Dinsdag 29/11/2022

PostuumPaula D'Hondt (1926-2022)

Paula D’Hondt: feministisch boegbeeld en pionier tegen wil en dank

Paula D'Hondt in 2016. Zonder D’Hondt geen Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding, het huidige Unia. Beeld Tim Dirven
Paula D'Hondt in 2016. Zonder D’Hondt geen Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding, het huidige Unia.Beeld Tim Dirven

Ze was het prototype van de loyale christendemocratische partijsoldaat, maar werd de baanbreker van een integratiebeleid dat nog altijd én tekortschiet en onder zware politieke druk staat. Paula D’Hondt-Van Opdenbosch, overleden op 96-jarige leeftijd, heeft haar steen in de rivier verlegd.

Bart Eeckhout

Geen cd&v’er met naam of hij drukte diepe bewondering uit, toen het nieuws van het overlijden van Paula D’Hondt bekend raakte. Ook van bij Groen kwamen er blijken van respect en medeleven. Mocht ze de loftuitingen hebben kunnen lezen, dan zou de aflijvige ze wellicht met lichte trots hebben aanvaard.

Maar mogelijk ook een tikje knorrig. Sinds ze in 1993 afscheid nam van de actieve politiek toonde ze zich vaak kritisch tegenover haar vroegere biotoop. “Als het gedaan is, ben je niks meer. Dat is de harde les van de Wetstraat en al haar aanhangsels”, vertelde ze in 2016 in deze krant. In een laat interview in Het Laatste Nieuws zei ze: “Om in de politiek te overleven, moet je een slecht karakter hebben.” Aan de spektakelpolitiek van vandaag zou ze een broertje dood hebben.

Maar de ontgoocheling gaat al langer mee. In 1989, nadat het Vlaams Blok voor het eerst een sprong vooruit maakt bij de gemeenteraadsverkiezingen in Antwerpen, stelt toenmalig premier Wilfried Martens D’Hondt aan als Koninklijk Commissaris voor het Migrantenbeleid. Een zoenoffer, lijkt het wel, om te tonen dat de regering het ‘signaal van de burger’ begrepen heeft, en tegelijk een fin de carrière zonder veel gezag voor een partijgenote voor wie in het kabinet geen plaats meer is. D’Hondt weigert, tot tweemaal toe. Daarvoor geeft ze, in het memoireboek Moed en mededogen dat ze samen met Johan Leman schreef, drie redenen. “1. De premier die mij aanstelt, zal onvermijdelijk grote kritiek krijgen. 2. Ik kom uit een rurale streek waar de problematiek niet schrijnend is. 3. Hij zal het verwijt krijgen dat hij dit aan een oudere katholieke kwezel toevertrouwt.’”

Uiteindelijk weet Martens haar toch te overtuigen, en Paula D’Hondt bijt zich vast in het nieuw gecreëerde mandaat. Ze schrijft een vuistdik rapport van wel 3.000 pagina’s met voorstellen voor een beter integratiebeleid. Het rapport blijft notoir ongelezen. “De politici hoopten dat de kaboutertjes ’s nachts van België een geïntegreerd land zouden maken, waarin autochtonen en allochtonen vreedzaam met elkaar zouden leven”, zei ze in 1993 bij haar afscheid in De Standaard. “De politici hoopten dat zij op een morgen in een degelijk land wakker zouden worden, maar zij zijn zorgvuldig blijven liggen.”

Boudewijn en Fabiola

De problemen die D’Hondt benoemt in haar rapporten zijn in zekere mate nog altijd de problemen van het huidige inburgeringsbeleid, de beleidslijnen die ze uitzet zijn nog altijd geldig. In haar afscheidsboek Geen dienaar van de macht vat ze die zo samen: “1. een volledige assimilatie aan de Belgische wetten. 2. een volledig respect voor de richtinggevende, fundamentele ideeën van onze westerse samenleving. Daar behoort de kennis van de streektaal toe. Daar behoort ook de emancipatie van de vrouw en de scheiding van Kerk en Staat toe. (...) Maar het betekent ook dat, eenmaal er aan die eerste twee voorwaarden voldaan is, er openheid komt, aanvaarding, promotie van wederzijdse culturele verrijking.”

