Maandag 18/01/2021

Pauli's Pen: Het wel en wee van Caroline Gennez

Als het brandt, giet Walter Pauli olie op het vuur

'Het is makkelijker oppositie voeren tegen een regering die regeert dan tegen een die niet regeert', zo zuchtte Caroline Gennez in het maandaginterview (DM 8/9). Het is een merkwaardige uitspraak voor de voorzitter van de belangrijkste oppositiepartij. Merkwaardig, omdat het toch een gelukkig kenmerk van de Belgische democratie is dat de kiezer (bar)slechte regeringen doorgaans stevig afstraft: de horribele laatste regering van Wilfried Martens (1988-1991), de futloze kliek Dehaene II, de kibbelaars van Paars II. En Leterme I is veel erger.

Maar Gennez heeft gelijk: het is geen uitgemaakte zaak dat de sp.a in 2009 de verkiezingen wint. Niet alleen regeert de regering niet, de sp.a vergeet wel eens oppositie te voeren.

Goed, de omstandigheden zijn niet comfortabel. Al is het maar omdat de PS deel uitmaakt van de federale en de sp.a van de Vlaamse regering en er dus talloze socialistische ministers zijn. Een aanzienlijk deel van het electoraat kent niet eens het verschil tussen sp.a'ers en PS'ers, laat staan tussen federale en regionale regeringen. Het zijn allemaal 'socialisten'.

Het wordt nog ingewikkelder als de sp.a in de Vlaamse regering (zéér) constructief meewerkt en alleen federaal harde oppositie voert. Behalve dan op het thema van de staatshervorming, want daar trekt Vlaams minister-president Kris Peeters het laken naar zich toe, met steun van de hele Vlaamse regering. Ook van sp.a'er Frank Vandenbroucke. Dus inzake het thema waarop de CD&V federaal afgerekend zal worden, weigert de sp.a voluit tegengas te geven.

En dag na dag wordt de houding constructiever. Nu de federale regering zich heeft vastgereden in het communautaire moeras, reikt de belangrijkste sp.a'er van het moment creatieve oplossingen aan om uit die crisis te komen. Want dat is Vandenbroucke, zeker voor de man in de straat: van alle actieve socialisten heeft hij de langste carrière, de grootste naam- en schermbekendheid. Dan moet de sp.a-top toch niet klagen dat het 'moeilijk oppositie voeren' is.

De Angelsaksische parlementaire traditie steunt ondermeer op de beroemde frase: 'The duty of her Majesty's Opposition is to oppose'. Ofwel krijgt Gennez dat aan Vandenbroucke uitgelegd, ofwel faalt ze in dit aspect van haar job.

Toegegeven alweer: makkelijk is anders. Want het zou inderdaad onverantwoord zijn de Vlaamse regering te laten verrotten door interne oppositie en het Vlaamse beleid zo lam te leggen. Daar wordt de modale Vlaming niet beter van, en de kleine Vlaming zelfs slechter. Maar anderzijds mag de sp.a zich toch eens bezinnen wat het politieke effect is van de rechte participatie in Vlaamse regeringen?

Vanaf 2004 werd de Vlaamse regering de gedroomde trampoline voor Yves Leterme om zich tot de belangrijkste politicus van het (federale) land naar boven te werken. Terwijl noeste werkers als Frank Vandenbroucke en Dirk Van Mechelen in Vlaanderen op de kleintjes letten, maakte Leterme zichzelf groot. En gaf hij en passant bij de verkiezingen de partijen van Vandenbroucke en Van Mechelen een dreun. En nu mag Kris Peeters dat spelletje herhalen, wordt hij als tweede CD&V'er op rij op het schild getild.

Het blijft daar niet bij. In het parlement voert Peter Vanvelthoven wel harde oppositie, en Dirk Van der Maelen maakt Pieter De Crem het leven zo moeilijk als hij kan. Maar de sp.a als partij profileert zich nog te vaak als een beleidspartij, ook op federale thema's. En dat is geen kwestie van omstandigheden, maar van keuzes. Ondermeer van Gennez zelf.

Eén voorbeeld. In augustus publiceerde ze in deze krant een opiniestuk waarin zij pleitte voor "een eenheidsstatuut" voor arbeiders en bedienden. Het bestaan van twee systemen was een grove sociale onrechtvaardigheid, en België is "het enige land in Europa" dat zo'n onderscheid nog heeft. Dat klopt. Net zoals België ook het enige land in Europa is met stemplicht in plaats van stemrecht.

