Dinsdag 29/11/2022

Paul van Vliet

De Nederlandse cabaretier Paul van Vliet is zeventig geworden. Hij kijkt tevreden terug op zijn vijfenveertigjarige carrière en is in voor iets nieuws. Zijn verleden is nu vastgelegd op drie dvd's, een cd en een boek. 'Ik heb nergens spijt van.'

Nederlandse cabaretier slaat de hoofdweg af

Brussel

van onze medewerkster

Sarah Theerlynck

Paul van Vliet kreeg voor zijn zeventigste verjaardag een verrassingsfeest. Collega's als Herman van Veen, Freek de Jonge, Karin Bloemen en Vera Mann stonden op het podium en brachten hun versie van Van Vliets nummers. "Een droomstart van een nieuw begin", noemde de cabaretier het. "Ik heb 45 jaar gereisd en gespeeld. Ik ben getrokken van stad naar stad, van seizoen naar seizoen. Ik heb geleefd in een roes, maar nu zeg ik duidelijk: dit was het. Ik verlaat nu de hoofdweg, het kronkelende zijpad in." En de hoofdweg, dat waren zijn jaren met de cabaretgroep Pepijn, zijn elf onemanshows, zijn columns, zijn rol in de musical My Fair Lady.

Van Vliet begint zijn carrière meteen met een eigen cabaret: Pepijn, met de twee p's van Pieter Paul. Ook zijn eerste vrouw Liselore Gerritsen maakt er deel van uit. Pepijn heeft zijn eigen theater in Van Vliets thuisstad Den Haag. Zeven jaar lang geeft Van Vliet er het beste van zichzelf, tot hij voelt dat hij zijn eigen weg moet gaan. Pepijn blijft bestaan en wordt een kweekvijver voor jong cabarettalent. Youp van 't Hek en Jack Spijkerman zetten er hun eerste stappen op het podium en in het vak. De benefietvoorstellingen die Van Vliet er samen met Van 't Hek presenteert, zijn legendarisch geworden. Van Vliet ziet er het cabaret evolueren. "Niemand doet meer wat ik doe. Ik zeg dat ook tegen die jonge kerels: doe zoals ik, dat doet niemand meer. Zet een orkest op het toneel, gebruik het theater in zijn volle glorie. Durf tien meter op te komen lopen zonder iets te zeggen."

Van Vliets typische stijl zit hem echter vooral in de mildheid, de kwetsbaarheid. "Ik hou niet van woede op het toneel. Dat opgeheven Hollandse vingertje, bah. Verwerkte woede is veel mooier op het toneel dan echte. Ook met gevoeligheid moet je trouwens oppassen. Ik heb altijd gezegd: 'Je moet gevoel heel licht brengen en humor heel ernstig.' Zoals Brel Ne me quitte pas zingt: onbeholpen, glimlachend, verontschuldigend bijna." Zo open Van Vliet op het podium is, zo gesloten is hij privé. "Het is minder riskant om je grieven tegen het zwarte gat van de zaal te vertellen, hé. Mijn collega's zijn naast het podium ook vaak stille, verlegen mensen. Het is een hele vreemde contradictio in terminis, eigen aan het vak."

Maar het is niet allemaal gevoeligheid wat de klok slaat, Paul van Vliet kan ook gewoon grappig zijn. Typetjes als Bram 'recht voor z'n raap' van de commune, de trippende hippie die zijn eigen grappen uitlegt, en Majoor Kees, de dommige militair die over zijn eigen breedsprakerigheid struikelt, staan in het collectieve Nederlandse geheugen gegrift. Gaandeweg laat hij zijn 'komische mannen' echter steeds meer los. "Dat was een natuurlijke evolutie. Ik heb die typetjes altijd met heel veel plezier gespeeld. Er gaat niets boven een zaal die in mekaar stuikt van het lachen, niets boven mensen die hun zakdoek nemen en 'hou op!' roepen. Maar in die liedjes, daarin kon ik de waarheid kwijt, mijn waarheid."

De cabaretier besteedt dan ook heel veel aandacht aan de tekst van zijn nummers. Hij stelt hoge eisen aan de woordkeus, de opbouw, de gedachte erachter. "Ik vind dat er in Nederland te 'woorderig' geschreven wordt. Ik hou van concrete beelden. 'Veilig achterop bij vader op de fiets', 'ik mis je kleine hoofd op mijn grote witte kussen', 'het touwtje uit de brievenbus'. Als luisteraar moet je het onmiddellijk zien." Van Vliet probeert het ook als columnist. Hij houdt het telkens maar een paar jaar vol: van 1982 tot 1985 schrijft hij voor Het Belang van Limburg, van 1999 tot 2002 voor de Haagsche Courant. "Ik deed er veel te lang over", vertelt hij. "Normale columnisten schrijven hun stukje in een paar uur, ik deed er twee à drie dagen over. Ik schreef ook niet over de actualiteit - iedereen deed dat toen. Ik koos voor algemeen menselijke onderwerpen en dat schrijft moeilijker. Je moet verder zoeken, dieper graven. Ik belde ook altijd nog een paar keer om nog dingen te veranderen. Vaak lag de tekst al bij de drukker, maar wou ik toch nog een ander slot. Na een paar jaar was ik uitgepraat, moegezeurd."

In 1994 probeert Van Vliet opnieuw iets nieuws uit: de musical. Hij speelt professor Higgins in My Fair Lady, een Joop van den Ende-productie. "Ik heb Higgins menselijker gemaakt. Iedereen speelt hem altijd als een arrogante zak, maar ik heb hem een gevoelig kantje gegeven. Men heeft mij wel eens 'een mengeling van kracht en kwetsbaarheid' genoemd. Wel, die combinatie heb ik Higgins ook meegegeven." Zijn laatste wapenfeiten zijn de shows die hij voor Unicef opvoert. Hartsvriendin Audrey Hepburn, zelf Unicef-ambassadrice, overtuigde hem. "Die shows geven meer voldoening. Je speelt niet meer voor jezelf, maar voor een ander en dat is een verrijking." Niet dat hij gelooft dat cabaret in se iets kan veranderen in de wereld. "Cabaret zal de maatschappij nooit omgooien. Je kunt een individu een zetje geven: dat is het maximum. Zo schreef ik 'Het touwtje in de brievenbus' op verzoek van een Haagse volksvrouw. Zij schreef: 'We hebben allemaal gelachen met Bram van de commune, maar mijn zoon is ook begonnen met een beetje stuff.' Ze vroeg me een vervolg op Bram te schrijven, als troost voor ouders met een verslaafde zoon zoals zij. Nou, dat heb ik gedaan. Zoveel mensen hebben dat toen begrepen, herkenden het dilemma van moeten kiezen tussen je zoon en je leven. Zij heeft voor het touwtje met de sleutel gekozen: haar zoon bleef welkom. Jaren later kreeg ik een foto teruggestuurd: de jongen was erdoor gekomen en poseerde trots met zijn kind op zijn arm." Het is een van de vele mooie verhalen waar Van Vliet met plezier op terugkijkt. "Mijn verleden is nu vastgelegd op drie dvd's, een cd en een boek. Ik heb mijn verleden aan Ed van Eeden (de auteur van de biografie In de optocht door de tijd, ST) gegeven en hij heeft het tastbaar gemaakt. Ik heb nergens spijt van. Wat niet is gelukt, was het gevolg van mijn eigen tekortkomingen. Ik had het niet beter kunnen doen."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234