkomende druk van mijn boek! Kortom: niets dan geluk.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234