Zondag 01/08/2021

Patentrecht miltvuurmedicijn boemerang voor VS

Amsterdam / Van onze medewerker

Wouter Bax

De druk van de VS op het concern Bayer om andere bedrijven toe te staan Ciproflaxin, het middel tegen miltvuur, te produceren, wekt grote belangstelling bij humanitaire organisaties als Artsen zonder Grenzen (AzG) en Oxfam. Zij vinden nieuwe munitie om de vanouds door de VS gesteunde patenten van de farmaceutische industrie te ondermijnen. Als ze een uitzondering kunnen maken voor een paar dozijn mensen met miltvuur, waarom dan niet voor 20 miljoen mensen die met hiv zijn besmet, redeneren de organisaties.

De angst in de VS voor aanslagen met miltvuur is zo groot dat het land zich ernstig zorgen maakt over de beschikbaarheid van, wat in de volksmond heet, Cipro. Dit antibioticum kan miltvuur effectief bestrijden, maar het Duitse concern Bayer heeft nog tot 2003 een patent op de productie en verkoop. In de VS vliegt het middel de apotheken uit, en hoewel Bayer de productie verdrievoudigt, vrezen de VS voor de voorraad. Zij willen het middel in principe voor elke inwoner - 300 miljoen mensen - op de plank hebben.

De Amerikaanse minister van Volksgezondheid, Tommy Thompson, bevestigde deze week dat het land overweegt Bayer te bewegen om niet star vast te houden aan het patentrecht. Het concern zou de productie ook aan andere partijen moeten toestaan, overigens niet zonder in de opbrengst van de verkoop te delen. Bovendien, zo verklaren farmaciebedrijven, peilen de Amerikanen wereldwijd wie tot de productie van Cipro in staat is. Een woordvoerder van de Amerikaanse tak van Ranbaxy, een medicijnenproducent in India, verklaarde tegenover de New Yorkse senator Charles Schumer volop te kunnen leveren in december, "en tegen een aantrekkelijke prijs".

De houding van de VS heeft een cynische bijsmaak omdat zij zich vóór de terreuraanslagen altijd onverzettelijk opstelden bij de uitvoering van het Trips-verdrag. Die bij de Wereldhandelsorganisatie (WHO) gemaakte afspraak beschermt de intellectuele eigendom van farmaceutische bedrijven. De industrie zegt dat het patent op nieuwe medicijnen de enige manier is om de peperdure ontwikkeling van de middelen terug te verdienen, en de VS delen die opvatting.

Maar volgens de tegenstanders maken de patenten cruciale medicijnen onbetaalbaar voor patiënten in arme landen. Artsen zonder Grenzen en Oxfam noemen aids-remmende middelen als het belangrijkste voorbeeld. Van de 35 miljoen mensen die wereldwijd met hiv zijn besmet, zullen waarschijnlijk 25 miljoen mensen nooit aan aids-remmers kunnen komen.

"Het Trips-verdrag is niet op alle punten slecht. Het probleem zit 'm in de beperkte uitleg die de VS en de farmaceutische industrie eraan geven", zegt Kevin Moody van AzG. Volgens hem is Trips in essentie een sociale afspraak: het Zuiden accepteert patenten en dus eventueel hogere prijzen, en in ruil daarvoor ontwikkelt de industrie middelen tegen tropische ziekten. Jammer alleen, zeggen de critici, dat het laatste deel van de afspraak niet wordt nageleefd. Het ontbreken van een koopkrachtige vraag in de arme landen maakt dat de industrie zich toch op de rijke landen richt. Daarom negeren landen als Zuid-Afrika, Brazilië en India het Trips-verdrag. Zij besloten dit jaar zelf aids-remmers te gaan produceren.

"We willen geen goedkoop succes boeken, gezien de akelige situatie in de VS", zegt Michael Bailey van Oxfam, "maar het is nu eenmaal een feit dat Amerika nu precies voelt wat de ontwikkelingslanden al veel langer voelen. Daar sterven dagelijks zevenduizend mensen, voornamelijk kinderen, aan infectieziekten. Hoe opportunistisch het ook is, de arme landen kunnen niet anders dan de zorgen in de rijke landen aangrijpen om de Amerikanen op de consequenties van hun gedrag te wijzen."

Als de VS daadwerkelijk Cipro gaan betrekken van andere leveranciers dan Bayer, dan zullen ze dat doen onder verwijzing naar de volgens hen enige goede reden om het Trips-verdrag te omzeilen: een nationale noodtoestand. In dat geval kan het Amerikaanse patentbeleid een boemerang worden die het land nu zelf naar het hoofd krijgt. Aanwijzingen daarvoor geven niet alleen de niet-gebonden hulporganisaties. Tijdens de WHO-top in Seattle gaf Unaids, het aids-bureau van de Verenigde Naties, een verklaring uit met als eerste zin: "Hiv en aids vormen in vele ontwikkelingslanden een nationale noodtoestand."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234