Dinsdag 18/01/2022

Paul Goossens constateert dat tegenstanders van Turkse toetreding tot EU vooral dromen van christelijke Unie

Vindt u Karel De Grote een groot Europeaan?

Paul Goossens is Europajournalist en voormalig hoofdredacteur van deze krant.

Om de twee weken schrijft hij een bijdrage voor De Gedachte.

Geheel in lijn met zijn voorgangers pleitte Barack Obama zondag voor Turkse toetreding tot de EU. 'In Parijs en Berlijn moesten ze slikken, want daar denken ze er helemaal anders over', schrijft Paul Goossens. 'Turkije wordt een thema in de Europese kiescampagne.'

Hij kan het allemaal: begeesteren, de top van de G20 redden, Guantanamo sluiten, over het water lopen, banken redden, verkiezingen winnen en mensen hoop geven. Zelfs de moeilijke kunst om charmant op gevoelige tenen te trappen beheerst hij tot in de perfectie. Barack Obama, zo bleek tijdens zijn trip naar Londen, Straatsburg, Praag en Ankara, heeft meer in de aanbieding dan een visie, een speech en Michelle. De president die de wereld in tegenstelling tot zijn voorganger George W. Bush wel een luisterend oor wil bieden, kan ook zijn punt maken. Over Turkije bijvoorbeeld. Met grote overtuigingskracht en zelfzekerheid bepleitte Obama het Turkse lidmaatschap van de Europese Unie. In deze geen 'change'. De rechte lijn die alle Amerikaanse presidenten sinds meer dan veertig jaar uitzetten, wordt zonder de minste kromming doorgetrokken. In Parijs en Berlijn moesten ze slikken, want daar denken ze er helemaal anders over. Voor Nicolas Sarkozy en Angela Merkel hoort Turkije niet thuis in Europa. Per definitie, vanwege de geografie, de beschaving en de gefantaseerde Europese identiteit.

Het advies (?) van Obama kwam er nauwelijks 48 uur nadat in Praag lang over de benoeming van de nieuwe secretaris-generaal van de NAVO was gebakkeleid. De Turkse premier Erdogan lag dwars. Hij moest Anders Fogh Rasmussen niet omdat die zich destijds bij de publicatie van de Mohammedcartoons weigerde te verontschuldigen. Grotesk en ergerlijk natuurlijk en niet van dien aard om de goodwill tegenover Turkije te vergroten. Het was opnieuw Obama die de plooien gladstreek. In ruil voor enkele hoge NAVO-postjes bond Erdogan in en zal de Deense premier Jaap de Hoop Scheffer opvolgen aan de top van de alliantie. De wijze waarop het benoemingszaakje werd afgehandeld, toont aan dat de nieuwe Amerikaanse president de fijne knepen van de stiel al onder de knie heeft. Hij marchandeert als de beste. Na de hardliner Bush is dat eerder geruststellend. Ook Erdogan was het nauwelijks om de (foute) principes te doen. De koopman haalde het vlotjes van de profeet.

In hoge Europese regionen zouden ze daar begrip en zelfs respect voor moeten hebben. Daar weten ze dat alle slagen zijn toegelaten om een internationale topjob binnen te halen. De streken die Jacques Chirac destijds uithaalde om zijn landgenoot Jean-Claude Trichet aan het hoofd van de Europese Centrale Bank te krijgen verdienen nog altijd een bijzondere vermelding in de recente Europese geschiedenis. Als het er echt toe doet, worden zelfs goden en heiligen uit de kast gehaald. Was het parlementsvoorzitter Hans-Gert Poettering niet die twee jaar terug zonder de minste schroom toegaf dat hij, omwille van hogere belangen, Guy Verhofstadt wraakte als Commissievoorzitter? Bij de redactie van de Europese grondwet formuleerde de Belgische premier een veto tegen de opname van God in de grondwet. Nogal wat conservatieven, Silvio Berlusconi bijvoorbeeld, hebben hem dat nooit vergeven. Poettering zeker niet. Die bestond het zelfs om zich namens de hele Europese Volkspartij bij paus Benedictus XVI te verontschuldigen. "Ondanks de inspanningen van mijn partij", aldus Poettering rond het middaguur op die 30ste maart 2006 in Vaticaanstad, "is het ons niet gelukt om in de Europese grondwet naar God te verwijzen."

Gezegend en gezalfd

Meer dan tweehonderd jaar na de Franse Revolutie zijn er nog altijd conservatieven die van het christelijke Europa van Karel De Grote dromen. De Frankische krijger, die kantoor hield in Aken, trok ook een paar keer naar Rome. Daar werd hij gezegend en gezalfd en kreeg hij van de Pontifex Maximus het marsbevel om de Saracenen te bevechten. Karel kweet zich met grote ijver van zijn missie en als dank voor zoveel inzet schonk de paus hem in 800 de keizerskroon. Nog altijd zijn er die Karel De Grote een groot Europeaan vinden en niet toevallig zijn het meestal dezelfden die God in de Europese grondwet wilden tillen en bij de paus om advies kwamen. Diezelfde lieden - en ook dat is geen toeval - willen Turkije dan weer buiten de Europese Unie houden. Om principiële redenen. Onder meer omdat dat land met zijn islamitische bevolking een bedreiging vormt voor de seculiere samenleving en de scheiding tussen religie en staat. Zo denken ze er in het Vaticaan ook over. De stelling dat Turkije niet tot Europa behoort, wint trouwens veld. Zowel Nicolas Sarkozy als Angela Merkel zijn die mening toegedaan en nogal wat Europese liberalen en sociaaldemocraten zijn het daarmee eens. Alleen de groenen en uiterst rechts laten zich niet uit elkaar spelen door het Turkse vraagstuk. De eersten zijn voor het Turks lidmaatschap, de laatste zijn er absoluut tegen. De harde rechterzijde mag dan al allergisch voor de Europese Unie zijn en ze systematisch bekampen, wat de samenstelling van de club betreft, gedraagt ze zich als een agressieve waakhond. Turkije hoort er niet bij, want totaal incompatibel met de Europese identiteit. In die kringen wordt Europese identiteit zelden gedefinieerd en als het wel gebeurt, valt het op dat er bijna nooit naar de Verlichting wordt verwezen. Des te meer naar het christelijk erfgoed en de religieuze wortels van het continent. Zo wordt Europese identiteit een instrument om de 'andere' uit te sluiten. Onder meer de Turken, en bij uitbreiding de moslims.

Alle hoeken van de kamer

Turkije wordt een thema in de Europese kiescampagne. Uiterst rechts, dus ook Lijst Dedecker, hoopt er garen bij te spinnen en de traditionele partijen met een Turkijedebat alle hoeken van de kamer te laten zien. De kwestie-Turkije is geen simpel dossier. Niet zozeer omdat Turkije een complex land is, de Turkse democratie nog altijd veel mankementen vertoont en er nog aan de rechten van minderheden, vrouwen en vakbonden getimmerd moet worden, wel omdat het debat over Turkije in eerste instantie over ons Europese zelf gaat. Over de grenzen van het Europese wij, over de demonen van het verleden, over de Europese ambitie om de islam in de democratie te verankeren en daarmee het verschil te maken.

De kwestie-Turkije is geen simpel dossier. Niet zozeer omdat de Turkse democratie nog altijd veel mankementen vertoont en er nog aan de rechten van minderheden, vrouwen en vakbonden getimmerd moet worden, wel omdat het debat over Turkije in eerste instantie over ons Europese zelf gaat

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234