Gennez' doel was nobel - betere sociale bescherming - en daar hield al het positieve op. De methode die ze voorstelde (dit dossier toevoegen aan een sowieso al overladen en aartsmoeilijk sociaal overleg) was onrealistisch. De timing getuigde van grote naïviteit: in de huidige mondiale context waar zowat elke sociale bescherming onder druk staat, leidt een eenheidsstatuut sneller tot achter- dan vooruitgang, zowel voor arbeiders als bedienden. En de maatschappelijke vraag is quasi nul. Neen? Stel dat er een écht eenheidsstatuut komt. Dan krijgen arbeiders voortaan een maandwedde, ofwel worden bedienden uitbetaald in een uurloon.

Alleman hetzelfde: eenheid. Daar vragen arbeiders niet om (nu wordt elk gewerkt uur stipt aangerekend) en bedienden al zeker niet (hun inkomen zou elke maand fluctueren). Dat betekent niet dat vooral het arbeidersstatuut niet voor (veel) verbetering vatbaar is. Maar vraag dàt dan.

Arbeiders en bedienden vragen geen eenheidsstatuut, maar betere sociale bescherming. En als een eenheidstatuut voor velen een sléchtere sociale bescherming zou betekenen, miskent Gennez het adagium van één van haar voorgangers ("Wij zijn voor wat goed is voor de mensen"). Vooral omdat ze haar tekst afsloot met een onverholen dreigement: als de sociale partners niet doen wat Gennez wil, zal de sp.a het sociaal overleg overrulen. Vanuit de regering een conflict om een Generatiepact riskeren, tot daar aan toe. Maar vanuit de oppositie? En dat in een tekst, tussen haakjes, waarin werkgevers netjes 'werkgevers' heetten, maar vakbondsleiders al 'de bonzen' zijn?

Een kwestie van talent


In godsnaam, wie schreef dit? Wie fluisterde Gennez zo'n nonsens in het oor? Wie jut de sp.a-voorzitter op om over een voorstel van niks te dreigen met een conflict met de vakbond? 'De man met de schroevendraaier', zo luidde de titel van dat opiniestuk. Wie was een vijs kwijt? Voor deze tekst kreeg Caroline Gennez applaus van Open Vld'ers Margriet Hermans en Paul Wille. Het vertelde alles over het politieke niveau ervan.

Tussen de lijnen van het 'maandaginterview' lees ook je hoe Caroline Gennez de sp.a terug aantrekkelijk wil maken. Niet alleen via het voeren van oppositie, maar ook door een nieuwe interne structuur. Het komende partijcongres zal daarin een eerste pas zijn, even fundamenteel wordt de omvorming van het kartel met de Vlaams Progressieven naar een breder progressief verband. (Gennez: "Als het probleem zich stelt, na de volgende verkiezingen").

Daarmee plaatst Caroline Gennez zich in een traditie van haar voorgangers. De voorzitters van de Vlaamse socialisten breken zich al twintig jaar het hoofd hoe opener te worden, meer mensen aan te spreken. Vandenbroucke schafte de kloeke vuist met de roos af. Janssens herstylede de SP tot de sp.a, en smeedde het intussen verdorde kartel met Spirit. Stevaert mislukte om met 'PRO' een nog breder progressief front te realiseren. Ook Vande Lanotte beet op zo'n formule de tanden stuk. En straks probeert Gennez iets van hetzelfde. Ook zij wil uit het oude, te enge carcan.

Dit lijkt een frisse aanpak zonder oogkleppen. In werkelijkheid is het staren naar de eigen navel. Het is een visie op politiek die vertrekt van de interne dynamiek van een partij. Wat kunnen open-opener-openste partijcongressen de kiezers schelen?

Misschien zou het nuttig zijn na te gaan waar en wanneer de (B)SP - sp.a groeide en groot werd. Dat is telkens toen een getalenteerd politicus met een goed politiek verhaal de Vlaamse kiezer aansprak. Of die Tobback heette of Stevaert of Janssens. Met politici die doen wat ze moeten doen: politiek bedrijven. Goede, 'open' bestuurders in de meerderheid, keiharde critici in de oppositie. Dan krijg je succes, dan stromen er mensen en talenten toe. Niet alleen bij de sp.a, trouwens. Toen CVP tussen 1999 en 2003 naar zijn navel staarde, erg open 'bijenkorven' organiseerde en de naam veranderde in 'CD&V', liep de zaal van de Concert Noble leeg in plaats van vol bij partijrecepties. Sinds Yves Leterme met veel lef Guy Verhofstadt uitdaagde, werd de reeds palliatieve christen-democratie ineens weer springlevend.

Nogmaals: gemakkelijk is het niet, en we benijden Caroline Gennez allerminst. Federale en Vlaamse eisen op elkaar afstemmen, hard zijn waar het moet, begripvol waar het kan, strategie op lange termijn combineren met succesjes voor elke dag, sympathiek zijn en toch verstandig overkomen: het is niet iedereen gegeven. Het is een kwestie van talent.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234