Maandag 17/05/2021

Review

Paul Duncan & Jürgen Müller - 'Film Noir': Paranoia op het witte doek

null Beeld rv
Beeld rv

Taschen brengt een boek uit met een overzicht van honderd film noirs. Het genre, zeventig jaar oud, blijft tot vandaag filmmakers inspireren.

Nacht, mist, tegenlicht. De donkere contouren van een man in pak met hoed en een vrouw in getailleerde jurk en hakken. Het is een beeld uit The Big Combo. Zij een knappe blondine en gangsterliefje. Hij een detective die er alles voor over heeft de gangster in de nor te draaien en zijn plaats aan haar zijde over te nemen. De archetypes van de film noir, gevangen in een driehoeksrelatie, gevat in donkere schaduwen en tegenlicht.

undefined

null Beeld rv
Beeld rv

Freudiaans

Maar film noir is meer dan spaarzaam verlichte, vaak gewelddadige of seksueel geladen scènes. In de jaren dertig en veertig begon de freudiaanse psychologie zijn tentakels uit te strekken, ook in Hollywood. Een deel van de filmwereld ging in psychoanalyse en liet de nieuwe inzichten en theorieën doorsijpelen in hun producties.

Bovendien kregen Jean-Paul Sartre en andere existentialisten bij intellectuelen een ereplaats op de boekenplank. De absurditeit van het leven en onze geworpenheid in het bestaan waren herkenbare thema's voor een land dat eerst door de Great Depression en daarna door de Tweede Wereldoorlog geteisterd werd.

Niet verwonderlijk dus dat er in Amerika films gemaakt werden die aanvoelen als een fatalistische nachtmerrie, met een door het verleden geobsedeerde antiheld die onvermijdelijk zijn tragische lot tegemoet gaat.

De inleiding van Film Noir werd geschreven door Paul Schrader, die de wereld het geniale scenario van onder meer Taxi Driver schonk. Het lijvige boek geeft een uitgebreid overzicht, gaande van de vroege Duitse expressionistische stille films die de film noir zwaar beïnvloed hebben - denk aan Das Cabinet des Dr Caligari - en 'classics' als Double Indemnity, Vertigo, Touch of Evil en Sunset Boulevard, tot 'neo noirs' als Chinatown, L.A. Confidential en de recente topper Drive.

Donkere beelden, donkere thema's. Om het met Humphrey Bogart in The Maltese Falcon uit 1941 te zeggen, volgens velen het beginpunt van de film noir: 'The stuff that dreams are made of.'

Dat het genre filmmakers én publiek nog altijd aanspreekt, komt allicht doordat de zwaarte van la condition humaine voor iedereen herkenbaar is. Jammer alleen dat hopeloosheid er in het echte leven zelden zo prachtig uitziet als in de clair-obscur van Billy Wilder, Alfred Hitchcock en Orson Welles.

Paul Duncan & Jürgen Müller, Film Noir. 100 All-Time Favorites, Taschen, 688 p., 39,99 euro.

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234