Zaterdag 15/05/2021

PostuumLuc Versteylen

Pater Luc Versteylen (93): niet onbesproken, wel visionair

Agalev-stichter Luc Versteylen, in september 2002, de dag dat hij 75 werd. Beeld BELGA
Agalev-stichter Luc Versteylen, in september 2002, de dag dat hij 75 werd.Beeld BELGA

Hij verzette zich tegen het celibaat, stichtte een soort commune en legde met Anders Gaan Leven de basis voor de groene beweging in Vlaanderen. Hoewel pater Luc Versteylen (93) niet onbesproken was, laat hij een stevige politieke erfenis na. ‘Hij was een visionair.’

“Hij had het al een tijdje moeilijk”, zegt Ivo Mechels, de man van Test-Aankoop die Luc Versteylen tijdens zijn puberteit leerde kennen op het Xaveriuscollege in Borgerhout. Het voorbije jaar hadden ze enkel nog telefonisch contact. “Hij woonde in een woon-zorgcentrum in Wommelgem. Hij had het gevoel dat hij opgesloten zat. ‘Hier zit ik nu in mijn kamertje van drie bij drie’, zuchtte hij.” Woensdag overleed hij aan de gevolgen van het coronavirus.

Strijdbaar en rebels, deze eigenschappen typeerden Luc Versteylen. De jezuïet raakte in de jaren 70 bekend met zijn Groene Fietsers, een actiegroep die onder meer opkwam voor een verkeersvrije Grote Markt in Antwerpen. “Dat waren ludieke acties”, herinnert Mechels zich. “Dan kwamen we plots met tientallen tegelijk aan en smeten we onze fietsen op de grond, zodat het verkeer in de soep draaide. Of schilderden we zelf fietsstroken op de baan.”

Versteylen zat mee achter de redding van het Centraal Station in Antwerpen. Onder toenmalig verkeersminister Herman De Croo (Open Vld) lagen er plannen klaar voor de sloop. Het gebouw was ‘niet meer van deze tijd’. Versteylen en co. organiseerden concerten om het station te redden. Met succes. Onlangs schaarde hij zich ook achter Ademloos, de actiegroep die zich verzette tegen de oorspronkelijke plannen voor de Oosterweelverbinding.

Diepste draai

“De leerkrachten op het Xaveriuscollege waren in de jaren 70 bekend om hun progressieve gedachtegoed. Maar Versteylen stak er toch bovenuit”, zegt Mechels. In 1970 stichtte de man uit Bornem een christelijke gemeenschap in de oude brouwerij van Viersel: ‘Leve in de brouwerij’. Daar leidde hij sessies rond stilte, soberheid en samenhorigheid. “Als student werden wij daar op bezinning gestuurd. Dan hielden we schrijfgesprekken in de oude bakkerij.”

In Viersel ontwikkelt Versteylen een eigen taal, onder andere voor seksuele handelingen. Penetratie heet plots ‘de diepste draai’, klaarkomen wordt ‘juichen’ en masturberen wordt ‘hemelen’. Hij verzet zich tegen het taboe rond seksualiteit. Zo worden bezoekers aangemoedigd om hun lichaam te verkennen. Zelf maakt hij er geen geheim van dat Mieke Van Hoof zijn levensgezellin is. “Ik geloof in het celibaat, maar enkel als het vrijwillig is”, klinkt het.

Met zijn onconventionele aanpak wint Versteylen aan populariteit. Maar in 2010 valt hij van zijn voetstuk wanneer er in de slipstream van het schandaal rond Roger Vangheluwe klachten opduiken van seksueel misbruik. Zo getuigt een man hoe Versteylen hem op 15-jarige leeftijd leerde masturberen. Deze klachten worden geseponeerd wegens verjaard. Het parket is van oordeel dat de handelingen kaderden in de seksuele ontplooiing van bezoekers, maar dat zij dit niet altijd zo ervaarden.

Vader zonder kind

Versteylen heeft volgens vriend en vijand wel een belangrijke historische verdienste. In 1976 richt hij Anders Gaan Leven op, waarmee hij mensen aanzet om bewuster en soberder te gaan leven. Hiermee legt hij de basis van de groene beweging in Vlaanderen. En dus later ook van de partij Agalev, die nu Groen heet.

Tegen wil en dank, want Versteylen koopt nooit een lidkaart. Hij kan niet vatten waarom sommige leden uit de beweging plotseling een partij willen oprichten. “De gesprekken tussen de beweging en de partij verliepen niet zonder slag of stoot”, vertelt oud-minister Magda Aelvoet, die de dialoog in goede banen probeerde te leiden. “Oorspronkelijk wilde Luc zelf kunnen beslissen wanneer Agalev zou deelnemen aan verkiezingen of niet, terwijl de mensen van de partij op hun autonomie stonden.”

Op een woelig beraad in Tielrode vervelt Agalev in 1982 tot een politieke partij. Sindsdien neemt de afstand tussen haar en haar mentor toe. “Luc vond dat politici te veel naar macht streefden. Hij noemde dat ‘bergoppers’, geloof ik”, zegt Aelvoet. Versteylen was tegen de regeringsdeelname in 1999. Toenmalig politiek secretaris Jos Geysels: “Ik herinner me dat hij het moeilijk had met de beslissing om het woongebied van Doel te schrappen. Ook de ‘eerst blabla, dan boem boem’-campagne van Mieke Vogels vond hij niet kunnen.”

De jongste jaren was zijn invloed binnen de partij beperkt. “Hij is een founding father. Maar wel een vader die zijn kind heeft moeten loslaten. En zo hoort het ook”, zegt Aelvoet. Volgens huidig partijvoorzitter Meyrem Almaci deden de partij en Versteylen de jongste jaren hun eigen ding. Soms daagde hij nog eens op voor activiteiten of ging ze bij hem op bezoek. “Dat was altijd joviaal en hartig”, zegt ze. “Er is veel erkenning voor wat hij heeft gerealiseerd. Hij was een groene pionier.”

Behalve een katalysator voor de groene partij was Versteylen iemand met een scherpe neus voor maatschappelijke issues. “Zijn roep om stilte en samenhorigheid klonk aanvankelijk misschien melig, maar vandaag is dit actueler dan ooit”, zegt Geysels. “Ontstressen, solidariteit tonen, eenzaamheid tegengaan: al die zaken worden nu verkondigd door politieke marketeers.”

Ivo Mechels herinnert zich vooral hoe bijna niemand in de jaren 70 en 80 wakker lag van verkeersveiligheid en milieu. “In die zin was hij echt een visionair.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234