1989: Paula Dhondt legt bij premier Wilfried Martens (links) de eed af als Koninklijk Commissaris voor het Migrantenbeleid. Ze schrijft tijdens dat mandaat een vuistdik rapport van wel 3.000 pagina’s met voorstellen voor een beter integratiebeleid. Het rapport blijft notoir ongelezen. Beeld BELGA
1989: Paula Dhondt legt bij premier Wilfried Martens (links) de eed af als Koninklijk Commissaris voor het Migrantenbeleid. Ze schrijft tijdens dat mandaat een vuistdik rapport van wel 3.000 pagina’s met voorstellen voor een beter integratiebeleid. Het rapport blijft notoir ongelezen.Beeld BELGA

De meeste andere bewindslieden kijken liever weg. D’Hondt beklaagde er zich meermaals over dat ze amper steun of belangstelling kreeg van andere politici, behalve van premier en generatiegenoot Wilfried Martens. De eerste ‘politieke’ instantie die D’Hondt echte waardering geeft, is... het Paleis. Met het toenmalige vorstenpaar Boudewijn en Fabiola groeit een hechte band. In 1992 krijgt D’Hondt de eretitel van Minister van Staat.

De steun van collega’s verbetert niet wanneer uiterst rechts, op zwarte zondag 1991, een nationale doorbraak beleeft. D’Hondt wordt het mikpunt van een virulente en persoonlijke haatcampagne vanwege het Vlaams Blok, met Filip Dewinter, dan al, als provocateur. Later zal ze ook kritiek van activisten ter linkerzijde krijgen, juist omdat ze te voorzichtig en te eenzijdig zou zijn geweest en te veel op ‘assimilatie’ inzette. Dat is het lot van de voorloper.

Unia

Paula D’Hondt was al een pionier nog voor ze Koninklijk Commissaris werd. Ze behoort tot de eerste generatie vrouwelijke politici die een plekje in de regering kreeg. ‘Plekje’ is het juiste woord, want om een vrouw te vinden in de regeringssamenstellingen van de jaren 70 en 80, moet je tot helemaal beneden zoeken, bij de toegevoegde staatssecretarissen. Van 1981 tot 1988 is Paula D’Hondt, CVP’er met ACW-stempel uit Kerksken bij Aalst, staatssecretaris voor Post en Telefonie in de regeringen-Martens V en VI. Binnen haar partij behoorde ze tot de eerste generatie centrumlinkse, feministische vrouwelijke boegbeelden, samen met Miet Smet of Wivina Demeester. Al merkte de immer vranke D’Hondt later weleens op dat er tussen de vrouwen in de partij veeleer concurrentie dan solidariteit speelde.

De politieke erfenis van Paula D’Hondt is onmiskenbaar groot. Zonder Paula D’Hondt geen Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding, het huidige Unia. Ze werd wel net oud genoeg om mee te maken hoe de Vlaamse regering, met haar eigen partij aan boord, zich voorneemt om zich terug te trekken uit Unia, om haar eigen Mensenrechteninstituut op te richten.

Paula D’Hondt, geboren als Paula Rosa Van Opdenbosch, was weduwe van Paul D’Hondt en moeder van vier kinderen, onder wie de bekende politierechter Peter D’Hondt.

De problemen die D’Hondt benoemt in haar rapporten zijn in zekere mate nog altijd de problemen van het huidige inburgeringsbeleid, de beleidslijnen die ze uitzet zijn nog altijd geldig Beeld Tim Dirven
De problemen die D’Hondt benoemt in haar rapporten zijn in zekere mate nog altijd de problemen van het huidige inburgeringsbeleid, de beleidslijnen die ze uitzet zijn nog altijd geldigBeeld Tim Dirven

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234